V CZ 57/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 57/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. H. i U. H.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 listopada 2009 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 sierpnia 2009 r.,

oddala zażalenie i oddala wniosek pozwanego o zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. w sprawie z powództwa M. H. i U. H. przeciwko

Skarbowi Państwa – Wojewodzie […], wyrokiem z dnia 25 marca 2009 r. oddalił

powództwo. Następnie tenże Sąd postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. odrzucił

apelację

powodów

z uwagi

na

jej

nieopłacenie,

zaś

swoim

kolejnym

postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. przywrócił im termin do jej wniesienia.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. odrzucił ponownie

wniesioną przez powodów apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 marca

2009 r. Wskazując w uzasadnieniu, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione

przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, a zatem

apelacja, jako spóźniona, podlegała na podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370

k.p.c. odrzuceniu, Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c.

przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej może domagać się

strona, która bez swej winy nie dokonała czynności w terminie. Decydujące

znaczenie dla uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie ma to, czy składająca go

strona wykazała brak swej winy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powodowie i ich

pełnomocnik nie sprostali temu zadaniu. Wbrew temu, co przyjął Sąd Okręgowy,

omyłka pełnomocnika co do zakresu zwolnienia powodów od kosztów sądowych

nie może być uznana za niezawinioną. To, że powodowie zapewnili pełnomocnika,

iż zostali w całości zwolnieni od kosztów, a wśród przekazanych mu przez nich

dokumentów brak było odpisu postanowienia z dnia 29 kwietnia 2008 r., nie może

go ekskulpować. Zdaniem Sądu, już samo podanie przez powodów błędnej

informacji musi być uznane za zawinione. Nadto, zdaniem Sądu Apelacyjnego,

występujący w niniejszej sprawie pełnomocnik bez trudu mógł i powinien był

zapoznać się z aktami sprawy, w których znajduje się oryginał postanowienia.

W

zażaleniu

na

powyższe

postanowienie

powodowie,

zaskarżając

je w całości, zarzucili Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 328 § 1 k.p.c., art. 168 § 1 k.p.c. oraz art. 78 i art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2

Konstytucji RP. Powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu wskazali, że Sąd Apelacyjny wydając zaskarżone orzeczenie

pozbawił ich dostępu do sądu i nawet gdyby przyjąć, że pełnomocnik dopuścił się

błędu formalnego, to nie może to zamknąć drogi do merytorycznego rozpatrzenia

sprawy przez sąd drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji, którego zakres kognicji obejmuje badanie przesłanek

dopuszczalności apelacji, uprawniony jest w trybie art. 373 k.p.c. do poddania

kontroli postanowienia sądu pierwszej instancji w przedmiocie przywrócenia

terminu do jej wniesienia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 marca

2007 r., V CZ 16/07, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 695/99, OSNC

2000, nr 3, poz. 51).

Podstawowym warunkiem przywrócenia terminu, w tym także przywrócenia

terminu do wniesienia apelacji jest to, aby niedokonanie czynności procesowej

w terminie nastąpiło bez winy podmiotu składającego wniosek o jego przywrócenie

(art. 168 § 1 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że brak

winy w uchybieniu terminu powinien być oceniony z uwzględnieniem wszystkich

okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik

staranności, której można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

O braku winy w uchybieniu terminu mogą świadczyć takie okoliczności jak: choroba

strony lub jej przedstawiciela, która uniemożliwiła dokonanie stosownej czynności

nie tylko osobiście ale i przy pomocy innych osób, klęska żywiołowa, katastrofa,

udzielenie mylnej informacji przez pracownika sądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2007 r., II CZ 116/06, niepubl; oraz z dnia

5 stycznia 2006 r., I UZ 38/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 32). W kontekście

przywrócenia terminu istotne jest również to, że stroną w rozumieniu art. 168 § 1

k.p.c. jest także pełnomocnik strony, którego błąd procesowy obciąża stronę.

Mając powyższe na uwadze należy podzielić argumentację Sądu drugiej

instancji, że omyłka pełnomocnika co do zakresu zwolnienia powodów od kosztów

sądowych nie może być uznana za niezawinioną. To, że powodowie zapewnili

pełnomocnika, iż zostali w całości zwolnieni od kosztów, a wśród przekazanych mu

przez nich dokumentów brak było odpisu postanowienia z dnia 29 kwietnia 2008 r.,

nie przesądza o braku winy po stronie pełnomocnika, który w tym wypadku nie

dołożył należytej staranności w prowadzeniu powierzonej mu sprawy. Niewątpliwie

profesjonalny pełnomocnik sporządzając apelację nie powinien poprzestać na

zapoznaniu się z przekazanymi mu przez stronę dokumentami i ustnymi,

szczątkowymi informacjami, ale przede wszystkim powinien zapoznać się z aktami

sprawy. Szczątkowe informacje na temat niniejszej sprawy, którymi dysponował

pełnomocnik okazały się niewystarczające nawet dla zachowania przesłanek

dopuszczalności wniesionej apelacji.

Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji

art. 328 § 1 k.p.c. Zarzut ten, po pierwsze, pozbawiony jest jakiegokolwiek

uzasadnienia, co uniemożliwia jego kontrolę, po drugie, powołany przepis dotyczy

uzasadnienia wyroku i traktuje o tym, w jakich okolicznościach sąd sporządza

uzasadnienie i w jakim terminie, zaś w niniejszym postępowaniu przedmiotem

kontroli jest postanowienie Sądu drugiej instancji, którego uzasadnienie Sąd

sporządził z urzędu.

Odnosząc się z kolei do zarzutów obrazy art. 78 i art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2

Konstytucji RP należy podnieść, że odrzucenie apelacji jako spóźnionej, a za taką

należy uznać apelację w wypadku bezpodstawnego przywrócenia terminu do jej

wniesienia, nie narusza Konstytucji. W kwestii tej wypowiedział się już Sąd

Najwyższy w postanowieniach z dnia 21 marca 2000 r., II CKN 713/00, (niepubl.)

i z dnia 27 września 2000 r., V CKN 1431/00, (niepubl.), wskazując między innymi,

że jeśli strona korzysta z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia

sądowego i wskutek tego spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez

nią środka, to nie może skutecznie odwoływać się do art. 45 ust. 1 Konstytucji dla

wykazania, że została pozbawiona prawa do sądu. Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela to stanowisko i przytoczona

w w/w postanowieniach, na jego poparcie argumentację.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie orzekając o kosztach postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c.

md