V CZ 58/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 58/12

POSTANOWIENIE

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa T. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w O.

o ochronę dóbr osobistych i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 listopada 2012 r.,

zażalenia powoda na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie; nie obciąża powoda kosztami postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29 grudnia 2011 r. zawarł postanowienie, w

którym obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego. W zażaleniu powód

zarzucił naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, która to

uzasadniała. Podał, że jest w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, będącej

podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma powód jedynie o tyle, o ile twierdzi, że zgodnie z art. 99 k.p.c.

Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu

Państwa

zwraca

się

koszty

w

wysokości

należnej

według

przepisów

o wynagrodzeniu adwokata, a nie radcy prawnego, jak to uczynił Sąd Apelacyjny.

Uchybienie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Zgodnie

z

art.

k.p.c.,

wprowadzającym

wyjątek

od

zasady

odpowiedzialności za wynik sprawy, sąd może zasądzić od strony przegrywającej

tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy zachodzi wypadek

szczególnie uzasadniony. W

ten sposób ustawodawca

- w określonych

okolicznościach - przyznał prymat zasadzie słuszności, nie sprecyzował jednak

pojęcia "wypadku szczególnie uzasadnionego" i nie podał jego przykładów,

podobnie jak nie uczynił tego w innych przepisach kodeksu postępowania

cywilnego, w których odwołał się do takich lub podobnych przypadków (np. art. 134

§ 1, art. 169 § 4, art. 320, 4241 § 2 i art. 554 § 1). Z tego względu ocena stanów

faktycznych pod kątem dopuszczalności zastosowania zasady słuszności odnośnie

do obowiązku zwrotu kosztów procesu pozostawiona została sądowi, który

powinien kierować się w tym zakresie własnym poczuciem sprawiedliwości.

Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa

w art. 102 k.p.c., ma zatem charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym

uznaniu,

kształtowanym

własnym

przekonaniem

oraz

oceną

okoliczności

rozpoznawanej sprawy, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli

instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy

jest rażąco niesprawiedliwa (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

23 maja 2912 r., III CZ 25/12 nie publ.). Należy przy tym dodać, że ocena

ta dokonywana jest niezależnie od przyznanego stronie zwolnienia od kosztów

sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r.,

II CZ 88/09, nie publ.).

W sprawie nie występuje sytuacja uzasadniająca odstąpienie od zasady

odpowiedzialności za wynik procesu. Wprawdzie warunki życiowe i materialne

powoda uzasadniały zwolnienie od kosztów sądowych i korzystanie z pomocy

prawnej świadczonej z urzędu, niemniej jednak powód wytoczył powództwo

oczywiście bezzasadne, a następnie - po jego oddaleniu z przekonywającym

uzasadnieniem - równie bezzasadną apelację, która także została oddalona. Jest

oczywiste, że w tej sytuacji strona pozwana miała prawo podjąć obronę i ponieść jej

koszty, które powinny zostać zwrócone; swoiste dodatkowe premiowanie powoda

odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu nie znajduje

uzasadnienia w okolicznościach sprawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.

jw