V CZ 72/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 72/07

POSTANOWIENIE

Dnia 2 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. S.A. w W.

przeciwko Przedsiębiorstwu […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 sierpnia 2007 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

w […]

z dnia 3 kwietnia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powodowe P. Spółka Akcyjna dochodziło od pozwanego Przedsiębiorstwa

zapłaty kwoty 440.291,51 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. W sprawie

wydany został nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, uwzględniający

powództwo. Sprzeciw od tego nakazu w imieniu pozwanego złożył - jako jego

pełnomocnik procesowy – D. K., wykazujący swoje uprawnienie do występowania w

tym charakterze stałą umowę zlecenia obsługi prawno-procesowo-administracyjnej z

dnia 1 września 2005 r. zawartą z pozwanym Przedsiębiorstwem.

Sąd Okręgowy w K. zaakceptował przedłożone pełnomocnictwo i uwzględnił

zarzuty podniesione w sprzeciwie, oddalając powództwo wyrokiem z 9 listopada

2006 r.

Sąd Apelacyjny, rozpoznający sprawę na skutek apelacji powoda, uchylił

wyrok Sądu Okręgowego i odrzucił sprzeciw pozwanego od nakazu zapłaty w

postępowaniu upominawczym. Sąd ten ocenił, że umowa zlecenia z 1 września

2005 r. nie spełniała wymagań stawianych przez art. 87 § 1 k.p.c. Stały

stosunek zlecenia, o jakim mowa w tym przepisie, musi bowiem dotyczyć zarządu

interesami strony, z którego to zarządu może dopiero wypływać konkretna sprawa

wymagająca reprezentacji przed sądem. Pełnomocnictwo procesowe dla osoby

pozostającej w stałym stosunku zlecenia musi więc być wtórne wobec stosunku

podstawowego objętego umową zlecenia.

Przedmiotem rozpatrywanej sprawy były roszczenia regresowe związane

z wykonaniem umowy gwarancji, natomiast stała umowa zlecenia, zawarta przez

pozwanego

ze

zleceniobiorcą,

dotyczyła

świadczenia

pomocy

prawnej,

a w szczególności zastępstwa procesowego. Treść tej umowy nie obejmowała

przedmiotu sporu w toczącym się postępowaniu.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny przyjął, iż w postępowaniu wywołanym

sprzeciwem, w charakterze pełnomocnika pozwanego występowała przed Sądem l

instancji osoba, która pełnomocnikiem być nie mogła. Brak należytego umocowania

nie mógł zostać usunięty w drodze zatwierdzenia przez stronę czynności

dokonanych przez tę osobę, gdyż prowadziłoby to do usankcjonowania czynności

procesowych podjętych przez osobę, której ustawa nie zezwala ich podejmować.

Czynności te należało uznać za niebyłe i pominąć je. Dla poparcia swojego

stanowiska Sąd Apelacyjny przywołał orzeczenia Sądu Najwyższego - wyrok

z 27.11.2002 r. IV CKN 1481/00 - LEX nr 78331 oraz uchwałę z 28.07.2004 r. III CZP

32/04 - OSNC 2006/1/2.

Zdaniem Sądu II instancji, sprzeciw od nakazu zapłaty nie został

skutecznie wniesiony przez stronę pozwaną, skoro tej czynności procesowej,

w zastępstwie

pozwanego,

dokonała

osoba,

która

nie

mogła

być

jego

pełnomocnikiem procesowym. W rezultacie postępowanie wywołane wniesieniem

sprzeciwu było nieważne na podstawie art. 379 pkt 3 k.p.c., a sam nakaz zapłaty

uprawomocnił się, bowiem nie został zaskarżony.

Nakaz ten korzystał z powagi rzeczy osądzonej stosownie do przepisu art.

366 k.p.c., wobec czego nie można było skutecznie wszcząć postępowania w tej samej

sprawie między tymi samymi stronami. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny uznał,

że zaskarżony wyrok, który dotyczy przedmiotu objętego prawomocnym

nakazem zapłaty,

został wydany w warunkach

nieważności. Wobec tego

przesądzających o jego

uchylił go na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.

i z powołaniem się na art. 504 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. odrzucił sprzeciw

od nakazu zapłaty.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pozwany, który zarzucił

nieważność postępowania w wyniku pozbawienia strony pozwanej możności

obrony swych praw, a w konsekwencji naruszenie konstytucyjnego prawa strony

do sądu na skutek niezastosowania art. 379 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. oraz art. 97 § 2

k.p.c., a także niewłaściwe zastosowanie art. 386 § 2 k.p.c. i art. 504 § 1 k.p.c.

We

wnioskach

skarżący

domaga

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty pozwanego są słuszne. Pozwany nie podważa prawidłowości

stanowiska Sądu Apelacyjnego o braku podstaw przewidzianych w art. 87 § 1

k.p.c. do ustanowienia pełnomocnikiem procesowym pozwanego w rozpatrywanej

sprawie p. D. K. Kwestionuje natomiast konsekwencje procesowe, jakie Sąd ten

wywiódł ze stwierdzenia nieprawidłowej reprezentacji strony pozwanej w toku

postępowania przed sądem I instancji, w szczególności zaś z faktu podpisania

przez nieuprawnionego pełnomocnika sprzeciwu od nakazu zapłaty.

Sąd Apelacyjny przyjął bowiem za punkt wyjścia pogląd o nienaprawialnej

wadzie sprzeciwu od nakazu zapłaty, złożonego w imieniu strony pozwanej przez

pełnomocnika, który w świetle art. 87 § 1 k.p.c. pełnomocnikiem procesowym być

nie może. Tymczasem sprzeciw, jako pismo procesowe, które winno spełniać, poza

szczególnymi wymogami określonymi w art. 503 k.p.c., także ogólne warunki

stawiane przez art. 126, art. 1261, art. 127 i art. 128 k.p.c., podlega procedurze

naprawczej, przewidzianej w art. 130 k.p.c. Zatem rację ma skarżący, że w sytuacji,

kiedy sprzeciw został złożony w imieniu pozwanego i podpisany przez osobę, która

nie mogła być pełnomocnikiem, chociaż za takiego się uważała, należało wdrożyć

postępowanie przewidziane w art. 130 § 1 k.p.c., bowiem sprzeciw nie zachowywał

warunków formalnych przewidzianych w art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c. (nie był podpisany

przez stronę, ani pełnomocnika), pod rygorem odrzucenia sprzeciwu (art. 504 § 1

k.p.c.). Przyjęta przez Sąd II instancji interpretacja konsekwencji uczynienia przez

stronę pełnomocnikiem procesowym osoby nie mieszczącej się w kręgu podmiotów

wskazanych przez art. 87 § 1 k.p.c. jest trafna w części w jakiej dotyczy

bezskuteczności czynności zdziałanych przez taką osobę i niemożności ich

potwierdzenia przez stronę. Sąd Apelacyjny przytoczył ukształtowane i obecnie

utrwalone już orzecznictwo dotyczące tej kwestii. Nie uwzględnił jednak

odmienności sytuacji, jaka występuje w wypadku, kiedy dokonaną przez

nieuprawnionego pełnomocnika czynnością jest złożenie pisma procesowego –

w niniejszej sprawie – sprzeciwu od nakazu zapłaty. W tym wypadku, z uwagi na

treść art. 130 k.p.c. w zw. z art. 504 § 1 k.p.c. usunięcie uchybień nie mieści się

w pojęciu „zatwierdzenia czynności” lecz polega na wskazaniu stronie istoty wady

i określeniu, co powinna uczynić, by jej pismo odpowiadało wymaganiom, także

w zakresie jego podpisania. Nie można tej sytuacji rozpatrywać analogicznie do

wypadków podpisania skargi kasacyjnej przez osobę nie mającą zdolności

postulacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2005 r.,

IV CKN 1008/00, OSP 2001/12/180), bowiem ograniczenia w tym zakresie dotyczą

jedynie wypadków uregulowanych w art. 871 § 1 k.p.c. Sprzeciw może być

wniesiony nie tylko przez profesjonalnego pełnomocnika, ale także przez stronę lub

pełnomocnika nie mającego szczególnych kwalifikacji, lecz uprawnionego do

zastępowania strony przed sądem z mocy art. 87 § 1 k.p.c. Obowiązkiem sądu jest

zaś kontrolowanie z urzędu w każdym stanie sprawy prawidłowości umocowania.

Ponieważ Sąd I instancji uznał p. D. K. za prawidłowo umocowanego

pełnomocnika

pozwanego,

nie

wszczął

postępowania

mającego

na

celu

wyeliminowanie wad sprzeciwu i dopuścił go do udziału w postępowaniu

wywołanym wniesieniem tego środka. W konsekwencji doszło do nieważności tej

części postępowania toczącego się przed sądem I instancji, z przyczyn

wskazanych w art. 379 pkt 2 k.p.c. Przepis ten nakazuje uznać za nieważne

postępowanie, w którym występował nienależycie umocowany pełnomocnik, bez

względu na sposób jego działania i konsekwencje wynikające z tego faktu dla

strony, a zatem bez względu na to, czy skutkiem udziału rzekomego pełnomocnika

było pozbawienie strony możności obrony jej praw, czy – jak w rozpatrywanej

sprawie - działania tej osoby okazały się tak skuteczną obroną, że doprowadziły do

wydania przez sąd I instancji korzystnego dla pozwanego wyroku. Dlatego

w wypadku istnienia podstawy nieważności z art. 379 pkt. 2 k.p.c. poszukiwanie

przyczyn nieważności także w treści art. 379 pkt 5 k.p.c. jest zbędne.

Nie zaistniała też przyczyna nieważności przewidziana w art. 379 pkt 3

k.p.c.. Sąd Apelacyjny nie ma bowiem racji przyjmując, że wydany przez Sąd

Okręgowy nakaz zapłaty uprawomocnił się i korzysta z powagi rzeczy osądzonej.

Sprzeciw od tego nakazu został złożony i opłacony w terminie, a niepodjęcie przez

sąd czynności zmierzających do wskazania pozwanemu i umożliwienia mu

uzupełnienia niedostatków formalnych sprzeciwu nie dawało podstaw do jego

odrzucenia w oparciu o przepis art. 504 § 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać

i podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

db