V CZ 45/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 45/12

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką

Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej

przeciwko N. L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2012 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 25 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 września 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie

wniesione przez pełnomocnika z urzędu pozwanego na postanowienie tego Sądu o

kosztach postępowania apelacyjnego zawarte w wyroku z dnia 21 kwietnia 2011 r.

Przyczyną odrzucenia zażalenia było nie uzupełnienie braku zażalenia przez

złożenie umocowania upoważniającego pełnomocnika do występowania przed

Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 w zw. z art. 91 i art. 118 § 1 k.p.c.).

Na postanowienie to pełnomocnik pozwanego wniósł zażalenie, a Sąd

wezwał go do uzupełnienia braków formalnych zażalenia w postaci braku

należytego umocowania pełnomocnika do reprezentowania pozwanego przed

Sądem Najwyższym. Pełnomocnik pozwanego w zakreślonym terminie złożył

pismo procesowe wskazujące, że zażalenie nie jest dotknięte brakiem, gdyż jest

umocowany

do

działania

przed

Sądem

Najwyższym

w

postępowaniu

zażaleniowym.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy

odrzucił powyższe zażalenie na podstawie art. 373 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821

k.p.c. stwierdzając, że pozwany nie uzupełnił w zakreślonym terminie braku

formalnego zażalenia w postaci braku należytego umocowania pełnomocnika (art.

871 § 1 k.p.c.) do reprezentowania strony przed Sądem Najwyższym.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik pozwanego,

zarzucając naruszenie art. 91, art. 118 § 1 i 2 oraz art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie

z

Najwyższego, które

powszechnie

znalazło

obecnie

wyraz

w

przyjętym

uchwale

stanowiskiem

składu

siedmiu

Sądu

sędziów

z dnia 5 czerwca 2008 r. III CZP 142/07 (OSNC 2008/11/122), pełnomocnictwo

procesowe nie obejmuje z mocy prawa umocowania do wniesienia skargi

kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. Zgodnie bowiem z art. 91 pkt 1

k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje łączące się ze sprawą czynności

procesowe a postępowanie kasacyjne toczy się już po uprawomocnieniu się

orzeczenia sądu drugiej instancji, a więc po zakończeniu sprawy, przez którą

należy rozumieć zespół czynności procesowych stron i sądu, rozciągający się

między wniesieniem pozwu (wniosku) a uprawomocnieniem się orzeczenia co do

istoty sprawy, czyli orzeczenia co do meritum. Sąd Najwyższy uzasadnił

stanowisko zajęte w cytowanej uchwale także nadzwyczajnym charakterem środka

zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, której celem jest uchylenie naruszeń

prawa do jakich doszło w prawomocnym już orzeczeniu i stwierdził, że zupełnie

inny charakter mają zwykłe środki odwoławcze jak apelacja czy zażalenie.

Wskazał też, że uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowanie

w sprawie

nie

podejmował

stanowi

przeszkody,

skuteczne

działania

aby ustanowiony

związane

pełnomocnik

w niej

z fazami

postępowania

poprzedzającymi uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowanie jako

całość. Za dopuszczalne, mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie

pełnomocnictwa

procesowego,

uznał

Sąd

Najwyższy

dokonywanie

przez

umocowanego w sprawie pełnomocnika czynności podejmowanych w sensie

czasowym już po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie

w sprawie, ale w sensie merytorycznym, dotyczących wcześniejszych jego faz.

Stanowisko zajęte w sentencji omawianej uchwały dotyczy zatem jedynie

postępowań toczących się przed Sądem Najwyższym w związku z wniesieniem

nadzwyczajnych środków zaskarżenia, a nie zwykłych środków odwoławczych.

Do chwili wprowadzenia, z dniem 22 maja 2009 r., do art. 3941 § 1 k.p.c.

uregulowania umożliwiającego zaskarżenie postanowienia o kosztach procesu,

które nie były przedmiotem orzeczenia sądu pierwszej instancji, wyroki sądu drugiej

instancji stawały się prawomocne z chwilą wydania, co do całości zawartych w nich

rozstrzygnięć, także postanowienia o kosztach. Od tego czasu natomiast - z uwagi

na możliwość zaskarżenia zażaleniem określonego w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

postanowienia o kosztach procesu- ta część orzeczeń sądu drugiej instancji

nie staje się prawomocna z chwilą ogłoszenia. Nie można więc przyjąć,

że pełnomocnik (także ustanowiony z urzędu), traci z chwilą ogłoszenia orzeczenia

wszelkie

uprawnienia

do

reprezentowania

strony.

Przeciwnie,

nadal

jest

uprawniony do zaskarżenia zawartego w wyroku sądu drugiej instancji orzeczenia

o kosztach procesu, które nie były przedmiotem orzeczenia sądu pierwszej

instancji, jak również zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie

go wraz z uzasadnieniem (porównaj między innymi postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2012 r. II CZ 148/11, niepubl.).

Zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów

procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji

(art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.) nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Wydane

w tym przedmiocie orzeczenie jest bowiem w istocie orzeczeniem sądu pierwszej

instancji, na co wskazał także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 lutego

2010 r. SK 10/09 (OTK-A 2010/2/10). Okoliczność, że sądem drugiej instancji jest

w tym przypadku Sąd Najwyższy, nie zmienia charakteru zażalenia jako zwykłego

środka odwoławczego i nie uzasadnia stanowiska, że pełnomocnictwo udzielone

do występowania w sprawie nie obejmuje z mocy prawa możliwości jego

wniesienia. W tym zakresie „sprawa”, w rozumieniu art. 91 pkt 1 k.p.c., nie kończy

się z chwilą wydania wyroku sądu drugiej instancji, lecz trwa do czasu

uprawomocnienia

się zaskarżalnego

orzeczenia

o

kosztach postępowania

apelacyjnego. W konsekwencji należy uznać, że pełnomocnik ustanowiony

z urzędu jest z mocy samego prawa, na podstawie art. 91 pkt 1 w zw. z art. 118

k.p.c. umocowany do wniesienia zażalenia, o którym mowa w art. 3941 § 1 pkt 2

k.p.c.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznając zażalenie za

uzasadnione uchylił zaskarżone postanowienie jako wydane bez podstawy prawnej

(art. 39816 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

jw