V CZ 72/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 72/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi Z. K.

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa (…)

w sprawie z powództwa Z. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w B. i Prokuratorowi

Prokuratury Okręgowej w B.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,

zażalenia Z. K. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I

ACa (…),

1)

uchyla

zaskarżone

postanowienie

w

części

odrzucającej

skargę

o

wznowienie postępowania (pkt 3),

2)

w pozostałej części zażalenie odrzuca,

3)

nie obciąża skarżącego kosztami postępowania zażaleniowego na rzecz

Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w B.

Uzasadnienie

W sprawie ze skargi Z. K. o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., Sąd

Apelacyjny postanowieniem z dnia 1 lipca 2008 r. zwolnił skarżącego od kosztów

sądowych w całości, oddalił jego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu oraz

odrzucił skargę uznając, że nie zachodzi powołana w niej podstawa w postaci

pozbawienia skarżącego możności działania i jego nienależytej reprezentacji w

postępowaniu, którego dotyczy skarga.

Postanowienie to zaskarżył Z. K. w części oddalającej wniosek o ustanowienie

adwokata z urzędu oraz odrzucającej skargę o wznowienie, zarzucając naruszenia art.

410 § 1 w zw. z art. 401 pkt 2 k.p.c., przez odrzucenie skargi, mimo wykazania w niej, że

w postępowaniu został on pozbawiony możliwości działania i był nienależycie

reprezentowany. Polemizował z oceną Sądu, iż jako osoba legitymująca się wyższym

wykształceniem radził sobie w dokonywaniu czynności procesowych, klarownie

formułując żądania procesowe i przedstawiając argumenty w toczącej się z jego

powództwa sprawie, nie zachodziła więc potrzeba ustanowienia dla niego adwokata z

urzędu. Podnosił, że potrzeba ta wynikała z wiadomego Sądowi prowadzącemu sprawę,

której dotyczy skarga, faktu wszczęcia na wniosek prokuratora postępowania o jego

ubezwłasnowolnienie.

Wnosił o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i wznowienie

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z. K. domagał się w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu

przez Prezesa Sądu Okręgowego w B. oraz Prokuratora Okręgowego w B. zasądzenia

zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Oddalając powództwo w sprawie

o ochronę dóbr osobistych Sąd Okręgowy w B. uznał, że działanie Sądu, z którym

skarżący wiązał naruszenie jego dóbr osobistych było w okolicznościach sprawy

uzasadnione i nie było bezprawne. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 17 marca 2006 r.

zaskarżył osobiście powód Z. K.. W apelacji zarzucał nieprzeprowadzenie postępowania

dowodowego co do wniosków składanych w jego pismach procesowych. Podnosił, że

nie ma środków na pokrycie kosztów przyjazdu do sądu.

Z. K. został w całości zwolniony od kosztów postępowania postanowieniem Sądu

Apelacyjnego dnia 7 kwietnia 2005 r. który uwzględniając jego zażalenie na

postanowienie Sądu Okręgowego ustalił, że od czterech lat nie dysponuje on żadnymi

dochodami i utrzymuje się z dobrowolnej pomocy finansowej matki emerytki.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek

powoda o ustanowienie adwokata z urzędu, który wnioskodawca uzasadniał m. innymi

złym stanem zdrowia uniemożliwiającym mu udział w rozprawach. Wniosek ten powód

ponawiał kilkakrotnie. Twierdził, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, co uniemożliwia

mu samodzielne wspieranie sprawy (wniosek z dnia 13 stycznia 2006 r.).

Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy oddalił kolejny wniosek

powoda w tym przedmiocie uznając, że jest on osobą dobrze rozeznaną w swoich

sprawach i potrafi formułować pisma procesowe.

Postanowieniem z dnia 11 lipca 2007 r. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w

sprawie z uwagi na powziętą z urzędu wiadomość o wszczęciu – z wniosku Prokuratury

Okręgowej z dnia 7 września 2006 r. - postępowania o częściowe ubezwłasnowolnienie

powoda, które orzeczone zostało postanowieniem z dnia 28 czerwca 2007 r. wskazując,

że uprawomocnienie się tego postanowienia może mieć wpływ na rozstrzygniecie w

kwestii zdolności procesowej wnioskodawcy. Postanowieniem z 27 września 2007 r.

uchylił to postanowienie, bez uzasadnienia. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r.

Sąd

Apelacyjny

odrzucił

spóźniony

wniosek

powoda

o

doręczenie

wyroku

z uzasadnieniem oddalającego jego apelację.

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny ustanowił dla powoda

adwokata z urzędu w postępowaniu związanym z zaskarżeniem postanowienia z dnia 1

lipca 2008 r.

Samo złożenie przez stronę wniosku o ustanowienia adwokata lub radcy

prawnego nie obliguje sądu do jego uwzględnienia. Wniosek taki podlega uwzględnieniu

wówczas jeżeli w ocenie sądu udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest

potrzebny. Sytuacja taka może zachodzić wtedy, gdy nieporadność strony prowadzi do

tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona w stanie

wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CK 533/04, nie publ.).

Podzielić należy prezentowany w zażaleniu pogląd, że odmowa ustanowienia dla

strony adwokata z urzędu prowadzić może do pozbawienia jej możności obrony swych

praw jeżeli skutkiem tego strona wbrew swojej woli została faktycznie pozbawiona

możności działania.

Sprawa o ochronę dóbr osobistych należy do spraw trudnych pod względem

prawnym. Możność obrony swych praw dotyczy nie tylko umiejętności posługiwania się

w procesie właściwą argumentacją prawną, której znajomość nie idzie nie w parze z

posiadaniem wyższego, ale nie prawniczego (w przypadku powoda medycznego)

wykształcenia, a także na uczestniczeniu w czynnościach procesowych, składaniu przed

sądem wyjaśnień i oświadczeń, popieraniu swoich twierdzeń i wniosków.

W sporządzonej osobiście skardze o wznowienie postępowania powód,

powoływał się na niemożność korzystania z tych uprawnień w postępowaniu

zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. i podnosił,

właściwe dla wykazania tego - w przedstawionym stanie sprawy, twierdzenia co do

stanu swojego zdrowia oraz braku środków utrzymania.

Trafnie podnosi się w zażaleniu, iż podstawę do oceny stanu zdrowia powoda,

jako przeszkody w podjęciu obrony swoich praw w procesie, stanowić powinien zważywszy jego ustawowe przesłanki - fakt toczącego się równocześnie postępowania

o jego ubezwłasnowolnienie. Wskazać też trzeba, że o ile sam fakt składania pism

procesowych przez powoda świadczy o jego aktywności w postępowaniu, to jednak z

uwagi

na

używaną

w

nich

argumentację

przede

wszystkim

o

charakterze

pozamerytorycznym istotne wątpliwości może nasuwać ocena, iż powód jest osobą

dostatecznie rozeznaną w swoich prawach, a w związku z tym czy nie zachodzi

potrzeba ustanowienia dla niego adwokata.

W

tym

stanie

rzeczy przytoczone

w

uzasadnieniu

skargi

okoliczności

dostatecznie uzasadniały powołaną w niej podstawę wznowienia w postaci pozbawienia

powoda możności działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.), brak było tym samym podstaw do

odrzucenia skargi z przyczyn wskazanych w zaskarżonym postanowieniu.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie oraz

odrzucił zażalenie w części zaskarżającej postanowienie o oddaleniu wniosku o

ustanowienie adwokata z urzędu jako niepodlegające odrębnemu zaskarżeniu.