V CZ 40/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 40/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa M. Ż.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w W

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 22 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 22 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

kasacyjną powoda od wyroku tego Sądu z 18 lutego 2010 r. , bowiem powód

pomimo wezwania nie zapłacił opłaty od skargi kasacyjnej. Wcześniejszym

postanowieniem z 21 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek powoda o

zwolnienie go od opłaty od skargi kasacyjnej. W zażaleniu na postanowienie o

odrzuceniu skargi kasacyjnej powód stwierdził, że zostało ono wydane na

podstawie błędnej oceny jego sytuacji majątkowej, która uniemożliwia mu

poniesienie opłaty od skargi kasacyjnej. Powód wniósł o uchylenie postanowienia

oddalającego jego wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej oraz o

uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne. Wskazać przy tym trzeba, że w związku

z niezasakarżalnością postanowienia w przedmiocie zwolnienia od kosztów

sądowych wydanego przez Sąd drugiej instancji, powód - na podstawie art. 380

k.p.c. – zakwestionował to postanowienie w zażaleniu na postanowienie

o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku. Odrzucenie skargi kasacyjnej powoda

z uwagi na jej nieopłacenie mogłoby być uznane za prawidłowe, o ile nie doszłoby

do podważenia sposobu rozstrzygnięcia wniosku powoda o zwolnienie go od

obowiązku uiszczenia tej opłaty. Podważenie trafności rozstrzygnięcia, które legło

u podstaw późniejszego orzeczenia o odrzuceniu apelacji musi w efekcie

prowadzić

do

wzruszenia

postanowienia

zaskarżalnego

samodzielnie,

z konsekwencjami, o których Sąd Najwyższy wypowiedział się w uchwale

z 16 listopada 2004 r., III CZP 62/04, OSNC 2005, nr 11, poz. 181.

Postanowienie Sądu Okręgowego o oddaleniu wniosku o zwolnienie od

opłaty od skargi kasacyjnej nie zawiera uzasadnienia. Trudno zatem odnieść się do

szczegółowych racji leżących u podstaw jego wydania, chociaż Sąd Okręgowy

orzekając (w innym składzie) o odrzuceniu apelacji powoda, próbował te racje

odtworzyć. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku powoda o zwolnienie go od

opłaty od skargi kasacyjnej budzi zasadnicze wątpliwości, o ile zestawi się je

z wcześniejszymi orzeczeniami o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych

w postępowaniu apelacyjnym (postanowieniem z 25 listopada 2009 r.) oraz

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (postanowieniem z 13 marca

2009 r.), przy jednoczesnym braku w aktach sprawy dowodów, by w zakresie

podstawy faktycznej tych orzeczeń doszło do znaczących zmian. W szczególności,

różnice w sytuacji majątkowej powoda nie wynikają z porównania danych

przedstawionych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach

i źródłach

utrzymania

w postępowaniu

dołączonym

kasacyjnym

(k.

przez

niego

do

wniosku

147-149)

oraz

z

danymi

złożonego

ujawnionymi

w oświadczeniach składanych na wcześniejszych etapach postępowania (k. 8-9,

85-86). Wprawdzie informacje podane przez powoda w pierwszym z tych

oświadczeń zawierają oczywiste luki i nieścisłości (braku wskazania, w jaki sposób

doszło do zbycia „działki o powierzchni ok. 14 arów” oraz „przyczepy TANDEM”

i w jaki sposób spożytkowane zostały otrzymane za nie środki finansowe), nie

stanowi to jednak dostatecznej podstawy do uznania, że sytuacja materialna

powoda uległa poprawie po zakończeniu postępowania prawomocnym wyrokiem.

Jednolitość i przewidywalność orzeczeń stanowią bez wątpienia istotną

wartość sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Dotyczy to zwłaszcza tych sytuacji,

w których ustawodawca przyznał sądowi szerokie kompetencje dyskrecjonalne

w zakresie kwalifikacji prawnej stanów faktycznych. Do rozwiązań tego rodzaju

należy instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, w ramach której sąd orzekający

w przedmiocie kosztów postępowania opiera się na przesłankach jedynie w ogólny

sposób określonych w przepisie prawa i zobowiązany jest do dokonania

samodzielnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Rozbieżne kwalifikacje

prawne tożsamych lub zbliżonych stanów faktycznych – co więcej, dotyczących tej

samej strony postępowania – niewątpliwie przeczą dążeniu do zapewnienia

możliwej jednolitości orzecznictwa, godząc tym samym w konieczność zapewnienia

zaufania obywateli do Państwa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP (tak m.in.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 listopada 2008 r., II FZ 456/08,

niepubl.).

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 15 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono jak w postanowieniu.