V CZ 66/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 66/06

POSTANOWIENIE

Dnia 6 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa "E." Spółki z o.o.

przeciwko Gminie O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 października 2006 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 maja 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

powoda „E.” Sp. z o.o. od wyroku tego Sądu z dnia 16 grudnia 2005 r. W

uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że wniosek powoda

o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej został

oddalony postanowieniem z dnia 22 marca 2006 r., którego odpis pełnomocnik

powoda otrzymał w dniu 3 kwietnia 2006 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w tej

sytuacji, zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., pełnomocnik powoda powinien, bez

osobnego wzywania, uiścić opłatę stosunkową należną na podstawie art. 101 ust. 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, z

chwilą doręczenia odpisu wspomnianego wyżej postanowienia oddalającego

wniosek o zwolnienie powoda od opłaty sądowej.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie szeregu

przepisów k.p.c. (art. 1302 § 3, 1302 § 5, 1303 § 2 oraz 360), a także art. 45

Konstytucji RP. Podnoszące te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew odmiennej opinii Sądu

Apelacyjnego brak podstaw, aby uznać że w razie wydania postanowienia

o odmowie zwolnienia od obowiązku wniesienia należnej opłaty od skargi

kasacyjnej, strona działająca przez pełnomocnika ma obowiązek uiszczenia, bez

osobnego wezwania, należną opłatę z chwilą otrzymania odpisu postanowienia

oddalającego jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie z art.

1302 § 3 k.p.c. wynika obowiązek strony działającej, tak jak w niniejszej sprawie,

przez adwokata, do uiszczenia bez wezwania, opłaty stałej lub stosunkowej

należnej od skargi kasacyjnej, to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, brak

podstaw do zastosowania tego przepisu.

Przepis art. 1302 § 3 k.p.c. wprowadza wyjątkowe uregulowanie, które może

mieć zastosowanie tylko do sytuacji w nim opisanej. Jako przepis szczególny nie

podlega zaś wykładni rozszerzającej. Skoro mowa w nim o konieczności uiszczenia

należnej

opłaty

od

skargi

kasacyjnej,

wnoszonej

przez

profesjonalnego

pełnomocnika, to nie można go stosować, gdy skarga kasacyjna mogła zostać

wniesiona bez opłaty. Z taką sytuacją mamy zaś do czynienia, gdy wraz ze skargą

został złożony wniosek o zwolnienie od należnej od niej opłaty. W razie gdy wraz ze

skargą kasacyjną został złożony wniosek o zwolnienie od należnej od tej skargi

opłaty sądowej, to stron ma prawo złożyć taką skargę bez tej opłaty, gdyż nie wie

jaka ona będzie albo nawet czy w ogóle powstanie obowiązek wniesienia opłaty.

Jeżeli by uznać, iż pomimo złożenia takiego wniosku istnieje obowiązek wniesienia

należnej opłaty stałoby to w rażącej sprzeczności, z mającą swoje wyraźne

podstawy prawne (art. 101 do 118 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. Nr 167, poz. 1398) instytucją zwolnienia

od kosztów sądowych. Jego akceptacja mogłaby więc, tak jak wskazuje na to

skarżący, naruszać konstytucyjnie zagwarantowane prawa do obrony, gdyż

zmuszałaby w istocie stronę starającą się o zwolnienie od kosztów, niezależnie od

wyniku postępowania, do wnoszenia opłaty od skargi kasacyjnej wraz z jej

wniesieniem.

Brak także podstaw prawnych do przyjęcia, że pełnomocnik strony ma

obowiązek w chwili otrzymaniu postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów

sądowych, wnieść opłatę od skargi kasacyjnej bez osobnego wzywania.

Postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych zapada na

posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 360 k.p.c. jest ono skuteczne z chwilą

podpisania sentencji. Łączenie skuteczność tego postanowienia z faktem

doręczenia go stronie nie znajduje więc żadnego uzasadnienia w przepisach k.p.c.

Podniesione wyżej wątpliwości związane z możliwością stosowania art. 130 2

§ 3 k.p.c. w sytuacji gdy strona wraz ze wniesieniem skargi kasacyjnej składa

wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, prowadzą do wniosku, że

z przepisu tego nie można wywodzić obowiązku strony działającej przez

wskazanego w nim pełnomocnika, do uiszczania należnej opłaty bez osobnego

wzywania. Mając na uwadze, że obowiązek uiszczenia należnej opłaty od skargi

kasacyjnej powstaje dopiero z dniem wydania postanowienia o odmowie zwolnienia

od kosztów sądowych, termin do wniesienia przez stronę należnej opłaty należy

określić w skierowanym do niej wezwaniu. Wyznaczanie tego terminu powinno

nastąpić zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c., gdyż pismo procesowe nie jest opłacone,

a brak podstaw dla stosowania w związku z tym innych regulacji przewidzianych

w k.p.c.

Podobne stanowisko w kwestii stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. zajął Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 października 2006 r. I CZ 81/06, w którym

wskazano, że taki pogląd znajduje swoje uzasadnienie także w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego powstałym na tle przepisów dawnej ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 13 czerwca 1967 r., których

brzmienie nie odbiega zasadniczo od obowiązującej aktualnie w tym zakresie

regulacji.

Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.