V CZ 7/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 7/08

POSTANOWIENIE

Dnia 19 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. B. i M. C.

przeciwko J. P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 marca 2008 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30 października

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 września 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 8 lutego 2007 r. i zasądził od powodów

solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 2 700 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego.

W zażaleniu na zawarte w powołanym wyroku postanowienie o kosztach procesu

pozwany domagał się jego zmiany przez zasądzenie od powodów solidarnie dalszej

kwoty 900 zł z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego oraz zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 30 października 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

zażalenie pozwanego, stwierdzając, że stronie nie przysługuje zażalenie do Sądu

Najwyższego na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku sądu drugiej

instancji. Dodał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05

(Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 418; OTK-A 2007, nr 3, poz. 32), orzekł, że art. 393 18 § 2

k.p.c. w zakresie, w jakim uniemożliwiał zaskarżenie postanowienia w przedmiocie

kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, był

niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Podkreślił jednak, że

orzeczenie to nie objęło art. 3941 § 2 k.p.c., będącego odpowiednikiem art. 393 18 § 2

k.p.c., wobec czego był związany kategorycznym brzmieniem obowiązującego obecnie

art. 3941 § 2 k.p.c. Nie stała temu na przeszkodzie zasada dwuinstancyjności

przewidziana w art. 78 Konstytucji oraz w art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., która chroni

prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez sądy dwóch instancji, gdyż zasada ta

dotyczy istoty sprawy, a nie akcesoryjnego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

wywołanych rozpoznaniem sprawy przez sąd odwoławczy. Przyjęcie odmiennego

założenia prowadziłoby – zauważył Sąd Apelacyjny – do niedopuszczalnego wniosku,

że również w przypadku orzeczenia po raz pierwszy przez Sąd Najwyższy o kosztach

postępowania kasacyjnego lub zażaleniowego należałoby umożliwić stronie złożenie

środka odwoławczego do sądu wyższej instancji. Poza tym nie do zaakceptowania jest

stanowisko, że sąd apelacyjny w odniesieniu do pewnych orzeczeń zawartych w tym

samym wyroku jest sądem drugiej instancji, a w odniesieniu do niektórych sądem

pierwszej instancji, termin „druga instancja” odnosi się bowiem do całego postępowania

przed tym sądem, a nie do wybranych orzeczeń wydanych przez ten sąd.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwany zarzucił, że – wbrew

odmiennemu stanowisku Sądu Apelacyjnego – na zawarte w wyroku tego Sądu

postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego przysługuje zażalenie. W

konkluzji żalący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o

kosztach procesu była już – pod rządem art. 3941 § 2 k.p.c. – przedmiotem rozważań

Sądu Najwyższego.

W postanowieniu z dnia 12 października 2007 r., IV CZ 28/07, Sąd Najwyższy

stanął na stanowisku, że na postanowienie sądu drugiej instancji o kosztach procesu nie

przysługuje

zażalenie

do

Sądu

Najwyższego.

Podkreślił,

że wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05, którym orzeczono, że art. 393 18 § 2

k.p.c. w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżenie postanowienia w przedmiocie

kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, jest

niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji, dotyczy tylko normy objętej

sentencją wyroku, czyli art. 39318 § 2 k.p.c. Nie wywiera zatem skutku w stosunku do

innych przepisów, nawet zbieżnych lub tożsamych z normą objętą sentencją. W

konsekwencji, powołany wyrok nie dotyczy art. 3941 § 2 k.p.c., regulującego obecnie

kwestię dopuszczalności zażalenia do Sądu Najwyższego. Samo stwierdzenie

Trybunału Konstytucyjnego, że przepis powinien przewidywać możliwość wniesienia

środka odwoławczego – a w zakresie, w jakim tego nie czyni jest niezgodny z

Konstytucją – nie oznacza zresztą wprowadzenia do systemu prawa postulowanego

przepisu pozytywnego. Dlatego nie można na podstawie wspomnianego wyroku

konstruować dopuszczalności zażalenia od nieprzewidzianej w treści przepisu kategorii

postanowień.

Zbieżność brzmienia dawnego art. 39318 § 2 i art. 3941 § 2 k.p.c. mogłaby skłaniać

– stwierdził Sąd Najwyższy – do postawienia pytania, czy zachodzi potrzeba zbadania,

we właściwym trybie, konstytucyjności art. 3941 § 2 k.p.c. W ocenie Sądu Najwyższego

brak jednak podstaw do powzięcia wątpliwości co do zgodności tego przepisu z

Konstytucją. Artykuł 3931 k.p.c. został wprowadzony przez ustawę nowelizującą z dnia

22 grudnia 2004 r., którą dokonane zostały istotne zmiany w systemie środków

zaskarżenia. Skarga kasacyjna jest obecnie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, a rozpoznawanie

skarg kasacyjnych odbywa się poza tokiem instancji. Sąd Najwyższy nigdy – poza

wyjątkiem, wynikającym z art. 390 § 1 k.p.c. – nie jest sądem drugiej instancji.

Postanowienia sądu drugiej instancji o charakterze procesowym – stwierdził dalej

Sąd Najwyższy – podlegają zaskarżeniu do Sądu Najwyższego skargą kasacyjną lub

zażaleniem wyłącznie w sytuacjach wyraźnie w przepisach określonych (art. 398 1 § 1 i

art. 3941 § 1 i 2 k.p.c.). Pod rządem art. 3941 § 2 k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu

drugiej instancji ma przy tym charakter wyjątkowy, gdyż zostało dopuszczone wyłącznie

na wydane „w sprawach kasacyjnych” postanowienia kończące postępowanie w sprawie

i nie przysługuje na żadne orzeczenia dotyczące kwestii ubocznych. Oznacza to –

skonstatował Sąd Najwyższy – że na postanowienie sądu drugiej instancji o kosztach

procesu nie przysługuje środek odwoławczy. To, że postanowienie o kosztach

postępowania drugoinstancyjnego zapada po raz pierwszy przed sądem apelacyjnym

nie zmienia faktu, że jest orzeczeniem wydanym przez sąd odwoławczy, sąd

rozpoznający apelację jest bowiem zawsze sądem odwoławczym. Sąd odwoławczy nie

może być natomiast sądem rozpoznającym środek odwoławczy co do istoty sprawy i

sądem pierwszej instancji co do określonej kwestii ubocznej, a jego orzeczenie –

orzeczeniem częściowo drugiej i częściowo pierwszej instancji. Orzeczenia wydawane w

postępowaniu apelacyjnym, także dotyczące kwestii niebędących przedmiotem

rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji, są zawsze orzeczeniami sądu drugiej

instancji. Dlatego sąd rozpoznający apelację działa zawsze jako sąd drugiej instancji, co

do wszystkich rozstrzyganych kwestii, w tym także kosztów postępowania za drugą

instancję (zob. OSNC 2008, nr 2, poz. 29).

Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lutego

2008 r., I CZ 1/08 (niepubl.).

Skład orzekający Sądu Najwyższego podziela powyższe stanowisko oraz

argumentację przytoczoną dla jego uzasadnienia. Żalący nie przytoczył zresztą żadnych

argumentów, które mogłyby przemawiać za odmiennym rozstrzygnięciem rozważanego

zagadnienia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku art. 3941 § 3

k.p.c. postanowił, jak w sentencji.