V CZ 74/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 74/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A.

w Warszawie

przeciwko B. Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 2

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r. oddalił apelację pozwanej

B. Z. i nie obciążył jej kosztami postępowania apelacyjnego powodowej

Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. w Warszawie z uwagi na

złą sytuację materialną pozwanej.

Powódka zażaliła się na zawarte w wyroku postanowienie o kosztach

postępowania. Zarzuciła naruszenie art. 98 k.p.c. przez jego niezastosowanie,

naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego błędną wykładnię i zastosowanie oraz

uchybienie art. 328 § 2 w związku z art. 357 k.p.c. przez niewskazanie przesłanek

faktycznych i prawnych, które były postawą do odstąpienia przez Sąd od

obciążenia pozwanej kosztami. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia

przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 5400 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym oraz zasądzenie

od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Artykuł 102 k.p.c. realizujący zasadę słuszności umożliwia odstąpienie od

obciążenia kosztami strony, która przegrała proces, jeżeli zachodzi „wypadek

szczególnie uzasadniony”. Użyta klauzula pozostawia suwerennej ocenie sądu

ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności pozwalające na uwolnienie strony

od obowiązku zwrotu przeciwnikowi części, a nawet całości poniesionych przez

niego kosztów procesu, jednakże zajęte stanowisko nie może być dowolne.

W orzecznictwie wyjaśniono już, że samo korzystanie przez stronę ze zwolnienia

od

kosztów

sądowych

nie

uzasadnia

zastosowanie

art.

k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, nie

publ. poza bazą elektroniczną Lex, nr 564753). Taki wniosek wysnuć można

z treści art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.). Wymóg wystąpienia

szczególnie uzasadnionego wypadku wyklucza automatyzm stosowania art. 102

k.p.c., jednakże sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może stanowić

przesłankę uwzględnianą przy badaniu podstaw do jej szczególnego potraktowania

w zakresie obowiązków związanych

z kosztami procesu. Z oświadczeń

majątkowych pozwanej wynika, że utrzymuje się ona wraz z mężem jedynie z jej

emerytury w wysokości 1112,92 zł miesięcznie. Mąż pozwanej bardzo poważnie

choruje. Cierpi na chorobę nowotworową, na choroby serce oraz zaawansowaną

cukrzycę. Często jest hospitalizowany, wymaga operacji i specjalistycznego

leczenia. Wszystkie te elementy łącznie czynią sytuację życiową pozwanej i jej

rodziny szczególnie ciężką i przemawiają za trafnością stanowiska Sądu

odwoławczego o wystąpieniu wypadku, o którym mowa w art. 102 k.p.c.

Zastosowanie tego przepisu było więc prawidłowe, a lapidarne uzasadnienie

orzeczenia nie uniemożliwiało przeprowadzenia oceny prawidłowości rozumowania

Sądu, zwłaszcza że – z uwagi na dyskrecjonalny charakter art. 102 k.p.c. ewentualna zmiana orzeczenia o kosztach wydanego z jego zastosowaniem

powinna następować jedynie wyjątkowo (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, z dnia 11 maja 2011 r., I CZ 34/11, z dnia

19 października 2011 r., II CZ 68/11 i z dnia 9 lutego 2012 r., III CZ 2/12, niepubl.).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako

nieuzasadnione (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). O kosztach

postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c.

es