V CZ 50/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 50/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. (Niemcy)

przeciwko Krzysztofowi R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2011 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 3 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Pozwany Krzysztof R. wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie

z powództwa D. o zapłatę, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego– Sądu

Gospodarczego z dnia 14 stycznia 2011 r., wskazując jako podstawę art. 401 pkt 2

k.p.c. Skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy z rażącym naruszeniem art. 386 § 3

k.p.c. rozstrzygnął sprawę na niekorzyść pozwanego bez odniesienia się do

podniesionych przez niego zarzutów i nie dysponując materiałem dowodowym

wyjaśniającym inne kwestie prócz zagadnienia legitymacji biernej. Było to

konsekwencją stanowiska Sądu pierwszej instancji, który oddalił powództwo

przyjmując, że pozwany nie jest biernie legitymowany, ponieważ stroną umowy z

powodem

była

jego

żona.

Sąd

drugiej

instancji

uznał

pozwanego

za

zobowiązanego wobec powoda ale nie zajął się jego merytorycznymi zarzutami

dotyczącymi dostarczenia przez powoda wadliwego towaru.

Sąd Okręgowy odrzucił skargę. Stwierdził, że na podstawie z art. 401 pkt 2

k.p.c. można żądać wznowienia z powodu nieważności m. in. wówczas, kiedy

strona była pozbawiona możności działania na skutek naruszenia przepisów prawa

procesowego przez sąd lub drugą stronę. Stan taki ma miejsce wtedy, kiedy doszło

do całkowitego pozbawienia możności obrony praw, a nie tylko do utrudnienia lub

ograniczenia możliwości popierania przed sądem dochodzonych żądań lub obrony

przed zarzutami strony przeciwnej. Odwołując się do orzecznictwa Sąd Okręgowy

wskazał, że nie można żądać wznowienia na tej podstawie, że sąd pominął środek

dowodowy wskazany przez stronę, uznając go za nieistotny dla rozstrzygnięcia

sprawy. Poglądy te odniósł do rozpatrywanego przypadku i ocenił, że pozwany nie

został pozbawiony możności obrony swych praw, gdyż przed sądami obydwu

instancji miał sposobność zgłaszania wniosków dowodowych, otrzymał odpis

apelacji powoda, nie złożył jednak odpowiedzi na apelację; nie został też

pozbawiony dwuinstancyjnego postępowania. Sąd Okręgowy nie stwierdził również

zasadności zarzutów, że zachodziły podstawy do uchylenia przez Sąd drugiej

instancji rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego. W rezultacie Sąd orzekający uznał, że

nie doszło do uchybienia przepisom prawa procesowego w sposób uzasadniający

wznowienie

postępowania

i

odrzucił

skargę

wskazując

jako

podstawę

rozstrzygnięcia art. 410 k.p.c.

Pozwany w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił obrazę art. 410

§ 1 w zw. z art. 401 pkt 2 k.p.c. poprzez błędne odrzucenie skargi jako nie opartej

na ustawowej podstawie, chociaż skarga wskazuje ustawową przesłankę, jaką jest

pozbawienie strony możności działania w wyniku wydania przez Sąd Okręgowy

wyroku reformatoryjnego, mimo że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, co

pozbawiło pozwanego rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym.

We wnioskach pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia

i

przekazania

sprawy

Sądowi

Okręgowemu

celem

rozpoznania

skargi

o wznowienie postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 410 § 1 k.p.c. zawiera nakaz odrzucenia skargi o wznowienie

postępowania wniesionej po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalnej lub

nieopartej na ustawowej podstawie. W orzecznictwie zarysowały się dwa kierunki

interpretacji powyższego przepisu dotyczące zakresu wstępnego badanie, czy

skarga oparta została na ustawowej podstawie. Dominujący pogląd przyjmuje, że

badanie tej przesłanki dopuszczalności skargi nie ogranicza się do kontroli, czy

wskazane

wznowienia,

w

skardze

ale

okoliczności

obejmuje

również

odpowiadają

ustalenie,

czy

ustawowym

podstawom

podstawa

wznowienia

rzeczywiście istnieje (tak np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca

2005 r., IV CZ 50/05, nie publ.; z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, Biul. SN

2005/9/14, I PZ 33/05, OSNP 2007/3-4/48; II PZ 65/07, OSNP 2009/17-18/233; czy

też z dnia 14 maja 2009 r., I CZ 20/09, niepubl.). Zwolennicy odmiennego

stanowiska przyjmują natomiast, że ocena podstaw skargi na etapie wstępnym

ogranicza się do ustalenia, czy skarżący wskazuje podstawę wznowienia, która

odpowiada jednej z podanych w kodeksie postępowania cywilnego przyczyn

uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś, czy podstawa ta rzeczywiście

istnieje (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r., II CZ

121/05, niepubl.; czy z dnia 10 sierpnia 2007 r., II UZ 9/07, OSNP 2008/19-20/303).

Przychylając się do drugiego w powyższych stanowisk Sąd Najwyższy

w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że wstępna kontrola skargi

ma charakter formalny. Dokonywana w jej granicach ocena, czy skarga została

oparta na ustawowej podstawie nie powinna wkraczać w merytoryczne badanie,

czy wskazywane przez stronę uzasadnienie podstawy wznowienia rzeczywiście

uzasadnia wznowienie, lecz poprzestawać na zbadaniu, czy wskazana podstawa

mieści się w zamkniętym katalogu przewidzianym w art. 401, art. 401 1, art. 403

i art. 404 k.p.c. i czy podane w skardze jako jej uzasadnienie okoliczności przystają

do tej podstawy. W tym tylko rozumieniu sąd bada na omawianym etapie czy

występuje ustawowa podstawa wznowienia. Interpretacja, zgodnie z którą

konieczne jest ustalenie, czy podstawa rzeczywiście istnieje wkracza już

w problematykę zasadności żądania wznowienia, co stanowi materię merytoryczną

a nie formalną i – w razie stwierdzenia, że wskazane okoliczności nie

usprawiedliwiają tego żądania - uzasadnia oddalenie skargi.

W rozpatrywanej sprawie pozwany powołuje się na pozbawienie go

możności obrony jego praw spowodowane naruszeniem przepisów postępowania

przez Sąd drugiej instancji. Okoliczności te to pominięcie przy rozpoznawaniu

sprawy merytorycznej obrony pozwanego, czego wyrazem jest brak wzmianki

w uzasadnieniu Sądu Okręgowego o ocenie dowodów przeprowadzonych w tym

zakresie, brak ustaleń dotyczących prawidłowości wykonania umowy przez powoda,

a w konsekwencji także brak oceny prawnej tego aspektu sporu. Zgodzić się więc

należy, że istota sporu nie została zbadana, nie było nią bowiem to, czy pozwany

zapłacił za towar (brak wpłaty był bowiem bezsporny) lecz to, czy był legitymowany

biernie a jeśli tak, to czy przeciwstawił skutecznie zarzuty z tytułu rękojmi.

Wskazywane przez skarżącego uchybienia niewątpliwie wystąpiły, a nie miał

on podstaw do zwracania sądowi uwagi na konieczność rozważenia powyższych

kwestii merytorycznych, skoro taki obowiązek wynikał bezpośrednio z art. 382 k.p.c.

Czy powyższe uchybienia doprowadziły do stanu uzasadniającego pogląd

o pozbawieniu pozwanego możności obrony jego praw – jest problemem, który

należy do merytorycznej oceny zasadności jego skargi. Jego przesądzenie nie

może więc nastąpić na etapie badania jej formalnej poprawności.

Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie

art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.

md