V CZ 46/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 46/12

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa K. Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych "KPRI" Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Usługowemu "E." Spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 22 grudnia 2011 r.,

1. odrzuca zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia

o kosztach procesu za pierwszą instancję;

2. oddala zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w punkcie 2 wyroku z dnia 22 grudnia 2011 r. zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 lipca 2011 r. m.in. w ten

sposób, że nie obciążył powódki kosztami procesu, a w punkcie 4 wyroku nie

obciążył powódki kosztami postępowania odwoławczego. Uznał mianowicie, że z

uwagi na brak w niniejszej sprawie reakcji pozwanej, przed wniesieniem pozwu, na

wezwania powódki do zwrotu zatrzymanej gwarancji dobrego wykonania oraz

zwłaszcza z uwagi na możliwą różną wykładnię postanowień umowy, zachodzi

szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 102 k.p.c.

Pozwana wniosła zażalenie na wymienione rozstrzygnięcia o kosztach,

zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z dawnym, ale mającym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługiwało na postanowienie

sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem

rozstrzygnięcia

sądu

pierwszej

instancji.

Z

tego

względu

zażalenie

na

rozstrzygnięcie zamieszczone w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego, dotyczące

kosztów postępowania przez Sądem Okręgowym, podlega odrzuceniu jako

niedopuszczalne.

Według art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których

zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie,

jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki

jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego

stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. art.

102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach

szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozostawia

sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu,

jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej

kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych”

należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące

na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania

poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie

strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast

wyznacza

sytuacja

majątkowa

i

życiowa

strony,

z

tym

zastrzeżeniem,

że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową,

nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia

pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać

zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad

współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia

2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny, uzasadniając celowość zastosowania art. 102

k.p.c., wskazał na okoliczności związane z przebiegiem sporu między stronami

i procesu. Sąd Najwyższy nie znalazł natomiast podstaw uzasadniających

zakwestionowanie tej oceny, która w istocie ma charakter dyskrecjonalny.

Wprawdzie kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta

kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego

orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, niepubl.).

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 6 § 3 i art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).

es