V CZ 64/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 64/06

POSTANOWIENIE

Dnia 10 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R.M.

przeciwko J.L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 sierpnia 2006 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny zamieścił zarządzenie

o zwrocie złożonego przez powoda R.M. wniosku o zwolnienie go od opłaty

kasacyjnej,

ponieważ

składający

ten

wniosek

nie

dołączył

oświadczenia

określonego w art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie

określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach

utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w

postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 27, poz. 200). Brak ten – stosownie do art. 102

ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – uzasadnia zwrot

wniosku o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata bez

wzywania go do uzupełnienia. Zwrot wniosku powoduje, że skarga kasacyjna jako

nie opłacona podlega odrzuceniu (art. 1302 § 3 k.p.c.).

W złożonym zażaleniu powód R.M. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił

naruszenie art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c. polegające na zastosowaniu

przepisów nowej ustawy o kosztach sądowych zamiast dotychczasowych, pomimo,

że sprawa została wszczęta przed wejściem w życie tej ustawy, strona otrzymała

uzasadnienie wyroku Sądu II instancji także przed wejściem nowych przepisów w

życie, a zatem postępowanie instancyjne nie zostało zakończone, co skutkowało

nieuzasadnionym odrzuceniem skargi kasacyjnej.

Jednocześnie z powołaniem się na art. 380 k.p.c. skarżący wnosił

o rozpoznanie postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r.

w zakresie postanowienia dotyczącego zarządzenia zwrotu wniosku o zwolnienie

od opłaty kasacyjnej, albowiem miało ono wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

z uwzględnieniem następujących zarzutów:

1) naruszenie przepisu art. 149 ust. 1 w zw. z art. 102 ust. 2 i ust. 4 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. - o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,

polegające na zastosowaniu w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych od wniesionej skargi kasacyjnej przepisów nowej

ustawy o kosztach sądowych zamiast dotychczasowych, pomimo, iż sprawa

została wszczęta przed wejściem w życie tejże ustawy, strona otrzymała

uzasadnienie wyroku II instancji także przed wejściem nowych przepisów

w życie, a zatem postępowanie instancyjne nie zostało zakończone, co

skutkowało nieuzasadnionym zarządzeniem zwrotu wniosku o zwolnienie,

2) rażącego naruszenia art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka z dnia

4 listopada 1950 r. w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 77 ust. 2

Konstytucji RP formułującego prawo do skutecznego środka odwoławczego

przysługującego każdemu, czyje prawa i wolności określone w Konwencji

zostały naruszone, poprzez zastosowanie przepisu, który z uwagi na brak

czysto formalny - brak dołączenia formularza oświadczenia o stanie

rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powoda, pomimo

wskazania wszystkich tych informacji we wniosku o zwolnienie od kosztów

przygotowanym przez upoważnionego do działania w imieniu powoda

pełnomocnika, pozwala na uniemożliwienie rozpoznanie wniesionej skargi

kasacyjnej,

3) rażącego naruszenia art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich

z dnia 19 grudnia 1966 r. w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 77 ust. 2

Konstytucji RP, albowiem zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego,

wbrew zakazowi wynikającemu z powołanego artykułu, jest przejawem

nierównego traktowania strony, która ze względu na trudną sytuację

materialną nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego, a wskutek

braku formalnego, jakim jest brak dołączenia do wniosku formularza

oświadczenia

o

stanie

rodzinnym,

majątku,

dochodach

i

źródłach

utrzymania, zostaje pozbawiona możliwości ochrony swoich praw,

4) rażącego naruszenia art. naruszenie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez

odmówienie stronie znajdującej się w bardzo trudnej sytuacji materialnej

pomocy ze względów czysto formalnych pomimo, iż powołany przepis

Konstytucji nakłada na państwo, aby w swojej polityce społecznej

i gospodarczej uwzględniało dobro rodziny, zaś rodziny znajdujące się

w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, miały prawo do szczególnej

pomocy ze strony władz publicznych.

Powyższe

zaskarżonego

zarzuty

–

zdaniem

postanowienia,

z

skarżącego

zasądzeniem

uzasadniają

kosztów

uchylenie

postępowania

zażaleniowego według norm przepisanych i nadanie biegu skardze kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dominującym jest - we współczesnym prawie procesowym - pogląd

o obowiązującej

zasadzie

bezzwłocznego

działania

prawa

procesowego.

Wychodząc z tego założenia można stwierdzić, że powołany przez skarżącego art.

149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) stanowi wyraźne wysłowienie stanowiska

prawodawcy o odstąpieniu od tej zasady ze ścisłym określeniem granic tego

odstąpienia. Stanowi on, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie

ustawy stosuje się do czasu zakończenia postępowania w danej instancji,

dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Jest to rozwiązanie oparte na

systemie

stadiów

postępowania,

według

którego

wszczęte

postępowanie

prowadzone jest według przepisów dotychczasowych, aż do zakończenia

postępowania w danej instancji. Stanowi to

wyraźne kryterium podziału

postępowania między sądami różnego stopnia, a oczywistym jest, że odrzucona

zaskarżonym postanowieniem skarga kasacyjna została, złożona po zakończeniu

postępowania w Sądzie drugiej instancji. Wniesienie

środka zaskarżenia,

obarczonego wadliwościami, bądź nawet niedopuszczalnego, powoduje wszczęcie

postępowania odwoławczego, w toku którego przewodniczący w sądzie drugiej

instancji i tenże sąd dokonują czynności w ustawie przewidzianych w (art. 398 6 § 1

i 2 k.p.c.), co oczywiście pozostaje bez wpływu na podział według stadiów

postępowania.

Dalsze obszerne wywody zawarte w uzasadnieniu zażalenia pomijają

ukształtowany – w następstwie kolejnych nowelizacji – model polskiego procesu

cywilnego, rolę profesjonalnego pełnomocnika strony w realizacji zasady

vigilantibus iura sunt scripta rozumianej jako zobowiązanie strony do należytej

dbałości o swoją sprawę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. postanowieniu

z dnia 10 września 1998 r., III CZ 114/98 OSNC 1999, nr 2, poz. 42) za

ukształtowany należy uznać pogląd stwierdzający, że jeżeli strona

korzysta

nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego

i spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez nią środka, to nie może

skutecznie powoływać się, co czyni i wywodzi obszernie skarżący, na wiążące

Polskę

umowy

międzynarodowe

i

postanowienia

Konstytucji

RP.

Żadna

z przytoczonych w uzasadnieniu zażalenia norm nie stanowi, że prawo do sądu

dotyczy rozpoznania sprawy przez trzecią instancję (por. art. 176 ust. 1

Konstytucji). Co do ustanowionych wymagań skargi kasacyjnej (poprzednio kasacji)

i ograniczeń dostępności, a także dopuszczalności tego środka zaskarżenia - por.

uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., I K 12/99

(OTK – Zb. Urzęd. 2000, nr 5, poz. 143) i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 grudnia 1998 r., I PZ 67/98 (OSNAP i US 2000, nr 2, poz. 65).

Skoro zarzuty podniesione przez skarżącego okazały się niezasadne,

zażalenie podlega oddaleniu (art. 3941 § 2 i 39814 k.p.c.).