V CZ 78/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 78/10

POSTANOWIENIE

Dnia 3 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSA Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa Roberta P.

przeciwko Marioli F.-P.

o ustanowienie rozdzielności majątkowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 listopada 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 8 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

apelację.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy sprostował oczywistą

omyłkę pisarską w wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 kwietnia 2010 r. oraz

odrzucił apelację powoda od tego wyroku, uznając ją za niedopuszczalną z tej

przyczyny, że Sąd Rejonowy nie orzekł o całości żądania (art. 370 k.p.c.). Powód

domagał się bowiem ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem 2 listopada

2009 r., a Sąd Rejonowy – ustanawiając tę rozdzielność z dniem 22 lutego 2010 r.

– nie oddalił powództwa w pozostałej części. W apelacji powód zaskarżył natomiast

wyrok tylko w części dotyczącej daty ustanowienia rozdzielności majątkowej. W tej

sytuacji – stwierdził Sąd Okręgowy – powodowi przysługiwał wniosek o

uzupełnienie wyroku, a nie apelacja.

W zażaleniu na postanowienie odrzucające apelację powód podniósł zarzut

naruszenia art. 373 w związku z art. 370 i 367 § 1 k.p.c. przez błędne uznanie, że

apelacja została skierowana przeciwko nieistniejącemu orzeczeniu. Jego zdaniem,

orzekanie o oddaleniu powództwa było zbędne ze względu na charakter sprawy,

tym bardziej że w pozwie nie miał obowiązku wskazania, z jakim dniem żąda

ustanowienia

rozdzielności

majątkowej.

W

konkluzji

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem, czy w sytuacji, w której sąd orzekł o ustanowieniu rozdzielności

majątkowej z datą późniejszą niż żądana przez powoda, ale nie zamieścił w

sentencji wyroku orzeczenia o oddaleniu powództwa w pozostałej części, powód

może kwestionować rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w drodze apelacji, był już

przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.

Wypowiadając się w tej kwestii na gruncie art. 52 k.r.o. w pierwotnym

brzmieniu,

jeszcze nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego dokonaną

ustawą z dnia 1 marca 1996 r. Dz.U. Nr 43, poz. 189), Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 13 lipca 1989 r., III CRN 155/89, przyjął, że jeżeli sąd,

orzekając zniesienie wspólności majątkowej ustalił późniejszą – niż żądana

w pozwie – datę ustania wspólności, to okoliczność, że sentencja wydanego

przezeń orzeczenia nie zawiera wzmianki o oddaleniu powództwa w pozostałej

części, nie stanowi przeszkody do zwalczania przez powoda rozstrzygnięcia w tym

przedmiocie w drodze rewizji (nie publ.). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił,

że istota żądania wywiedzionego z art. 52 k.r.o. sprzeciwia się uznaniu takiego

wyroku za orzeczenie niezupełne w rozumieniu art. 351 k.p.c., gdyż rozstrzygnięcie

o ustaniu wspólności majątkowej z dniem późniejszym niż żądany przez stronę

powodową nie jest równoznaczne z nieorzeczeniem o całości żądania. Orzeczenie

tej treści stanowi negatywne rozstrzygnięcie merytoryczne, które jest wynikiem

dokonanej przez sąd oceny, że strona powodowa bezzasadnie domaga się

zniesienia wspólności majątkowej z datą wcześniejszą. Oznacza to, że sentencja

wyroku zawiera rozstrzygnięcie o żądaniach strony powodowej w pełnym zakresie

i nie jest już konieczne zamieszczanie w niej wzmianki o oddaleniu powództwa

w pozostałej części.

Na identycznym stanowisku Sąd Najwyższy stanął w późniejszych

orzeczeniach, wydanych po nowelizacji art. 52 k.r.o., dokonanej ustawą z dnia

17 czerwca 2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1691), i przepisów kodeksu postępowania

cywilnego,

dokonanej

powołaną

już

ustawą

z

dnia

marca

1996

r.

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2001 r., I CZ

132/01, OSNC 2002, nr 7-8, poz. 93 i z dnia 12 kwietnia 2007 r., III CZ 19/07, nie

publ.). Zachowuje ono aktualność po kolejnych nowelizacjach przepisów rozdziału

1 działu V tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania

cywilnego, a także po nowelizacji art. 52 k.r.o., dokonanej ustawą z dnia 7 września

2007 r. (Dz.U. Nr 192, poz. 1378).

Skład

orzekający

Sądu

Najwyższego

podziela

to

stanowisko

oraz

wspierającą je argumentację. Rozdzielność majątkowa – jak wynika z art. 52 § 2

k.r.o. – powstaje z dniem oznaczonym, w wyroku, który ją ustanawia.

W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem

wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa. Tak więc w dalszym ciągu sąd,

orzekając o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, obowiązany jest z urzędu

oznaczyć dzień jej ustanowienia. Zachodzą zatem podstawy, by przyjąć, że wyrok

ustanawiający rozdzielność majątkową z dniem późniejszym niż żądany przez

powoda

zawiera

negatywne

rozstrzygnięcie

co

do

żądania

ustanowienia

rozdzielności z datą wcześniejszą. W konsekwencji nie można zgodzić się z oceną

Sądu Okręgowego, że wyrok Sądu Rejonowego z dnia 27 kwietnia 2010 r. jest

orzeczeniem niezupełnym oraz że apelacja powoda ulega odrzuceniu z braku

substratu zaskarżenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zd. 1 w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

apelację.