V CZ 65/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 65/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa A. N.

przeciwko M. S.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 maja 2008 r.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2012 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 stycznia 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2012 r., Sąd Apelacyjny na podstawie

art. 410 § 1 k.p.c. odrzucił skargę pozwanej M. S. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 20 maja 2008 r.,

oraz zasądził od pozwanej na rzecz powoda A. N. 2.700 zł tytułem kosztów

postępowania skargowego.

Sprawa w pierwszej instancji była rozstrzygana przez Sąd Okręgowy (sygn.

akt I C 886/03). Powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 168.000 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 31 maja 2003 r. tytułem zapłaty ceny za sprzedane

jej, umową z dnia 5 listopada 2002 r., udziały w „A. N&T” Przetwórstwo Mięsne

Import-Export spółce z o.o. w C. Pozwana, nie kwestionując faktu zawarcia

umowy, wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na zawarty w umowie

zapis, że należność za udziały została zapłacona. W prawomocnie zakończonej

sprawie przyjęto, że w trakcie negocjacji warunków umowy strony ustaliły, że

zapłatą za udziały będzie dostarczony przez pozwaną do spółki towar o wartości

500.000 zł, co wymagało wystawienia przez pozwaną faktur korygujących, czego

jednak pozwana nie uczyniła. Pozwana nie zapłaciła także za udziały w gotówce.

Powód przedstawił datowane na 7 listopada 2002 r. oświadczenie podpisane przez

pozwaną, że nie zapłaciła ona za udziały w spółce. Pozwana kwestionowała swój

podpis na przedstawionym dokumencie. Zarzucała także, iż do skonstruowania

dokumentu mogła posłużyć kartka podpisana przez nią in blanco. W związku z

podniesionymi zarzutami Sąd pierwszej instancji przeprowadził dowody z opinii

biegłych: G. R. oraz prof. Z. K. W pierwszej opinii stwierdzono, że w badanym

dokumencie najpierw napisano „potwierdzenie”, a dopiero potem nakreślono podpis

„M. S.”. W drugiej opinii stanowczo wykluczono możliwość przekopiowania, czy

sfałszowania kwestionowanego podpisu. W związku z twierdzeniami pozwanej o

usiłowaniu nakłonienia jej do ponownej zapłaty za nabyte udziały, toczyło się

postępowanie przygotowawcze, które zostało jednak umorzone wobec braku

danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił żądanie zapłaty, przyjmując że pozwana

nie wykazała, iż zapłaciła za nabyte udziały. Zamieszone w umowie z dnia

5 listopada 2002 r. stwierdzenie, iż zapłata ceny za udziały już nastąpiła było

nieprawdziwe, co pozwana przyznała w oświadczeniu z dnia 7 listopada 2002 r.

Okoliczność ta wynikała także z zeznań powoda i świadka R. N. Sąd Apelacyjny

oddalił apelację pozwanej wniesioną od wyroku Sądu pierwszej instancji, a Sąd

Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej wniesioną od wyroku Sądu drugiej

instancji.

W skardze o wznowienie postępowania pozwana, wskazując dwie podstawy

wznowienia: z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c., wniosła

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa. Zarzuciła, że

zaskarżony wyrok został oparty na dokumencie podrobionym. Celem wykazania

tych okoliczności pozwana dołączyła do skargi odpisy prywatnej opinii oraz opinii

biegłego sądowego wydanej w ramach innego toczącego się postępowania

sądowego. Przedstawione opinie dotyczą analizy podpisu znajdującego się na

oświadczeniu z dnia 7 listopada 2002 r. Prywatna opinia została wydana przez

Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne w W., a opracowana przez M. G. i K. W.-G.

Według opracowujących opinię, różnice występujące między kwestionowanym

podpisem a przekazanym materiałem porównawczym nie pozwalają na podjęcie

kategorycznych wniosków, co do potwierdzenia autentyczności spornego podpisu.

Natomiast opinia na potrzeby postępowania sądowego została wydana przez prof.

T. W. Biegły wskazał, że w świetle przedłożonego materiału badawczego i

poczynionych

ustaleń

nie

ma

miarodajnych

podstaw

do

przyjęcia,

że

zakwestionowany podpis o treści „M. S.” został nakreślony przez osobę, od której

pochodzą materiały porównawcze, tj. przez M. S. W związku z wnioskami

wynikającymi z tych opinii ponownie toczyło się postępowanie przygotowawcze.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2011 r., dochodzenie w sprawie zostało umorzone

na podstawie art. 322 k.p.k. wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, skarga nie opiera na się na ustawowej

podstawie wznowienia, gdyż powołane w niej przyczyny wznowienia postępowania

rzeczywiście nie istnieją. Odnośnie do podstawy wznowienia z art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c., tj. oparcia wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym, Sąd

Apelacyjny odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku

z dnia 22 grudnia 1970 r., IIl CRN 327/70 (OSNC 1971, nr 7-8, poz. 139), że

możność żądania wznowienia postępowania na tej podstawie nie dotyczy sytuacji,

gdy zarzut fałszu dokumentu był zgłoszony w dotychczasowym postępowaniu

i został przez sąd uznany za bezzasadny. W takiej sytuacji skargę o wznowienie

postępowania można oprzeć tylko na wykryciu nowych okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych (art. 403 § 2 k.p.c.), świadczących o tym, że pogląd sądu

o prawdziwości dokumentu był błędny, albo na wykryciu prawomocnego wyroku

karnego, skazującego za podrobienie lub przerobienie dokumentu (art. 403 § 1 pkt

2 k.p.c.). W prawomocnie zakończonym postępowaniu pozwana broniła się

zarzutem podrobienia jej podpisu na oświadczeniu z dnia 7 listopada 2002 r., zatem

wskazana przyczyna wznowienia postępowania, o której mowa w art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c., nie istnieje.

Nie ma podstaw do przyjęcia, aby doszło do wykrycia takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy,

a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (podstawa

z art. 403 § 2 k.p.c.). Pozwana miała możliwość skorzystania z dowodu z opinii

innych biegłych w poprzednim postępowaniu, a wnioski w tym zakresie nie zostały

ponowione w postępowaniu odwoławczym. Sąd drugiej instancji w prawomocnie

zakończonej sprawie ocenił natomiast, iż podejmowane w tym zakresie przez Sąd

pierwszej instancji decyzje procesowe były prawidłowe. Skarżąca w istocie zmierza

do zrewidowania oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sądy obu

instancji. Ponadto przy oparciu skargi na tej podstawie nie został dochowany termin

do jej wniesienia, określony w art. 407 § 1 k.p.c.

Skarga nie opierała się także na podstawie wznowienia określonej w art. 403

§ 1 pkt 2 k.p.c., pomimo przedłożenia przez skarżącą postanowienia Prokuratury

Rejonowej w C. z dnia 12 maja 2011 r. o umorzeniu postępowania w sprawie

podrobienia w nieustalonym czasie, nie później niż przed 17 czerwca 2003 r. w C.,

podpisu M. S. na dokumencie zatytułowanym „oświadczenie-zobowiązanie”

datowanym na 7 listopada 2002 r. Skorzystanie z tej przyczyny wznowienia

postępowania wymaga spełnienia dalszego warunku, wynikającego z art. 404 k.p.c.

Pozwana nie przedstawiła prawomocnego wyroku skazującego, ustalającego czyn

będący przestępstwem. Złożyła natomiast postanowienie o umorzeniu dochodzenia

na podstawie art. 322 k.p.k. Przepis ten jest podstawą prawną umorzenia

postępowania

przygotowawczego

ze

względów

faktycznych,

którymi

są:

niewykrycie sprawcy przestępstwa oraz niepopełnienie czynu, w związku z którym

prowadzono postępowanie. W efekcie postępowanie podlega umorzeniu na

podstawie art. 322 k.p.k., jeżeli nie dostarczyło podstaw do wniesienia aktu

oskarżenia. Zatem także i ta podstawa wznowienia postępowania nie istnieje.

Ponadto dokument z kwestionowanym przez pozwaną podpisem był tylko jednym

z dowodów w sprawie, a roszczenie powoda zostało uwzględnione, gdyż pozwana

nie zdołała wykazać, aby faktycznie spełniła świadczenie wynikające z zawarcia

umowy, tj. że zapłaciła za nabyte udziały w spółce ustaloną cenę. Zatem wyrok

w poprzednim postępowaniu nie został oparty jedynie na tym dokumencie

Na postanowienie Sądu Apelacyjnego zażalenie wniosła pozwana, która

zaskarżyła je w całości, zarzucając naruszenie art. 403 § 1 pkt 1 oraz art. 403 § 1

pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 410 § 1 i art. 404 k.p.c. poprzez przyjęcie, że wskazane

przez skarżącą podstawy wznowienia nie zachodzą, a co za tym idzie, że skarga

podlegała odrzuceniu. Pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie skargi do rozpoznania właściwemu sądowi. W toku postępowania

zażaleniowego pozwana wniosła pismo procesowe z dnia 28 sierpnia 2012 r., do

którego załączyła, wnosząc o przyjęcie w poczet materiału dowodowego, opinie

pozaprocesowe

wydane

przez

Uniwersytet

Warszawski

Wydział

Prawa

i Administracji Instytut Prawa Karnego i Katedry Kryminalistyki z dnia 23 i 27 lipca

2012 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. Trafnie Sąd

Apelacyjny przyjął, odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego

w wyroku z dnia z dnia 22 grudnia 1970 r., IIl CRN 327/70, że w przypadku, gdy już

w zakończonej prawomocnie sprawie uznano za bezzasadny zarzut sfałszowania

dokumentu, skarga o wznowienie postępowania nie może opierać się bezpośrednio

na podstawie wznowienia z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. Prowadziłoby to bowiem do

konieczności ponownej oceny tego samego materiału dowodowego, który został już

oceniony w prawomocnie zakończonej sprawie. Z tych względów dla przyjęcia, że

skarga o wznowienie postępowania nie opierała się na podstawie wznowienia

wymienionej w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. bez znaczenia były także nowe dowody

załączone przez pozwaną w postępowaniu zażaleniowym, które miały wykazywać

fakt podrobienia dokumentu z dnia 7 listopada 2002 r.

W sytuacji, gdy w prawomocnie zakończonej sprawie nie uwzględniono

zarzutu fałszu dokumentu, na którym oparto rozstrzygnięcie, można żądać

wznowienia postępowania z powołaniem się na fałszerstwo tego dokumentu na

podstawie określonej w art. 403 § 2 k.p.c. albo na podstawie z art. 403 § 1 pkt 2

w zw. z art. 404 k.p.c. Zgodnie z art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c., którego zarzut naruszenia

podniesiono w zażaleniu, można żądać wznowienia postępowania na tej podstawie,

że wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa. Przepis art. 404 k.p.c. wymaga

jednak, aby w takim przypadku czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem

skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało

umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. Zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny,

że art. 322 § 1 k.p.k. - który stanowił podstawę prawną umorzenia postępowania

karanego postanowieniem z dnia 12 maja 2011 r. Prokuratury Rejonowej (1 Ds.

60/11) – ma zastosowanie do umorzenia postępowania karnego z przyczyn

faktycznych, tj. gdy nie wykryto sprawcy przestępstwa albo nie popełniono

przestępstwa, co obejmuje także sytuację określoną w art. 404 k.p.c. jako

umorzenie postępowania karnego z przyczyny polegającej na braku dowodów. Jak

wskazuje analiza uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania karnego,

dowody przeprowadzone w tym postępowaniu nie pozwalały nawet na ustalenie,

czy doszło do sfałszowania dokumentu, skoro przyjęto, w nim, że wobec istotnych

rozbieżności w uzyskanych opiniach biegłych nie sposób jednoznacznie ustalić

osoby, która podpisała dokument z dnia 7 listopada 2002 r.

Uwzględniając powyższe,

zasadnie Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

o wznowienie postępowania na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., przyjmując, że nie

została ona oparta na ustawowych, wskazanych w niej, podstawach wznowienia.

Badanie skargi w tym zakresie, nie mające charakteru merytorycznego, mogło

nastąpić, w myśl powołanego wyżej przepisu, na posiedzeniu niejawnym.

Z tych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu na

podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.