V CZ 68/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 68/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Czesławy P.

przeciwko Spółce Restrukturyzacji Kopalń Spółce Akcyjnej w B.

o naprawienie szkody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 października 2010 r.,

zażalenia powódki na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 29 kwietnia 2010 r.,

oddala zażalenie i zasądza od powódki na rzecz pozwanej 120

(sto

dwadzieścia)

zł

tytułem

zażaleniowego.

Uzasadnienie

kosztów

postępowania

Wyrokiem z 29 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w uwzględnieniu apelacji

Spółki Restrukturyzacji Kopalń S.A. w B. od wyroku Sądu Rejonowego w B. z 15

grudnia 2009 r., oddalił powództwo Czesławy P. o naprawienie szkody wywołanej

ruchem zakładu górniczego i w punkcie III sentencji wyroku zasądził od powódki na

rzecz pozwanej kwotę 2.634 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd

Okręgowy wskazał art. 102 k.p.c. i odwołując się do zasad współżycia społecznego

stwierdził, że w budynku powódki wystąpiła szkoda górnicza, a powódka była

subiektywnie przekonana o słuszności roszczenia o jej naprawienie. Powództwo

zostało oddalone wskutek podniesienia przez pozwaną zarzutu przedawnienia.

Powódka zaskarżyła zażaleniem rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów

postępowania zawarte w pkt III wyroku z 29 kwietnia 2010 r. i zarzuciła, że zostało

ono wydane z naruszeniem: - art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. poprzez jego

niezastosowanie i przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do

nieobciążania jej kosztami procesu na zasadzie słuszności; - art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 391 k.p.c. przez zaniechanie uzasadnienia rozstrzygnięcia

w przedmiocie obciążenia jej kosztami postępowania przed sądem drugiej

instancji.

Twierdziła,

że

do

oddalenia

powództwa

doszło

w

związku

z wykorzystaniem przez pozwaną braku profesjonalnej wiedzy po stronie powódki

i na skutek wprowadzenia jej w błąd co do przesłanek odpowiedzialności

za szkodę, czego konsekwencją było przedawnienie roszczenia. Powódka powołała

się również na złą sytuację materialną, która nie pozwala jej na poniesienie

zasądzonych kosztów postępowania. Utrzymywała, że Sąd Okręgowy nie wyjaśnił

w sposób dostateczny przyczyn jedynie częściowego, nie zaś całkowitego,

zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w oparciu o art. 102 k.p.c.

Z powołaniem się na zarzuty streszczone wyżej, powódka wniosła o zmianę

zaskarżonego

postanowienia

i

odstąpienie

od

obciążania

jej

kosztami

postępowania apelacyjnego.

Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia w całości i zasądzenie na jej rzecz

kosztów

postępowania

odwoławczego

według

norm

przepisanych.

Wskazała, że przedawnienie roszczenia wynikło jedynie z okoliczności leżących po

stronie powódki, która na długo przed upływem terminu przedawnienia miała

świadomość powstania szkody i osoby zobowiązanej do jej naprawienia.

Tryb postępowania ugodowego został wyczerpany na tyle wcześnie, że powódka

mogła dochodzić naprawienia szkody na drodze sądowej przed upływem terminu

przedawnienia roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powódka niezasadnie podnosi zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji

art. 102 k.p.c. przez niezastosowanie tego przepisu. Wskazać bowiem należy,

że Sąd Okręgowy zastosował art. 102 k.p.c. przy dokonywaniu rozliczenia kosztów

postępowania pomiędzy stronami i na podstawie tego przepisu zasądził od powódki

jedynie część kosztów postępowania apelacyjnego, z powołaniem się na względy

słuszności, które jasno wyłożył w uzasadnieniu. Z tej przyczyny zarzut

naruszenia art. 102 k.p.c. można odnosić jedynie do tej części przepisu, w której

ustawodawca przewidział możliwość całkowitego odstąpienia od obciążania strony

przegrywającej kosztami postępowania.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. sąd może odstąpić od obciążania strony

przegrywającej

kosztami

postępowania

jedynie

w

wypadkach

szczególnie

uzasadnionych, a przesłanka ta nie może podlegać wykładni rozszerzającej

(tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 1976 r., IV PZ 61/76,

niepubl.). Okoliczności uzasadniające zastosowanie tego przepisu dotyczyć mogą

zarówno samego przebiegu postępowania, jak i faktów o charakterze zewnętrznym,

w szczególności

związanych

z

sytuacją

majątkową

strony

przegrywającej

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, niepubl.

oraz z 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl.). Okoliczności te muszą mieć jednak

charakter na tyle nadzwyczajny, że ich wystąpienie czyniłoby zasądzenie kosztów

postępowania sprzecznym z zasadami słuszności.

Zaprzeczenie przez pozwaną roszczeniom powódki, które mogło skłonić ją

do niewystępowania z powództwem o naprawienie szkody i w konsekwencji

doprowadzić do przedawnienia roszczenia, nie może stanowić wystarczającej

przesłanki

dla

odstąpienia

od

zasądzenia

kosztów

sądowych.

Oddalając

powództwo Sąd Okręgowy stwierdził, że podniesienie przez pozwaną zarzutu

przedawnienia było zgodne z zasadami współżycia społecznego i nie stanowi

nadużycia prawa podmiotowego. Przesłanka naruszenia zasad współżycia

społecznego, oceniana z punktu widzenia art. 102 k.p.c., nie musi pokrywać się

z przesłanką naruszenia tych zasad, uzasadniającą zastosowanie art. 5 k.c. przy

ocenie

merytorycznej

zasadności

roszczenia.

Trzeba

jedna

zgodzić

się

ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że w ustalonych okolicznościach faktycznych

działanie pozwanej polegające na podniesieniu zarzutu przedawnienia roszczenia

nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego także dla

potrzeby rozliczenia pomiędzy stronami kosztów postępowania. Powódka była

świadoma istnienia szkody oraz podmiotu zobowiązanego do jej naprawienia co

najmniej od 2001 r., kiedy skierowała do pozwanej pierwsze pismo z żądaniem

naprawienia szkody górniczej. Trudno uznać, by zaprzeczenie przez pozwaną

zasadności tego roszczenia stało w sprzeczności z zasadami współżycia

społecznego. To działanie było formą obrony przez pozwaną jej interesów

majątkowych.

Abstrahując

od

zasadności

twierdzeń

pozwanej,

przyjęcie

przeciwnego zapatrywania prowadziłoby w istocie do odmówienia jej prawnej

możliwości przeciwstawienia się żądaniom zgłoszonym przez powódkę.

Także sytuacja materialna powódki nie wskazuje na możliwość uznania,

że w

sprawie

zaistniał

wypadek

szczególnie

uzasadniony,

umożliwiający

odstąpienie w całości od obciążania jej kosztami przegranego procesu na mocy art.

102 k.p.c. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, strona wszczynająca spór sądowy

powinna liczyć się z koniecznością poniesienia koszów postępowania i poczynić

stosowne oszczędności lub podjąć inne starania w celu uzyskania środków

finansowych pozwalających na pokrycie kosztów dochodzenia jej praw (tak m.in.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 lipca 1980 r., I CZ 99/80, niepubl.

i z 24 września 1984 r., II CZ 104/84, niepubl.). Odstąpienie od obciążania jednej ze

stron kosztami nie może prowadzić do kredytowania w ten sposób jej działań

w postępowaniu. Z okoliczności ujawnionych w sprawie wynika, że powódka

posiada majątek pozwalający jej na przynajmniej częściowe pokrycie kosztów

postępowania. Co więcej, okoliczności przytoczone w zażaleniu dla uzasadnienia

odstąpienia od obciążenia powódki kosztami postępowania zostały już wcześniej

podniesione we wniosku z 12 czerwca 2008 r. o ustanowienie dla powódki

pełnomocnika z urzędu, oddalonym z powodu braku dostatecznego uzasadnienia

w sytuacji majątkowej powódki (postanowienie Sądu Rejonowego z 28 lipca

2008 r.). Stan majątkowy, który zgodnie z prawomocnym orzeczeniem sądu

pierwszej instancji nie stanowił dostatecznego uzasadnienia dla zwolnienia powódki

od kosztów sądowych, nie może stanowić uzasadnienia dla znacznie dalej idącego

wniosku, jakim jest wniosek o odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej

obowiązkiem zwrócenia przeciwnikowi kosztów postępowania z powołaniem się na

„wypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 102 k.p.c.

Niezasadny jest także zarzut braku stosownego wyjaśnienia przez Sąd

Apelacyjny motywów częściowego obciążenia powódki kosztami postępowania

odwoławczego z punktu widzenia zasad słuszności, do których odwołuje się art.

102 k.p.c. W uzasadnieniu zaskarżanego orzeczenia wskazano, jakiego rodzaju

okoliczności

mogą

być

uznane

za

wypadek

szczególnie

uzasadniony,

przemawiający za koniecznością zasądzenia od powódki kosztów postępowania

jedynie w części. Wyjaśnienie to nie narusza art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c., zawiera bowiem podstawę prawną i motywy rozstrzygnięcia odnoszącego

się do kosztów postępowania (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 lutego

2010

r.,

V

CZ

7/10,

niepubl.).

Szczególny

charakter

art.

k.p.c.,

wprowadzającego wyjątek od zasady obciążenia kosztami postępowania strony

przegrywającej (art. 98 § 1 k.p.c.), wymaga jedynie wskazania przez sąd powodów,

dla których nie zastosował regulacji ogólnej. W zakresie, w jakim doszło do

zastosowania

regulacji ogólnej, nie

jest

konieczne

wyjaśnienie

przyczyn,

dla których sąd nie oparł rozstrzygnięcia na rozwiązaniach szczególnych,

co mogłoby nastąpić jedynie w wyjątkowych okolicznościach. Po stronie Sądu

Apelacyjnego

można

by

dostrzegać

obowiązek

uzasadnienia

przyczyn

niezastosowania art. 102 k.p.c. w formie odstąpienia od obciążania strony

przegrywającej proces kosztami postępowania jedynie wówczas, gdyby któraś ze

stron postępowania apelacyjnego zgłosiła przed zamknięciem rozprawy taki

wniosek, co jednak w sprawie nie miało miejsca.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 394 1 k.p.c. i art. 39814 k.p.c.,

Sąd

Najwyższy

zażalenie

powódki

oddalił.

O

kosztach

postępowania

zażaleniowego, Sąd Najwyższy orzekł w uwzględnieniu wniosku zgłoszonego

w odpowiedzi na zażalenie, na podstawie art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 13 ust.

2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. 2002, nr 163, poz. 1348

ze zm., przy przyjęciu, że wartość przedmiotu zaskarżenia odpowiada kwocie

zasądzonych od powódki, a kwestionowanych w postępowaniu zażaleniowym,

kosztów postępowania odwoławczego.