V CZ 55/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 55/08

POSTANOWIENIE

Dnia 26 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. C. i A. C.

przeciwko Muzeum (…) w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 września 2008 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…),

1)

oddala zażalenie,

2)

przyznaje adw. Igorowi Służałkowi od Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego

kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych podwyższoną o 22% stawkę

podatku od towaru i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

z urzędu powodom w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w sprawie z powództwa H. C. i A. C. przeciwko Muzeum (…)

w B., postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008 r., I Aca (…) odrzucił skargę powodów o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 czerwca 2006 r., I Aca (…). W uzasadnieniu wskazał, że nie stanowi podstawy

do wznowienia postępowania to, iż powodowie nie posiadali znajomości elementarnych

podstaw prawnych oraz to, iż w okresie procedowania nie posiadali środków

finansowych na opłacenie pełnomocnika. Zdaniem Sądu powodowie nie przedstawili

takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, z których nie mogli

skorzystać w poprzednim postępowaniu, zaś sam fakt dokonania przez sąd orzekający

ustaleń sprzecznych z tezą zaprezentowaną przez stronę nie stanowi podstawy

wznowienia postępowania.

Sąd

Apelacyjny

wskazał,

że

wprawdzie

powodowie

po

ostatecznym

sprecyzowaniu podstaw wznowienia powołali się na art. 401 pkt 2 k.p.c. według którego

można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona w skutek

naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania, to jednak w ocenie

Sądu okoliczność ta nie miała miejsca. Zdaniem Sądu sam fakt działania bez fachowego

pełnomocnika, jak również i to, że strona nie była świadoma możliwości zgłoszenia

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może stanowić podstawy

wznowienia.

Sąd Apelacyjny nie zgodził się również z interpretacją pisma procesowego z dnia

15 kwietnia 2005 r. [akt II C (…)] dokonaną przez pełnomocnika procesowego

skarżących. Stwierdził, że wymienione pismo nie mogło być odczytane jako wniosek o

ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bowiem nie wynika to ani z nazwy tego pisma ani

z jego treści. Zdaniem Sądu z analizy treści przedmiotowego pisma nie sposób wywieść,

że powodowie zwracają się do Sądu z prośbą o pomoc w prowadzeniu sprawy.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny wskazał, że ewentualne naruszenie art. 5 k.p.c. przez

niepouczenie strony o konieczności ustanowienia pełnomocnika w procesie nie

powoduje nieważności postępowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, samo sformułowanie podstawy wznowienia

w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej

podstawie wznowienia i koniecznym jest zbadanie czy twierdzenia skargi stanowią taką

ustawową podstawę. Zdaniem Sądu okoliczności przytoczone przez pełnomocnika

powodów nie stanowią podstawy dla wznowienia postępowania i dlatego też na

podstawie art. 410 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Powyższe postanowienie powodowie zaskarżyli w całości wnosząc o jego

uchylenie. Ich zdaniem w konsekwencji naruszenia przepisów prawa zostali pozbawieni

możności działania, bowiem w postępowaniu, którego wznowienia żądają występowali

bez pomocy fachowego pełnomocnika, zaś powództwo w sprawie zostało oddalone

przede wszystkim z uwagi na nie wykazanie zasadności roszczenia. W ocenie

pełnomocnika powodów analiza składanych przez nich wniosków dowodowych prowadzi

do przekonania, iż nie byli w stanie samodzielnie działać w procesie. Jednocześnie

powodowie zwrócili się do Sądu o pomoc w postępowaniu i prośba ta winna zostać

potraktowana jako wniosek o przyznanie im pełnomocnika z urzędu. Przesłanka

wznowienia postępowania z art. 401 pkt 2 k.p.c. nie jest sformułowana w identyczny

sposób jak podstawa nieważności z art. 379 pkt 5 k.p.c. Przepis art. 401 pkt 2 k.p.c.

stanowi o pozbawieniu możności wskutek naruszenia przepisów prawa, co miało

miejsce w postępowaniu, którego wznowienia domagają się powodowie. Ponadto

zdaniem powodów istniała uzasadniona potrzeba pouczenia ich o możliwości zgłoszenia

wniosku o przyznanie im pełnomocnika z urzędu, w konsekwencji w skutek naruszenia

art. 5 k.p.c. powodowie zostali pozbawieni możności działania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie powodów nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny prawidłowo

odrzucił skargę o wznowienie postępowania, bowiem nie została ona oparta na

ustawowej podstawie.

Podstawy wznowienia postępowania zostały uregulowane przez ustawodawcę w

sposób wyczerpujący w art. 401-4011 oraz art. 403 k.p.c. Sformułowanie podstawy

wznowienia w sposób odpowiadający powyższym przepisom nie oznacza jednak

oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej

uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, nie oparta

na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz.

133).

Jako podstawę wznowienia skarżący ostatecznie wskazali art. 401 pkt 2 k.p.c.

podnosząc, że zostali pozbawieni możności działania, z czym nie sposób się zgodzić. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w powołanym przepisie

chodzi o takie pozbawienie strony możności działania, które utożsamiane jest z

podstawą nieważności postępowania, określoną w art. 379 pkt. 5 k.p.c. Przyjmuje się,

że strona zostaje pozbawiona możności działania tylko wtedy, gdy doszło do

całkowitego pozbawienia jej możności obrony swych praw, a więc gdy znalazła się w

takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła popieranie przed

sądem dochodzonych żądań lub obronę przed zarzutami strony przeciwnej (por. np.

wyrok z dnia 20 stycznia 1966 r., II PR 371/65, OSNCP 1966 z. 10, poz. 172, wyrok z

dnia 14 czerwca 1968 r., I CR 432/67, OSNCP 1969 r. z. 7-8, poz. 137, wyrok z dnia 10

lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNCP 1975 z. 5, poz. 84, „Nowe Prawo" 1976 nr 5, s.

807).

Nie zachodzi natomiast nieważność postępowania, a tylko jego wadliwość, jeżeli

na skutek uchybień sądu zostały naruszone procesowe prawa strony, nie pozbawiające

jej jednak możności działania. W konsekwencji nawet przy założeniu, że stronie

powodowej w niniejszej sprawie można przypisać przymiot nieporadności, a sąd

zgodnie z art. 5 i 212 k.p.c. powinien pouczyć ją o możliwości ustanowienia

pełnomocnika, to ewentualne uchybienie Sądu nie prowadzi do nieważności

postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., II UK 271/04, OSNCP

2006, Nr 5-6, poz. 95; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK

286/07, niepubl.). Nadto należy wskazać, że trafnie Sąd Apelacyjny zinterpretował

pismo strony powodowej z dnia 15 kwietnia 2005 r., z którego nie sposób wywieść,

wbrew odmiennym twierdzeniom pełnomocnika powodów, że zawierało wniosek o

ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie powodów, uwzględniając wniosek pełnomocnika

powodów na podstawie § 19 i 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.) rozstrzygnął o kosztach nieopłaconej pomocy z urzędu.