V CZ 73/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 73/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi K. M.

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I ACa (…) w sprawie z powództwa K. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,

zażalenia K. M. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 6 sierpnia 2008 r., sygn.

akt I ACa (…),

oddala zażalenie, nie obciąża skarżącego kosztami postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił opartą na

podstawie określonej w art. 4011 k.p.c. skargę o wznowienie postępowania, wniesioną

przez powoda K. M.

W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 16

maja 2007 r. powód domagał się zasądzenia kwoty 222096,90 zł tytułem wyrównania

szkód spowodowanych urazem okołoporodowym. Powództwo w tej sprawie zostało

oddalone z uwagi na upływ 10 letniego terminu przedawnienia, określonego w art. 442

k.c.. Powód zarzucał w skardze, że przepis ten został uznany przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją wyrokiem z dnia 1 września 2006 r. (Sygn.

SK 14/15, OTK-A 2006/8/97), a orzeczenie to nie było znane Sądom rozstrzygającym

sprawę.

Sąd Apelacyjny uznał, że wskazana podstawa wznowienia nie istnieje. Trybunał

Konstytucyjny stwierdził co prawda niezgodność art. 442 k.c. z Konstytucją, ale odroczył

utratę mocy obowiązującej tego przepisu do dnia 31 grudnia 2007 r. Niezależnie od

tego, szkoda powoda ujawniła się przed upływem 10 lat od zaistnienia zdarzenia

prawnego. W ocenie Sądu, skarga tylko powołuje się na ustawowe przyczyny, ale nie

jest na niej oparta, wobec czego podlega odrzuceniu na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

Zażalenie na postanowienie wniósł powód, zarzucając naruszenie art. 401 1 k.p.c.

Skarżący podniósł, że dopiero w 2002 roku powziął informację, że jego schorzenie może

być spowodowane urazem okołoporodowym. W dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny

była już znana treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przepis art. 442 k.c. utracił moc

dopiero w dniu 31 grudnia 2007 r., ale Sąd nie mógł oprzeć wyroku na przepisie

niezgodnym

z

Konstytucją.

Skarżący

dodatkowo

wskazał,

że

bieg

terminu

przedawnienia powinien rozpocząć się nie z dniem zdarzenia wyrządzającego szkodę,

ale z chwilą ujawnienia się szkody. Podnosił również, że o istnieniu przytoczonego

wyroku Trybunału Konstytucyjnego dowiedział się po otrzymaniu postanowienia Sądu

Najwyższego, co nastąpiło w kutym 2008 r. W konkluzji wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zażaleniu powód podnosił zarzut, że orzeczenie zostało wydane na podstawie

art. 442 § 1 k.c., który obowiązywał w chwili wydania orzeczenia, a następnie utracił moc

wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Utrata mocy obowiązującej przepisu

stanowi zaś podstawę wznowienia postępowania.

Zgodnie z art. 4011 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również

w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z

Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego

zostało wydane orzeczenie.

Z przepisu wynika, że wznowienie postępowania może nastąpić w razie

kumulatywnego

spełnienia

dwóch

stwierdzającego

niezgodność

przesłanek.

przepisu

z

Pierwsza

Konstytucją,

to

a

wydanie

druga

–

wyroku

uznanie

zakwestionowanego przepisu za podstawę prawną orzeczenia, co do którego

skierowana jest skarga o wznowienie postępowania. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

stwierdzał, że art. 442 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks

cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) przez to, że pozbawia pokrzywdzonego

dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat

dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę, jest niezgodny z art. 2 i

art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z sentencji wyroku wynika

odroczenie jego mocy obowiązującej do dnia 31 grudnia 2007 r.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podejmowano problem, jakie skutki prawne

wywołuje odroczenie utraty mocy obowiązującej wadliwej normy prawnej. Jednolicie

przyjmuje się, że w takiej sytuacji ustawa zachowuje swą moc przez wskazany w

orzeczeniu okres, wobec czego sądy i inne organy państwowe powinny tę normę nadal

stosować. Prospektywny skutek orzeczeń odroczonych oznacza także, że do czasu

upływu wskazanego w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego terminu nie ma

możliwości wznowienia postępowania (por. uchwały SN z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP

45/03, z dnia 24 stycznia 2004 r., III CZP 112/03, wyrok z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV

CSK

28/06).

Nie

dotyczy

to

tylko

takich

spraw,

w

których

orzeczenie

o

niekonstytucyjności normy prawnej zapadło na skutek pytania przedstawionego przez

sąd, bowiem w przeciwnym razie podważony zostałby sens pytań prawnych. Skutecznie

można zatem wnieść skargę o wznowienie postępowania po upływie wskazanego w

wyroku Trybunału czasu.

Zgodnie z art. 407 § 2 zdanie pierwsze k.p.c., w sytuacji określonej w art. 401 1

k.p.c., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia

wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jak wskazano wyżej, wyrok

Trybunału wszedł w życie w dniu 31 grudnia 2007 r., zatem trzymiesięczny termin,

liczony zgodnie z art. 112 k.c., upływał z dniem 31 marca 2008 r. Skarga została

wniesiona w dniu 4 kwietnia 2008 r., a zatem po upływie określonego w tym przepisie

terminu. Należy dodać, że nie ma w sprawie zastosowania art. 407 § 2 zdanie drugie

k.p.c., dotyczy on bowiem jedynie sytuacji, w której orzeczenie zaskarżone skargą o

wznowienie postępowania nie było jeszcze prawomocne w dacie wydania orzeczenia

Trybunału, na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie

odrzucony. W dacie wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie było jeszcze

prawomocne orzeczenie Sądu pierwszej instancji, bowiem od wyroku tego wniesiono

apelację. Natomiast wyrok Sądu Apelacyjnego stał się prawomocny w dniu jego wydania

i nie zmienia tego stanu rzeczy wniesienie od niego skargi kasacyjnej do Sądu

Najwyższego, skoro skargę taką wnosi się od wyroku prawomocnego (art. 398 1 § 1

k.p.c.). Nie można zatem liczyć terminu do wniesienia skargi o wznowienie

postępowania dopiero od dnia doręczenia postanowienia o odmowie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Niezależnie bowiem od tego, że odmowa przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie jest równoznaczna z odrzuceniem środka odwoławczego,

wyrok Sądu Apelacyjnego, od którego wniesiono skargę o wznowienie postępowania,

został wydany po dniu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego i był prawomocny w

chwili jego wejścia w życie. Początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie

postępowania, o jakim mowa w art. 407 § 2 zd. drugie k.p.c. takiego wyroku nie dotyczy.

Z powyższego wynika, że skarga o wznowienie postępowania wpłynęła po

upływie ustawowego terminu i z tego względu podlegała odrzuceniu. Podnoszone zatem

w zażaleniu zarzuty nie mogą wpłynąć na ocenę, że zaskarżone postanowienie

ostateczne odpowiada prawu, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 § 3 w

związku z art. 39814 k.p.c. postanowił jak w sentencji.