V CZ 67/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 10 lutego 2010 r., V CZ 67/09

Dopuszczalna jest apelacja powoda od wyroku wydanego na podstawie

art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze

(jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.), w którym sąd pierwszej

instancji, uwzględniając powództwo przez przywrócenie stanu poprzedniego

w sposób kwestionowany przez powoda, nie zastosował innego możliwego ze

sposobów naprawienia szkody i nie oddalił powództwa w tym zakresie.

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Wojciech Katner

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grażyny P. i Krzysztofa P. przeciwko

K. Holdingowi Węglowemu S.A. w K. o naprawienie szkody, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lutego 2010 r. zażalenia

powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września

2009 r.

uchylił zaskarżone postanowienie, pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu w

Katowicach rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. Sąd Apelacyjny w

Katowicach odrzucił apelację powodów Grażyny P. i Krzysztofa P. od wyroku Sądu

pierwszej instancji wydanego na podstawie art. 94 § 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994

r. – Prawo geologiczne i górnicze (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze

zm. – dalej: "Pr.g.g."), uwzględniającego powództwo o przywrócenie stanu

poprzedniego budynku mieszkalnego powodów przez jego rektyfikację właściwą,

przeprowadzoną w sposób opisany w sentencji wyroku.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że apelacja jest niedopuszczalna, gdyż wyrok

Sądu pierwszej instancji jest zgodny z żądaniami pozwu, które w żadnym zakresie

nie zostały oddalone. Powodowie, żądając przywrócenia stanu poprzedniego

budynku mieszkalnego przez jego rektyfikację, nie wskazali sposobu rektyfikacji i

nie żądali określenia go przez Sąd ani nie złożyli wniosku o uzupełnienie wyroku. W

tej sytuacji apelacja powodów od orzeczenia zgodnego z ich żądaniami jest,

zdaniem Sądu Apelacyjnego, niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie

art. 373 w związku z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu powodowie, zarzucając naruszenie wymienionych przepisów,

wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przyczyną odrzucenia apelacji powodów było uznanie przez Sąd drugiej

instancji, że nie mają oni interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku Sądu pierwszej

instancji, brak bowiem przedmiotu (substratu) zaskarżenia, skoro nie zapadło

orzeczenie oddalające ich roszczenia w jakimkolwiek stopniu, czego powodowie nie

zakwestionowali przez żądanie uzupełnienia wyroku.

Konieczność istnienia interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia nie jest

przewidziana w ustawie jako warunek dopuszczalności środka odwoławczego. Nie

jest też jednolicie przyjmowana w doktrynie, gdzie wyrażane są także poglądy, iż

wobec braku wymagania ustawowego w tym względzie, nie ma podstaw do żądania

od skarżącego wykazania interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, a

przesłanką dopuszczalności zaskarżenia jest samo twierdzenie strony o istnieniu

wady orzeczenia.

Przeważa jednak pogląd, że przesłanką dopuszczalności zaskarżenia

orzeczenia jest istnienie interesu prawnego, określanego jako gravamen i

oznaczającego pokrzywdzenie skarżącego zaskarżonym orzeczeniem. Interes

prawny ujmowany jest w doktrynie i orzecznictwie w dwojaki sposób. Według

szerszego rozumienia, strona ma interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia, jeżeli

nie uzyskała tych wszystkich korzyści prawnych, jakie powinno jej zapewnić

orzeczenie wolne od wad i których nie mogła uzyskać na innej, łatwiejszej drodze

(por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r., III CZP 79/71,

OSNCP 1972, nr 6, poz. 101). Tak rozumiany interes prawny był przyjmowany jako

przesłanka materialnoprawna zaskarżenia, której brak powodował oddalenie, a nie

odrzucenie środka zaskarżenia. Obecnie przeważa jednak węższe rozumienie

interesu prawnego, oznaczające pokrzywdzenie polegające na niekorzystnej dla

strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją zaskarżonego

orzeczenia, wynikające z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia. Brak

tak rozumianego interesu prawnego prowadzi do odrzucenia środka odwoławczego

(por. mi.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN

57/97, OSNCP 1997, nr 11, poz. 166, z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, nie

publ. i z dnia 23 marca 2006 r. II CZ 22/06, nie publ.).

Podzielając co do zasady kierunek orzecznictwa, trzeba jednak stwierdzić, że

nie we wszystkich wypadkach porównanie treści żądania i treści sentencji

zaskarżonego orzeczenia przesądza o istnieniu lub braku interesu prawnego w

zaskarżeniu. We wszystkich sytuacjach, których obowiązkiem sądu jest

szczegółowe i precyzyjne określenie nakazanego pozwanemu zachowania,

powinien on zamieścić takie rozstrzygnięcie w sentencji orzeczenia, także

wówczas, gdy sformułowanie zgłoszonego żądania nie było wystarczająco

precyzyjne lub szczegółowe (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20

września 1988 r., III CZP 37/88, OSNC 1989, nr 3, poz. 40). Związanie granicami

żądania nie oznacza bowiem, że sąd jest bezwzględnie związany samym

sformułowaniem żądania. Zgodnie z art. 187 § 1 k.p.c., powód powinien dokładnie

określić żądanie, a braki w tym zakresie usuwane są na podstawie art. 130 lub 212

k.p.c. W każdym stadium postępowania sąd powinien dbać o prawidłowe,

dostatecznie szczegółowe i precyzyjne sformułowanie żądania, jednakże zbyt

ogólne, nieprecyzyjne określenie żądania nie zwalnia sądu z obowiązku

prawidłowego sformułowania sentencji orzeczenia, ze szczegółowym określeniem

obowiązków nałożonych na pozwanego (por. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 września 2007 r., III CZP 80/07, i wyrok z dnia 9 maja 2008

r., III CSK 17/08, nie publ.).

W takich sytuacjach porównanie żądania powoda z sentencją wyroku nie

pozwala na ustalenie istnienia lub nieistnienia pokrzywdzenia, a tym samym

interesu prawnego powoda w zaskarżeniu orzeczenia, co jednak nie oznacza, że

zaskarżenie przez niego wyroku uwzględniającego powództwo jest

niedopuszczalne. O tym, czy interes taki istnieje przesądza treść postawionych

zarzutów i ocena, czy mieszczą się one w granicach rozstrzygnięcia oraz

zgłoszonego przez powoda żądania i jego interesu materialnoprawnego, jaki miał

być zrealizowany w procesie sądowym.

W rozpoznawanej sprawie roszczenia powodów oparte były na szczególnej

podstawie prawnej, jaką stanowi art. 94 § 1 Pr.g.g. Dopuszcza on, co do zasady,

praktycznie tylko jeden sposób naprawienia szkody górniczej, tj. przywrócenie stanu

poprzedniego. Zadaniem sądu jest ustalenie, czy naprawienie szkody w taki sposób

jest możliwe, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, dokonanie wyboru metody

przywrócenia stanu poprzedniego, wskazanie jej w sentencji wyroku oraz

szczegółowe określenie, jakie czynności i prace obowiązany jest wykonać pozwany

celem przywrócenia stanu poprzedniego. Przy takiej regulacji prawnej obowiązek

dokładnego określenia żądania przez powoda należy uznać za spełniony, jeżeli

poda on żądany sposób naprawienia szkody, przez przywrócenie stanu

poprzedniego oraz ewentualnie ogólną metodę, z pomocą której przywrócenie ma

nastąpić. Oczywiście nie ma przeszkód, by powód bardziej szczegółowo określił

czynności, jakie ma wykonać pozwany, nie jest to jednak konieczne, a często nie

jest możliwe, w sytuacji, w której dopiero w toku sprawy dochodzi do

specjalistycznych ustaleń. Jeżeli Sąd dojdzie do wniosku, że w okolicznościach

faktycznych sprawy konieczne jest bardziej precyzyjne lub szczegółowe określenie

przez powoda metody przywrócenia stanu poprzedniego albo dokonanie wyboru

jednej z kilku istniejących metod, powinien wezwać go do odpowiedniego

sprecyzowania roszczenia. Jeżeli tego nie uczynił i wskazał w sentencji wyroku

określoną metodę przywrócenia stanu poprzedniego, albo nie określił dość

precyzyjnie, na czym przyjęta metoda polega, powód, jeżeli nie zgadza się z takim

rozstrzygnięciem, ma interes prawny w jego zaskarżeniu. (...)

Powodowie sprecyzowali roszczenie, wskazując, że żądają przywrócenia

stanu poprzedniego przez rektyfikację (wyprostowanie) budynku mieszkalnego, ale

na żadnym etapie postępowania nie zostali wezwani przez przewodniczącego lub

Sąd do wskazania metody, według której rektyfikacja ma być dokonana. Oznacza

to, że Sąd uznał określenie żądania za wystarczająco precyzyjne i w ramach tego

żądania wskazał w sentencji wyroku bardzo szczegółowo określone czynności,

które ma wykonać pozwany w celu przywrócenia stanu poprzedniego przez

wyprostowanie budynku mieszkalnego. Nie było zatem podstaw do oddalenia

powództwa w żadnym zakresie, a tym samym do żądania przez powodów

uzupełnienia wyroku o takie rozstrzygnięcie.

Powodowie mają interes prawny w zaskarżeniu rozstrzygnięcia Sądu

pierwszej instancji, skoro – według ich twierdzeń – nie zawiera ono określenia

metody, którą strona pozwana obowiązana jest zastosować w celu wyprostowania

budynku, a są dwie możliwe do zastosowania metody rektyfikacji. Przedmiotem

zaskarżenia jest zawarty w wyroku Sądu pierwszej instancji sposób określenia

metody rektyfikacji, a apelacja ma doprowadzić do jego uściślenia i tym samym do

realizacji materialnoprawnego interesu powodów zgłoszonego w sprawie. Jej

przedmiot i zakres zaskarżenia mieszczą się w granicach zgłoszonego żądania i w

granicach rozstrzygnięcia.

W ramach rozstrzygania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu apelacji

można jedynie stwierdzić, że gdy istnieją różne metody rektyfikacji, obowiązkiem

Sądu jest określenie w sentencji wyroku, według której z nich pozwany ma dokonać

prostowania budynku, nie jest bowiem dopuszczalne, by wyboru metody dokonywał

pozwany lub inna osoba w toku wykonania wyroku. Wszystkie te okoliczności

powinny być przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji przy rozpoznawaniu

apelacji, natomiast przy ocenie jej dopuszczalności wystarczające było

stwierdzenie, że istnieje przedmiot zaskarżenia i interes prawny powodów w

zaskarżeniu wyroku Sądu pierwszej instancji.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 w związku z art. 3941

§ 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.