V CZ 42/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 42/10

POSTANOWIENIE

Dnia 18 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z wniosku L. S.

przy uczestnictwie M. D.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 czerwca 2010 r.,

zażalenia uczestnika na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 25 marca 2010 r.,

sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w B.

działając na podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odrzucił jako

niedopuszczalną skargę kasacyjną uczestnika postępowania M. D. od postanowienia

tego Sądu z dnia 19 stycznia 2010 r. stwierdzając, że uczestnik określił wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 133 500 zł, a zgodnie z art. 5191 § 4 k.p.c. w

sprawach dotyczących zniesienia współwłasności skarga kasacyjna nie przysługuje,

jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych.

W zażaleniu uczestnik postępowania zarzucając naruszenie art. 5191 § 4 oraz art.

684, art. 567 § 3 i art. 619 § 1 k.p.c. stwierdził, że wskazana w skardze kasacyjnej

wartość przedmiotu zaskarżenia jest błędna i powinna być zweryfikowana przez Sąd,

bowiem uczestnik od początku postępowania oraz w skardze kasacyjnej kwestionuje

dopuszczalność zniesienia współwłasności i dokonania podziału, a więc samą jego

zasadę twierdząc, że składniki majątkowe podlegające podziałowi stanowią wyłącznie

jego własność. Wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi zatem kwota odpowiadająca

wartości dzielonego majątku, określona przez uczestnika w zażaleniu na 267 000 zł,

wobec czego skarga kasacyjna jest dopuszczalna.

W oparciu o powyższe zarzuty uczestnik wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznawana sprawa jest sprawą o zniesienie współwłasności określonych

ruchomości, które według twierdzeń wnioskodawczyni stanowią współwłasność

wnioskodawczyni i uczestnika postępowania powstałą w czasie trwania między nimi

konkubinatu i prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej, natomiast według

twierdzeń uczestnika postępowania stanowią wyłącznie jego własność.

Postanowieniem z dnia 9 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy ustalił, że przedmiotem

współwłasności wnioskodawczyni i uczestnika są wymienione w postanowieniu

ruchomości o określonej tam wartości i dokonał zniesienia współwłasności przez

przyznanie ich uczestnikowi oraz rozliczył nakłady z majątku osobistego uczestnika na

majątek wspólny stron. Po ostatecznym rozliczeniu zasądził tytułem spłaty od

uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 200 000 zł.

W wyniku apelacji uczestnika, kwestionującej między innymi przynależność

podzielonych ruchomości do majątku wspólnego stron oraz dopuszczalność zniesienia

współwłasności, Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 19 stycznia 2010 r. zmienił

częściowo zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wyłączył z majątku wspólnego

kilka ruchomości uznając, że stanowią one własność uczestnika postępowania, rozliczył

poniesione przez uczestnika nakłady na majątek wspólny i tytułem spłaty zasądził od

niego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 133 500 zł a w pozostałej części oddalił wniosek

i apelację. Sąd drugiej instancji stwierdził, że przedmiotem współwłasności i podziału są

ostatecznie ruchomości i kwoty ze sprzedaży pojazdów stanowiących współwłasność o

łącznej wartości 345 600 zł, po odliczeniu nakładów uczestnika w kwocie 44 000 zł

pozostaje do podziału majątek wartości 310 600 zł, który podzielił przyjmując równe w

nim udziały uczestników oraz dokonując rozliczenia nakładów.

Od powyższego postanowienia uczestnik postępowania wniósł skargę kasacyjną

wskazując jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 133 500 zł i zaskarżając

postanowienie w zakresie w jakim Sąd Okręgowy oddalił jego apelację i zasądził od

niego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 133 500 zł. Zarzucił naruszenie art. 56 i art. 65

k.c. przez przyjęcie, że udziały we wszystkich ruchomościach objętych podziałem

zostały przeniesione na wnioskodawczynię, mimo że przedmioty te stanowiły wyłączną

własność uczestnika oraz naruszenie art. 210 i art. 212 k.c. przez niewłaściwe

zastosowanie i zniesienie współwłasności przedmiotów stanowiących wyłączną

własność uczestnika. W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie wniosku.

W świetle powyższych okoliczności trzeba stwierdzić, że od początku

postępowania aż do obecnie wniesionej skargi kasacyjnej uczestnik postępowania

kwestionuje samą dopuszczalność zniesienia współwłasności i podziału majątku stojąc

na stanowisku, iż przedmioty objęte podziałem stanowią wyłącznie jego własność a nie

współwłasność jego i wnioskodawczyni.

Do oceny dopuszczalności wniesionej przez uczestnika skargi kasacyjnej ma

zastosowanie art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna nie

przysługuje w sprawach o zniesienie współwłasności i dział spadku, jeżeli wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt złotych, a zatem skarga taka jest

dopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest co najmniej równa tej kwocie.

Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, sąd nie jest związany wskazaną

przez uczestnika wartością przedmiotu zaskarżenia i powinien ustalić ją sam na

podstawie zakresu zaskarżenia oraz zakresu wniosków kasacyjnych. W sprawie

o zniesienie współwłasności (dział spadku i podział majątku wspólnego) wartość

przedmiotu zaskarżenia z reguły nie może przekraczać wartości udziału należącego do

uczestnika wnoszącego skargę kasacyjną, chyba że podważa on samą dopuszczalność

lub zasadę podziału albo zaskarża rozstrzygnięcie dotyczące roszczeń dochodzonych z

tytułu posiadania rzeczy wspólnej lub tytułem zwrotu pożytków albo rozliczenia

nakładów (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia

2003 r. III CZ 153/02, OSNC 2004/4/60, z dnia 24 lipca 2008 r. IV CZ 53/08 i z dnia 3

czerwca 2009 r. IV CSK 107/09, niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie, w której skarga kasacyjną uczestnika kwestionuje

samą dopuszczalność zniesienia współwłasności i podziału majątku, a zakresem

zaskarżenia objęte jest oddalenie apelacji uczestnika i zasądzenia od niego spłaty w

kwocie 133 500 zł, zaś wniosek kasacyjny zmierza do uchylenia zaskarżonego

postanowienia i oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności w całości – wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niewątpliwie wyższa od wskazanej w skardze kasacyjnej i

odpowiada wartości całego majątku będącego przedmiotem podziału w postanowieniu

Sądu drugiej instancji. Z uwagi na to, że jest to wartość przewyższająca kwotę

150 000 zł, skarga kasacyjna jest dopuszczalna i nie było podstaw do jej odrzucenia z

przyczyn wskazanych przez Sąd Okręgowy.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.