V CZ 69/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 69/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Wojciech Jan Katner (sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa S. P. i W. P.

przeciwko Holdingowi Węglowemu S.A. w K.

o naprawienie szkody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lutego 2010 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla

zaskarżone

postanowienie

pozostawiając

Sądowi

Apelacyjnemu

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. apelację

powodów S. i W. małżonków P. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 maja 2009

r. Przyczyną odrzucenia apelacji był brak interesu skarżących w zaskarżaniu wyroku,

ponieważ wyrok ten uwzględniał żądania pozwu i nie wystąpiła, ani niezgodność

orzeczenia z tym żądaniem, ani oddalenie powództwa w części, ani też powodowie nie

domagali się uzupełnienia wyroku, a zatem musieli uznać, że Sąd I instancji orzekł o

całości dochodzonego przez nich roszczenia.

Zaskarżone postanowienie dotyczy orzeczenia, w którym Sąd I instancji

zobowiązał pozwany Holding Węglowy S.A. do naprawienia szkody wyrządzonej

powodom ruchem zakładu górniczego w budynkach (domu mieszkalnym i garażu) przez

przywrócenie stanu poprzedniego w sposób opisany w wyroku. Jest to szczegółowe

wskazanie uszkodzeń i sposobu ich naprawy, w tym robót przygotowawczych i

rektyfikacji właściwej, bez wskazywana sposobu rektyfikacji.

W apelacji, a następnie w zażaleniu z dnia 22 października 2009 r. powodowie

zarzucili wyrokowi Sądu I instancji w szczególności to, że jego rozstrzygnięcie

uniemożliwia przywrócenie stanu poprzedniego ze względu na nieustalenie sposobu

rektyfikacji, czyli „wyprostowania" budynku, który wskutek szkody górniczej ma

wychyloną bryłę poza pion. Z tym wiąże się sposób i odpowiadające mu koszty

rektyfikacji, które nie mogą zależeć od jednostronnej decyzji pozwanego. Zarzuty

powodów opierają się na naruszeniu art. 373 w związku z art. 370 k.p.c. Powodowie

wnoszą o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyjęcie apelacji do rozpoznania lub

jego zmianę przez odmowę odrzucenia apelacji, ewentualnie o uchylenie tego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do rozpoznania, w

każdym przypadku z uwzględnieniem należnych kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie powodów jest zasadne.

Zakwestionować należy stanowisko Sądu drugiej instancji o braku substratu

zaskarżenia w niniejszej sprawie, ze względu na orzeczenie zgodne z żądaniem pozwu.

Nie można twierdzić, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że mimo

zgodności sentencji wyroku ze zgłoszonym żądaniem wyłączona jest w ogóle możliwość

jego zaskarżenia. W orzecznictwie słusznie się podnosi, że wyjątkowo może wystąpić

interes prawny takiego zaskarżenia (uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z dnia

17 lutego 1954 r. C. 1342/53, OSN 1956, nr 1, poz. 2; uzasadnienie postanowienia SN z

dnia 23 marca 2006 r. II CZ 22/06, Lex nr 196615). Jednakże potrzebne jest ustalenie

takiego interesu skarżącego, żeby pozwalał on na wniesienie apelacji przez powodów.

Zanim wszakże się tę kwestię rozważy, należy zwrócić uwagę na wyrażany

postulat ostrożnego przyjmowania konieczności wystąpienia interesu prawnego w

odniesieniu do zaskarżanego orzeczenia. Orzecznictwo trafnie akcentuje, że interes

prawny w zaskarżeniu orzeczenia sądowego (zwany gravamen) nie jest pojęciem

ustawowym, a używanym w doktrynie i orzecznictwie dla wskazania możliwości

zaskarżania orzeczenia niekorzystnego dla skarżącego (postanowienie SN z dnia 16

kwietnia 2009 r. I CZ 15/09). W nauce postępowania cywilnego jest prezentowane

nawet stanowisko, zgodnie z którym z pojęciem gravaminis nie powinno się utożsamiać

kategorii interesu strony w zaskarżeniu orzeczenia sądu pierwszej instancji. Przepisy

k.p.c. nie kreują bowiem, ani bezpośrednio ani pośrednio ciężaru procesowego w

postaci wykazania interesu prawnego przez skarżącego orzeczenie. Przesłanką

dopuszczalności zaskarżenia jest samo twierdzenie strony o istnieniu wady orzeczenia.

Rzeczywiste tego potwierdzenie lub niepotwierdzenie stanowi przesłankę zasadności

zaskarżenia, nie świadczy zaś o samej jego dopuszczalności lub niedopuszczalności.

Musiałoby więc być dość oczywiste i widoczne w treści składanego środka zaskarżenia,

że zawiera on zarzuty i wnioski niepodważające orzeczenia zgodnego z żądaniem

skarżącego. To dopiero mogłoby stanowić podstawę odmówienia przyjęcia zaskarżenia.

Tego wszakże nie można powiedzieć o treści apelacji w sprawie niniejszej, w kwestiach

podniesionych w zażaleniu powodów.

W orzecznictwie uznawane jest tradycyjnie, że interes prawny, nazywany

gravamen oznacza pokrzywdzenie strony wskutek niekorzystnej dla niej różnicy między

zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia, wynikającą z porównania

zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia (przykładowo wyrok SN z dnia 17 marca 1936 r.

C III 1035/35, OSN 1937, nr 1, poz. 11). Takie wąskie rozumienie interesu prawnego

jest podzielane również, co do zasady we współczesnym orzecznictwie (postanowienie

SN z dnia 23 marca 2006 r. II CZ 22/06, Lex nr 196615; postanowienie SN z dnia 16

kwietnia 2009 r. I CZ 15/09). Wskazuje się jednak, co znalazło wyraz w orzecznictwie i

jest aprobowane w doktrynie, że jeżeli wymaga się interesu prawnego do zaskarżenia

orzeczenia, to wystąpi on zarówno w razie różnicy między zgłoszonym roszczeniem a

treścią rozstrzygnięcia, jak i wtedy, gdy brak tej różnicy, ale skarżący nie uzyskał tych

wszystkich korzyści, które powinno mu zapewnić orzeczenie wolne od wad (uchwała SN

z dnia 16 grudnia 1971 r. III CZP 79/71, OSNC 1972, nr 6, poz. 101). Nie jest to

rozszerzenie rozumienia interesu prawnego, lecz właściwe odczytanie, co oznacza w

praktyce dla podmiotu, którego to dotyczy, rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem pozwu.

W niniejszej sprawie mamy właśnie z tym do czynienia. Powodowie nie skarżą

wyroku z tej przyczyny, że nie odpowiada treści żądania. Wskazują tylko,

że konsekwencją nie ustalenia w wyroku sposobu rektyfikacji będzie to, że o sposobie

wykonania tego wyroku będzie decydować pozwany, jako sprawca szkody zobowiązany

do jej naprawienia. Nie powinno wszakże stanowić o wykonaniu wyroku jakiekolwiek

naprawienie szkody i decydowanie przez pozwanego, co oznacza zasądzone

przywrócenie stanu poprzedniego w przypadku rektyfikacji. Interes prawny powodów w

zaskarżeniu wyroku polega na zakwestionowaniu przez nich określenia sposobu

naprawienia szkody - jak to precyzują - w zakresie skutecznego i bezpiecznego

naprawienia szkody górniczej. Oceny zasadności wykazanego interesu prawnego

powodów powinien dokonać Sąd drugiej instancji rozpoznając apelację, nie zaś

rozstrzygając o jej odrzuceniu.

Nie

jest

również

zasadne

twierdzenie

w

uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia, że powodowie powinni byli ewentualnie wystąpić o uzupełnienie wyroku

Sądu pierwszej instancji na podstawie art. 351 k.p.c., zaś osiągnąć celu tego przepisu

nie można poprzez alternatywne wniesienie apelacji od wyroku. Szczegółowe

oznaczenie sposobu naprawienia szkody nie może stanowić przedmiotu uzupełnienia

wydanego

wyroku.

Pokazuje

to

nawet

obecna

treść

zaskarżonego

wyroku

i szczegółowość z jaką Sąd powinien określić przywrócenie stanu poprzedniego

w przypadku szkód górniczych, mających uzupełniającą kodeks cywilny regulację

prawną w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 91 i nast. ustawy z dnia 4

lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz.

1947 ze zm.).

Jest oczywiste, że potrzebnego określenia sposobu rektyfikacji budynku, jako

przywrócenia stanu poprzedniego nie można też uzyskać drogą wykładni wyroku na

podstawie art. 352 k.p.c. Nie można więc twierdzić, że powodowie uznali orzeczenie za

rozstrzygające o całości dochodzonego przez nich roszczenia i dlatego nie domagali się

uzupełnienia wyroku o rozstrzygnięcie oddalające powództwo w części. Pomimo więc

zgodności sentencji orzeczenia ze zgłoszonym żądaniem w sprawie zachodzi po stronie

skarżących niewątpliwy interes prawny we wniesieniu apelacji.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Apelacyjny naruszył art. 370 w związku z art.

373 k.p.c. i bezzasadnie odrzucił apelację powodów, która powinna zostać

merytorycznie rozpoznana. Dlatego na podstawie art. 398 15 § 1 w związku z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania

zażaleniowego na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 394 1 § 3 i art. 398 21 k.p.c.