V CZ 42/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 42/08

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski

w sprawie ze skargi M.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2006 r.,

sygn. akt I ACa (…) w sprawie ze skargi M.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w S.

przy uczestnictwie D.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o uchylenie wyroku sądu polubownego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lipca 2008 r.,

zażalenia M.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. na postanowienie Sądu

Apelacyjnego z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt V ACa (…),

1.)

oddala zażalenie;

2.)

zasądza od "M.(...)" S.(...) - spółki z o.o. w S. na rzecz D.(...) - spółki z o.o. w

W. kwotę 3600, zł (trzy tysiące sześćset) tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

„M.(...)” S.(...) - spółka z o.o. w S. wniosła kolejną (druga) skargę o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29

grudnia 2006 r. [sygn. akt I ACa (…)]. Wyrokiem tym Sąd Apelacyjny oddalił apelację

Spółki „M.(...)” złożoną od wyroku Sądu Okręgowego w K. oddalającego jej skargę o

uchylenie wyroku sądu polubownego - Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie

Gospodarczej w W. z dnia 14 grudnia 2005 r.

Postanowieniem z dnia 27 marca 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił ponowną

skargę o wznowienie postępowania jako niedopuszczalną, gdyż nie została oparta na

ustawowej podstawie wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.).

Sąd ten stwierdził, że przedstawione przez stronę skarżącą okoliczności

uzasadniające wniesienie skargi były dwojakie: dotyczące węzła obligacyjnego

łączącego powoda z cedentem („C.” S.A. w W.) oraz stanowiące fakty i środki

dowodowe związane z materialną podstawą wystąpienia przez pozwanego względem

powoda z roszczeniem o zapłatę, przedstawionym do potrącenia. Tak wyrażone

stanowisko oznaczało, iż wierzytelność, będąca podstawą zasądzenia przez sąd

polubowny świadczenia pieniężnego na rzecz powoda [D.(…) – spółki z o.o. w W.] nie

istnieje; z powodu nieważności umowy dotkniętej wadą oświadczenia woli (pozorność)

bądź z braku wzajemnego świadczenia przez sprzedawcę towaru, bądź też z powodu

popełnienia przestępstwa przez strony umowy sprzedaży. Podnoszone okoliczności nie

mogą być jednak ocenione – zdaniem Sądu - jako zdarzenia wywołujące sprzeczność

wyroku sądu polubownego z podstawowymi zasadami porządku prawnego, ponieważ

zmierzają do niedopuszczalnej merytorycznej kontroli wyroku sądu polubownego przez

sąd powszechny i to na podstawie dowodów dostarczonych po zakończeniu

postępowania polubownego. Skarżąca mogła podjąć stosowną obronę przed sądem

polubownym, a jej zaniechania w tym zakresie nie mogą być konwalidowane w

postępowaniu o uchylenie wyroku sądu polubownego lub w postępowaniu o wznowienie

postępowania.

Sąd Apelacyjny podkreślił również, iż późniejsze wykrycie nowych faktów

i dowodów, które mogły mieć wpływ na treść wyroku sądu polubownego (art. 403 § 2

k.p.c.), a które nie były przedmiotem rozpoznania w sprawie o uchylenie wyroku sądu

polubownego z powodu nieobjęcia ich podstawami skargi w tej sprawie (art. 1206 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c.), nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia w sprawie o uchylenie

wyroku sądu polubownego.

W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia odrzucającego skargę o

wznowienie postępowania, przedstawiając następujące zarzuty:

1.)

nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.w związku z art. 48 § 1 pkt 5

k.p.c.), ponieważ zaskarżone postanowienie wydali sędziowie wyłączeni z mocy

ustawy, a mianowicie SSA T. P., który prowadził postępowanie wywołane

pierwszą skargą o wznowienie postępowania, oraz SSA U. B., która orzekała w

sprawie o pozbawienie wykonalności wyroku sądu polubownego;

2.)

nierozpoznania istoty sprawy, z racji nieprzeanalizowania nowej skargi o

wznowienie postępowania oraz oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie na motywach

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2007 r. (V CZ 91/07);

3.)

sprzeczności ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego mającej wpływ na wydanie zaskarżonego orzeczenia;

4.)

błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 403 § 2 k.p.c. art. 410 k.p.c.

oraz art. 1206 § 1 pkt 5 i § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest zarzut nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym

(art. 379 pkt 4 k.p.c.). Powołana podstawa wyłączenia sędziego z mocy ustawy (art. 48

§ 1 pkt 5 k.p.c.) w sposób oczywisty nie znajduje w tej sprawie zastosowania i tylko

świadczy o nieznajomości przepisów procesowych przez skarżącego.

Nieuzasadniony jest też zarzut nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd

Apelacyjny. W judykaturze przyjmuje się że „nierozpoznanie istoty sprawy” oznacza

nierozpoznanie

merytorycznie

zgłoszonych

w

sprawie

roszczeń

lub

żądań

(zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1998 r., I CKN 804/97, niepubl. oraz

z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22). Racjonalną

przesłanką takiego zarzutu musi być jednak tylko bezpodstawne zaniechanie obowiązku

orzeczniczego przez sąd. W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny nie rozpoznał

„merytorycznie” skargi, ponieważ ją odrzucił jako niedopuszczalną. Obowiązkiem sądu

jest w pierwszej kolejności ocena dopuszczalności roszczenia (żądania) strony. Tak też

prawidłowo postąpił Sąd Apelacyjny, uzasadniając wszechstronnie swoją decyzję.

Rozpoznanie „istoty sprawy” na tym etapie postępowania musiało być ograniczone do

zbadania dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania. Sąd miał obowiązek

ustosunkowania się do treści postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 października

2007 r. (V CZ 91/07) aprobującego odrzucenie pierwszej skargi Spółki „M.(...)” o

wznowienie postępowania. Orzeczenie to rozstrzygało o takim samym żądaniu

procesowym, w tej samej sprawie, między tymi samymi stronami. Powstały zatem w

konsekwencji z mocy prawa skutki procesowe wyrażone w art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366

k.p.c. Sąd Apelacyjny musiał więc ocenić dopuszczalność drugiej skargi o wznowienie

postępowania także w aspekcie tych przepisów.

Niezrozumiały jest zarzut „sprzeczności poczynionych przez sąd orzekający

ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego mających

istotny wpływ na zapadłe w sprawie orzeczenie”. Nie został on ponadto uzasadniony.

Materialnoprawnym podłożem sprawy rozpoznanej przez Sąd Arbitrażowy przy

Krajowej Izbie Gospodarczej w W. była umowa sprzedaży z 3 grudnia 2003 r., na

podstawie której Spółka „M.(...)” kupiła od „C.” S.A. w W. mieszankę kamienną, przy

czym część wierzytelności z tytułu ceny sprzedaży przejęła od „C.(…)” w drodze

przelewu powodowa Spółka „D.(…)” w W. Sąd polubowny zasądził od Spółki „M.(...) na

rzecz cesjonariusza dochodzoną kwotę 458537,33 zł, po ustaleniu ważności cesji i

zapisu na sąd polubowny, przy bezspornym niezapłaceniu ceny sprzedaży przez

kupującego, po stwierdzeniu nieskuteczności zarzutu potrącenia zgłoszonego przez

stronę pozwaną.

Dla dalszego postępowania istotny był przedmiot i zakres skargi o uchylenie

wyroku sądu polubownego, ponieważ tylko te okoliczności mogły być przedmiotem

przyszłej skargi o wznowienie postępowania. W skardze z art. 1205 k.p.c. Spółka

„M.(...)” zarzuciła tylko utratę mocy zapisu na sąd polubowny (art. 1206 § 1 pkt 1 k.p.c.)

oraz pozbawienie możności obrony jej praw przed tym sądem z uwagi na nieodroczenie

terminu rozprawy (art. 1206 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zarzuty te zostały zbadane i rozstrzygnięte

prawomocnie w tym postępowaniu oraz w postępowaniu rozstrzygającym pierwszą

skargę o wznowienie postępowania. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12

pazaźdzeirnika 2007 r. (V CZ 91/07) rozstrzygnął wiążąco także o przedmiocie, który

jest brany przez sąd powszechny pod uwagę z urzędu, a mianowicie o klauzuli porządku

prawnego (art. 1206 § 2 pkt 2 k.p.c.). Stwierdził mianowicie, że o zgodności

(niezogdnosći) z podstawowymi zasadami porządku prawnego rozstrzyga treść wyroku

sądu polubownego (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1937 r., C.

III. 1254/35, OSNC 1938, poz. 44). Nie można natomiast dokonywać takiej oceny na

podstawie faktów i dowodów nieznanych sądowi polubownemu.

Istnieje bardzo duża autonomia postępowania polubownego, całkowicie zgodna z

zamierzeniami ustawodawcy, wydatnie ograniczająca możliwości kontrolne sądu

powszechnego. Podstawowym celem tej regulacji prawnej jest szybkość postępowania

w załatwianiu sporów cywilnoprawnych, a nie tworzenie dodatkowej fazy postępowania

przedsądowego. Strony decydujące się na poddanie sporu sądowi polubownemu muszą

się więc liczyć z tymi uwarunkowaniami, polegającymi także na nikłej kontroli

zewnętrznej jego wyroków.

Z przedstawionych przyczyn należało oddalić zażalenie (art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). Niedopuszczalność drugiej skargi o wznowienie

postępowania wynika nie tylko z treści art. 410 § 1 k.p.c., lecz także z treści art. 199 § 1

pkt 2 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98 i 108 §

1 k.p.c.