V CZ 74/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 74/05

POSTANOWIENIE

Dnia 29 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładu U. (…) Spółki z o. o. w O.

przeciwko Gminie W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 czerwca 2005 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 15 kwietnia

2005 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił kasację

pozwanej od wyroku z dnia 17 grudnia 2004 r. uznając, że kasacja nie zawiera

przedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. W związku z zażaleniem

pozwanej Sąd Apelacyjny wezwał pozwaną do uiszczenia wpisu, określonego w

zarządzeniu Przewodniczącego, w kwocie 2.087,10 złotych. Po bezskutecznym upływie

terminu wyznaczonego w wezwaniu, zaskarżonym postanowieniem Sąd odrzucił, jako

nieopłacone zażalenie pozwanej na postanowienie o odrzuceniu kasacji, jednocześnie

odrzucając,

jako

niedopuszczalne,

zażalenie

pozwanej

na

zarządzenie

Przewodniczącego o wpisie. Sąd Apelacyjny uznał, że rozpoznawana sprawa dotyczy,

prowadzonej przez pozwaną Gminę, działalności gospodarczej w związku z czym

pozwana nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, przewidzianego

w art. 8 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z

2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).

W zażaleniu pozwana Gmina zarzuciła, że w dotychczasowym postępowaniu była

traktowana przez Sądy jako strona zwolniona z ustawy od kosztów sądowych, oraz, że

w istocie rozpoznawana sprawa nie dotyczy gospodarczej działalności pozwanej.

Obejmuje usługę projektową zamówioną jednorazowo, a nie usług o charakterze

ciągłym i profesjonalnym, a ponadto, pozwana jest ofiarą przestępstwa co sprawia, że

niniejsza sprawa powinna być traktowana jako „przypadek niegospodarczy”. Skarżąca

wnosiła też, aby w razie nieuznania jej racji co do niegospodarczego charakteru jej

działalności, będącej przedmiotem sprawy, zażalenie zostało potraktowane jako

wniosek pozwanej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew literalnemu brzmieniu zażalenia w części tytułowej i w części obejmującej

wnioskowane orzeczenie Sądu Najwyższego, należało przyjąć, że pozwana wniosła

jedno zażalenie, tj. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 15 kwietnia 2005 r. o

odrzuceniu zażalenia na odrzucenie kasacji, zaś do rozstrzygnięcia co do zażalenia na

zarządzenie Przewodniczącego o wpisie, zawartego w tym postanowieniu, odniosła się

w sposób przewidziany w art. 380 w zw. z art. 362 w zw. z art. 391 i art. 39319 k.p.c., tj.

wniosła w istocie o ocenę zarządzenia Przewodniczącego w Sądzie odwoławczym,

które było niezaskarżalne. W przeciwnym razie wypadałoby odrzucić zażalenie w części

dotyczącej odrzucenia zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego o wpisie, jako

niedopuszczalne (art. 3941 § 2 k.p.c.), a wobec braku innego formalnego odniesienia się

w zażaleniu do tego zarządzenia, należałoby – już tylko z racji istnienia prawomocnego

zarządzenia wzywającego o wpis i bezspornego nieuiszczenia wpisu - uznać zażalenie

na odrzucenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu kasacji za bezzasadne.

Przyjmując, że rozpoznawane zażalenie obejmuje kwestię zasadności wezwania

pozwanej do uiszczenia wpisu, Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie nie zasługuje na

uwzględnienie.

Jak to trafnie zauważył Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu,

zagadnienie działalności gospodarczej gminy w rozumieniu art. 8 ust. 2 ustawy o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych było przedmiotem szczegółowych rozważań

Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 11 października 1996 r. III CZP 110/96 (OSNC

1997 r. nr 2, poz. 17) i w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2001 r. V CKN 756/00 (nie

publ., LEX nr 53117). Argumenty zbieżne z wyrażonymi w w/w orzeczeniach zawiera

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r. III CZP 156/92 (OSNC 1993, nr 9,

poz. 152) oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2003 r. I

ACz 1313/03 (Wokanda 2004 nr 7 – 8, poz. 72). Za utrwalony w orzecznictwie należy

uznać pogląd, że działaniom gminy nie odbiera cech działalności gospodarczej w

rozumieniu art. 8 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych ani brak zarobkowego charakteru

tych działań, ani wykonywanie zadań własnych polegających na zaspokajaniu

zbiorowych

potrzeb

wspólnoty

ani

jednorazowe

podjęcie

się

przez

gminę

przedsięwzięcia będącego z natury przedsięwzięciem powtarzalnym. Przesądzające jest

tu kryterium profesjonalnego przetwarzania dóbr materialnych w celu zaspokajania

materialnych potrzeb społeczeństwa. Na taki charakter działalność gminy, w przypadku

realizowania zadań własnych, wskazuje wprost literalne brzmienie art. 9 ust. 2 ustawy z

dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jedn. tekst. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.

1591 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie było bezsporne, że w wyniku przetargu powódka

zawarła ze Spółką „W.(…)” S.A. w K. umowę o wykonanie dokumentacji projektowej pod

nazwą „Oczyszczalnia ścieków wraz z siecią kanalizacji sanitarnej dla Gminy W.”, oraz,

że spór dotyczył skuteczności cesji na rzecz powoda wierzytelności Spółki „W.(…)” do

pozwanej z tytułu wynagrodzenia za w/w umową. Jakkolwiek spór nie toczył się

z udziałem Spółki „W.(…)”, lecz pomiędzy jej cesjonariuszem i pozwaną, to jednak

źródłem powstania zobowiązania pozwanej była umowa o wykonanie projektu a to

przesądzało o gospodarczym charakterze działalności pozwanej w sprawie niniejszej w

rozumieniu art. 8 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych. Sąd Apelacyjny prawidłowo

wezwał pozwaną do wpisu od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu kasacji i

prawidłowo odrzucił kasację po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego na jego

uiszczenie. Wniosek o zwolnienie od wpisu (gdyby można było uznać za dopuszczalne

złożenie zażalenia i jednocześnie, ewentualne traktowanie zażalenia jako wniosku o

zwolnienie od kosztów) złożony po upływie terminu do uiszczenia kosztów sądowych był

bezprzedmiotowy. Bez znaczenia jest też okoliczność, że wpisu nie zażądano od

apelacji pozwanej (można dodać - ani od kasacji). Błędne zachowania Sądu nie

unicestwiały obowiązku pozwanej wynikającego z ustawy (nota bene – Sąd Okręgowy w

O. nie zwrócił pozwanej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa uznając, że pozwana jest

stroną prowadzącą działalność gospodarczą). Obowiązku tego nie uchylało też

twierdzenie pozwanej, że cesja wierzytelności pomiędzy Spółką „W.(…)” i powodem

stanowiła obejście przepisów o zamówieniach publicznych, że była czynnością

dokonaną z pokrzywdzeniem innych wierzycieli upadłej Spółki „W.(…)” oraz że cesja ta

stanowiła przestępstwo przy uwzględnieniu zamiaru wykonania zlecenia pozwanej przez

inny podmiot niż ten, który wygrał przetarg. Nie zajmując stanowiska odnośnie do

zasadności zarzutów pozwanej w powyższej kwestii, należy stwierdzić, że cesja

wierzytelności była faktem wtórnym, natomiast status pozwanej w niniejszej sprawie co

do kosztów sądowych wyznaczała zawarta przez nią umowa o wykonanie dokumentacji

projektowej.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie (art. 39814 w zw. z

art. 3941 § 3 k.p.c.).