V CZ 46/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 46/08

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi W. O. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnymi

wyrokami Sądu Okręgowego w C. z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I C (…) i Sądu

Apelacyjnego z dnia 25 października 2007 r., sygn. akt I ACa (…)

w sprawie z powództwa (…) Domu Maklerskiego Spółki Akcyjnej w B.

przeciwko W. O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lipca 2008 r.,

zażalenia W. O. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn.

akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

wniesioną przez pozwanego W. O. skargę o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 25 października 2007 r., sygn. akt I

ACa (…). Sąd uznał, że możność wznowienia postępowania na podstawie przewidzianej

w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. nie odnosi się do wypadku, w którym zarzut sfałszowania

dokumentu był zgłoszony w dotychczasowym postępowaniu i został już przez sąd

uznany za bezzasadny. Odnośnie do podstawy wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c.

stwierdzono, że wskazane przez skarżącego środki dowodowe nie stanowią „nowości” w

rozumieniu przepisów k.p.c.

W zażaleniu skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia twierdząc,

że wskazane przez niego środki dowodowe istniały już w chwili orzekania, lecz w

realiach obszernej i skomplikowanej sprawy nie były mu znane i nie mógł z nich

skorzystać w toku sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. przyczyną wznowienia postępowania może być

oparcie wydanego wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym. Oparcie

wyroku na takich dokumentach pozbawia ten wyrok podstawy. Skarżący wskazał, że

pośród dokumentów stanowiących materiał dowodowy w sprawie znalazły się

dokumenty sfałszowane. Należy jednak uwzględnić, że powyższy zarzut był już

podnoszony w dotychczasowym postępowaniu, lecz nie został uwzględniony przez sąd

orzekający w sprawie. W tym zakresie Sąd Apelacyjny przyjął trafnie, że skarga nie

opiera się na powołanej w niej ustawowej podstawie wznowienia i podlega odrzuceniu.

Druga ze wskazanych przez skarżącego podstaw wznowienia odnosi się do art.

403 § 2 k.p.c., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w razie

późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które

mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w

poprzednim postępowaniu. Wykrycie oznacza dowiedzenie się o istnieniu okoliczności

faktycznych lub dowodów w zakresie umożliwiającym powołanie się na nie. Możliwość

powoływania nowych faktów i dowodów jest jednak ograniczona wyłącznie do tych

okoliczności faktycznych i tych środków dowodowych, które istniały w trakcie

postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem (zob. uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969, nr

12, poz. 208, a także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r.,

IV CZ 96/05, niepubl. i z dnia 7 marca 2007 r., II CZ 5/07, niepubl.).

Na wstępie należy zwrócić uwagę na rozbudowane wnioski dowodowe

skarżącego, mające na celu wykazanie istnienia podstawy do wznowienia postępowania

zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. Skarżący w wnosił o dopuszczenie dowodów z:

-

ekspertyzy biegłego sądowego z zakresu informatyki J. B. opracowanej

w dniu 14 grudnia 2007 r.

-

z pisma z wyjaśnieniami BDM S.A. z dnia 15 stycznia 2000 r. do CBS

-

z zestawienia okresów zatrudnienia byłych pracowników POK C.

-

zlecenia kupna nr-(...)08 z dnia 12 lutego 1996 r.

-

zlecenia kupna nr-(...)09 z dnia 12 lutego 1996 r.

-

zlecenia sprzed nr-(...)68 z dnia 14 lutego 1996 r.

-

zlecenia kupna nr-(...)98 z dnia 15 lutego 1996 r.

-

zlecenia kupna nr-(…)32 z dnia 16 lutego 1996 r.

-

z Protokołu kontroli Inspektoratu Nadzoru w POK-u BDM C. w dniu: 23

kwietnia 1996 r.

-

z kwestionariusza osobowego wraz z kartą wzorów podpisów dla

rachunku inwestycyjnego w BDM nr – (…) i Rachunku Oszczędnościowo Rozliczeniowego nr (…)

-

z pełnomocnictwa dla GBG S.A. z dnia: 16 kwietnia 1999 r.

-

z upoważnienia dla BDM

-

z oświadczenia o ustanowieniu blokady oraz ograniczeniu uprawnień do

dysponowania rachunkiem inwestycyjnym nr-(…) z dnia 19 kwietnia 1999 r.

-

z dyspozycji przelania środków z rachunku kredytowego na rachunek

inwestycyjny w ramach umowy o linię kredytową.

-

z dyspozycji otwarcia linii kredytowej.

-

dopuszczenie dowodu z wniosku o uruchomienie kredytu w ramach

umowy kredytowej w formie linii kredytowej.

-

z

przykładowego

nieprawidłowego

zlecenia

kupna

papierów

wartościowych nr – (…) z dnia 23 kwietnia 1999 r. zawartego w notowaniach ciągłych (Iz

200) oraz pozostałych kopii około 200 nieprawidłowych zleceń złożonych w notowaniach

ciągłych znajdujących się w archiwum BDM

-

z przesłuchania stron.

Sąd zbiorczo ustosunkował się do zgłaszanych przez pozwanego wniosków

dowodowych, mających stanowić podstawę wznowienia postępowania na podstawie art.

403 § 2 k.p.c. Stwierdzono jedynie, że „skarżący bądź powołuje jako nowe dowody, o

przeprowadzenie których już wnosił w poprzednim postępowaniu, bądź też błędnie

zakłada, że skoro dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku zwrócił się do Sądu

Okręgowego w C. o wydanie kserokopii kart ze sprawy karnej o sygn. II K (…), to mamy

do czynienia z nowymi dowodami, z których nie mógł skorzystać w poprzednim

postępowaniu”. Od Sądu należy oczekiwać odniesienia się do każdego ze wskazanych

przez skarżącego środków dowodowych oraz dokonania oceny każdej spośród

wnioskowanej okoliczności. Ma to tym większe znaczenie, że skarżący formułując

skargę o wznowienie postępowania nie dysponował wyrokiem Sądu Apelacyjnego wraz

z uzasadnieniem, bowiem wniosek pozwanego o doręczenie wyroku tego Sądu wraz z

uzasadnieniem został odrzucony postanowieniem z dnia 8 stycznia 2008 r. Brak tego

uzasadnienia utrudnia też zapoznanie się z motywami, którymi kierował się Sąd

Apelacyjny nie uwzględniając wniosków pozwanego składanych w postępowaniu

odwoławczym. Z powyższych względów jedynie ogólnikowe odniesienie się przez Sąd w

zaskarżonym postanowieniu do wskazywanych przez skarżącego podstaw skargi należy

uznać

za

niewystarczające,

gdyż

nie

pozwala

ono

dokonać

kontroli

oceny

dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania w sprawie.

Wśród środków dowodowych powołanych w skardze istotne przypisuje się

opracowanej na potrzeby postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w

sprawie 4 Ds. (…) opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki J. B. Skarżący

twierdził, że opinia ta mogłaby mieć wpływ na wynik sprawy, lecz nie mógł on skorzystać

z niej w poprzednim postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że została ona sporządzona

w dniu 14 grudnia 2007 r., tj. już po zakończeniu postępowania w przedmiotowej

sprawie. Należy jednak uwzględnić fakt, że samo postanowienie organu prowadzącego

dochodzenie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego zostało wydane w dniu 28 maja

2007 r., tj. jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy. Trzeba zatem uznać, że

niemożność zapoznania się z niniejszym środkiem dowodowym przez skarżącego

wynikała z przyczyn obiektywnych, na które nie miał on wpływu. Fizyczne sporządzenie

opinii już po zakończeniu postępowania w sprawie, którego wznowienia żąda skarżący,

było następstwem niezawieszenia postępowania w tej sprawie, o co bezskutecznie

wnosił pozwany.

W judykaturze ukształtowany jest pogląd, że wykrycie nowych okoliczności

faktycznych lub dowodów w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy tylko takich faktów i

środków dowodowych, które, poza przesłanką ich nieujawnienia w postępowaniu

prawomocnie zakończonym, powinny być dla strony „nieujawnialne” czyli nieznane jej i

niedostępne. Fakty ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać i do których miała

możliwość dostępu nie są objęte hipotezą tego przepisu. Należy uznać, że możność

skorzystania w poprzednim postępowaniu ze środków dowodowych zachodzi, gdy

istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a skarżący, na skutek

przyczyn leżących po jego stronie, tego nie uczynił. Nieodzowne jest tu zatem

dokonanie oceny aktywności procesowej według miar i wymagań starannego działania,

a więc wedle wzorców właściwych dla osoby dbającej należycie o swoje sprawy. Ocena

spełnienia przesłanki z art. 403 § 2 k.p.c., powinna uwzględniać przede wszystkim

obiektywne

możliwości

gromadzenia

środków

dowodowych,

a

także

to,

czy

w okolicznościach konkretnej sprawy skarżący mógł rzeczywiście i realnie zapoznać się

z tymi środkami i wykorzystać je (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca

2005 r., III CZP 134/04, LEX nr 151652, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12

września 2007 r., I CZ 105/07, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, należy uznać że

wymaganie od skarżącego szczegółowego zapoznania się z aktami sprawy karnej

prowadzonej przez Sąd Okręgowy w C. pod sygn. II K (…), które liczyły ok. 60.000 kart,

jest mało realne, zwłaszcza ze względu na skomplikowany, złożony i wielowątkowy

charakter tamtej sprawy. Odmiennemu stanowisku Sądu Apelacyjnego w tym względzie

można więc zarzucić przesadny formalizm.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu (art. 394 1 § 2 w zw. z art. 39815

k.p.c.).