V CZ 6/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 6/19 POSTANOWIENIE Dnia 27 marca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Józef Frąckowiak‎SSN Monika Koba w sprawie z powództwa A. A.‎przeciwko J. R. i (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w W.‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 marca 2019 r.,‎zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (...)‎z dnia 19 listopada 2018 r., sygn. akt I ACa (...), uchyla zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny w (...) odrzucił skargę kasacyjną powoda A. A., a to wobec braku uiszczenia należnej opłaty sądowej w kwocie prawie 9 869 zł. W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z dnia 11 września 2018 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że powinien był już od kwietnia 2015 r., kiedy wzywał stronę pozwaną do zapłaty, liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Powód mógł zgromadzić stosowne fundusze, gdyż we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podał, że w 2017 r. uzyskiwał dochód w kwocie 5 900 zł miesięcznie, a jego żona otrzymywała rentę w wysokości 1 435 zł miesięcznie.

Wprawdzie pokrywa liczne zobowiązania kredytowe, ale okoliczność ta nie może stanowić podstawy zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.W zażaleniu powód domaga się uchylenia powyższego orzeczenia po rozpoznaniu również na podstawie art. 380 k.p.c. prawidłowości postanowienia o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej. Zarzucił naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018 r., poz. 300, ze zm.; dalej:

„u.k.s.c.”), pomimo że z załączonego do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz dokumentów wynika, że nie jest on w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, przez uniemożliwienie powodowi skorzystania z prawa do sądu, wskutek odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której wysokość opłaty od skargi kasacyjnej jest wydatkiem powodującym uszczerbek w koniecznym utrzymaniu powoda i jego rodziny.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z wnioskiem powoda o kontrolę w trybie art. 394¹ § 3 k.p.c. w zw. art. 380 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c. i art. 397 § 2 k.p.c. postanowienia Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 11 września 2018 r., które miało wpływ na zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, należało dokonać prawidłowości postanowienia o odmowie zwolnienia powoda od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej.Stosownie do art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c. zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, jeśli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów.Oceny sytuacji majątkowej strony składającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dokonuje się na podstawie danych zawartych w jej oświadczeniu, chyba, że sąd poweźmie wątpliwości co do jej rzeczywistego stanu majątkowego i zarządzi w tej materii dochodzenie (art. 109 ust. 1 u.k.s.c.).Regulacja instytucji zwolnienia od kosztów sądowych przewiduje wyłom od zasady ponoszenia ich przez strony i ma charakter wyjątkowy.

Stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jest to swoistego rodzaju kredyt, udzielany przez państwo tym osobom, aby w ten sposób nie zamykać im drogi sądowej do dochodzenia przysługujących im praw.Jakkolwiek nie zostało sporządzone uzasadnienie postanowienia z dnia 11 września 2018 r., to jednak Sąd Apelacyjny odrzucając skargę kasacyjną przytoczył okoliczności, które legły u podstaw oddalenia wniosku o zwolnienie powoda od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej.

Z motywów tych wynika, że Sąd Apelacyjny analizował sytuację majątkową i dochody powoda z 2017 r. i wskazał, że w tym czasie osiągał on dochody w kwocie 5 900 zł miesięcznie. Tymczasem w oświadczeniu majątkowym z sierpnia 2018 r., stanowiącym załącznik do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z wniesioną skargą kasacyjną, powód podał, że jego łączny dochód w okresie od I-VII 2018 r. wyniósł 10 689,07 zł (k. 449-451). Nadto Sąd Apelacyjny pominął w swych wyjaśnieniach te fragmenty uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w których powód powoływał się na pogorszenie sytuacji finansowej jego rodziny w stosunku do 2017 r. (k. 421).

W tej sytuacji, Sąd Apelacyjny podejmując decyzję o odrzuceniu skargi kasacyjnej, powinien był dokonać analizy aktualnego stanu majątkowego i dochodów powoda (zob. też uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2018 r., V CZ 83/18, nie publ.), a w razie wątpliwości, wobec znacznych rozbieżności pomiędzy wysokością aktualnie deklarowanych przez powoda dochodów a wysokością zobowiązań, mógł przeprowadzić stosowne dochodzenie (art. 109 u.k.s.c.).W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c.aj