V CZ 51/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 51/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku C. M.

o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2010 r.,

zażalenia pełnomocnika wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 29 marca 2010 r., sygn. akt II Co (…),

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w W. odmówił

adwokatowi T. W. przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu wnioskodawczyni C. M. Wyznaczony pełnomocnik

sporządził opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia, którą przesłał do wnioskodawczyni oraz do

dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w W., natomiast nie przedstawił jej Sądowi. W

odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazał, że informacje zawarte w opinii objęte są

tajemnicą adwokacką, z której nie został zwolniony, a nie ma uregulowań prawnych,

które upoważniałyby Sąd do uzyskiwania wglądu w treść takiej opinii. Wnosił o

zwrócenie się do dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o informację, czy opinia

została sporządzona zgodnie z zasadami świadczenia pomocy prawnej. Zdaniem Sądu

Okręgowego, nie można aprobować sytuacji, w której Skarb Państwa dokonuje wypłaty

wynagrodzenia tylko na podstawie oświadczenia o wykonaniu powierzonej czynności.

Czynności dokonywane w trakcie postępowania sądowego mają znaleźć swoje

odzwierciedlenie w aktach sprawy. Stąd skoro pełnomocnik z urzędu wydał opinię, to

powinien ją złożyć do akt sprawy, choćby w takiej postaci, która pomija elementy

mogące zagrozić interesowi reprezentowanej przez niego strony.

Pełnomocnik zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając w zażaleniu brak

wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wniósł o uchylenie postanowienia oraz o

zawieszenie postępowania zażaleniowego na postawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu

rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny wniesionej przez niego skargi konstytucyjnej,

dotyczącej sprzeczności art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie

daje podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej świadczonej z urzędu, o których po raz pierwszy rozstrzygał sąd

drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c, zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Przepis ten ma charakter

wyjątku od zasady, że nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na

postanowienia sądu drugiej instancji inne niż w nim wymienione, zatem podlega ścisłej

wykładni.

Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, także poniesione w

postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie

mieszczą się w pojęciu kosztów procesu, określonym w art. 98 k.p.c. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyjaśnione zostało, że rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu nie jest orzeczeniem w przedmiocie

kosztów procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2007 r., III

CZ 61/07, „Biuletyn SN” 2008, nr 4, s. 12; uchwała z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP

36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24; postanowienie z dnia 17 listopada 2009 r., III CZ

53/09,OSNC 2010, nr 5, poz. 79). Zwrot kosztów procesu, w tym kosztów adwokackich,

należy się stronie na zasadach określonych w art. 98 k.p.c. jedynie wówczas, gdy

wygrała sprawę. W przeciwnym wypadku nie otrzymuje zwrotu kosztów procesu na

podstawie art. 98 k.p.c., a więc nie otrzymuje też kosztów związanych z działaniem

pełnomocnika z urzędu. W takiej sytuacji powstaje obowiązek Skarbu Państwa

wypłacenia pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną

na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, (jedn.

tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) oraz § 19-21 wydanego na jego

podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Jest to zatem obowiązek o charakterze publicznoprawnym, innym niż obowiązek zwrotu

stronie kosztów procesu, o jakim mowa w art. 98 k.p.c.

W konsekwencji niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na

postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w postępowaniu o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżący w istocie

takiego stanowiska nie kwestionował. Wnosił natomiast o zawieszenie postępowania

zażaleniowego

do

czasu

rozstrzygnięcia

wniesionej

przez

skarżącego

skargi

konstytucyjnej. Nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku. Postępowanie przez

Trybunałem Konstytucyjnym nie jest postępowaniem cywilnym, o jakim mowa w art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. i rozstrzygnięcie zażalenia nie zależy od jego wyniku. W razie

korzystnego rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej skarżący może skorzystać ze

stosownych środków prawnych.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art.

39821 i art. 373 k.p.c. odrzucił zażalenie.