V CZ 39/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 39/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K.P. i H.P.

przeciwko I. Sp. z o.o.

o ochronę własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 września 2009 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego w O.

z dnia 8 czerwca 2009 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy w O. odrzucił

skargę kasacyjną pozwanego od wyroku tego Sądu z dnia 18 marca 2009 r.

w sprawie o ochronę własności i oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego

wyroku

do

czasu

ukończenia

postępowania

kasacyjnego.

Sąd Okręgowy podkreślił, że, zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Tymczasem w niniejszej

sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi zaledwie 3.800 zł. Jeżeli chronione

dobro ma wartość ekonomiczną i bezpośrednio wpływa na tę sferę, to sprawa ma

charakter majątkowy (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 marca

2007 r., III CZ 18/07, niepubl.). Niewątpliwie zaś w tym sporze chodzi o sferę

dotyczącą kwestii mającej wymiar ekonomiczny, skoro skarżąca Spółka dąży do

zabezpieczenia jej prawa do korzystania z gruntu powodów w celu prowadzenia

w celach zarobkowych ośrodka wypoczynkowego. Zresztą, wnosząc o wstrzymanie

wykonania zaskarżonego wyroku, strona pozwana powołuje się na groźbę

niepowetowanej szkody. Poza tym charakter majątkowy takiego roszczenia

negatoryjnego, dochodzonego na podstawie art. 222 § 2 k.c., potwierdza w sposób

niebudzący wątpliwości stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu

z dnia 19 grudnia 2002 r., V CZ 162/02 (niepubl.), gdzie przyjęto, że roszczenie

negatoryjne właściciela nieruchomości o zaniechanie immisji (art. 222 § 2 k.c.

w związku z art. 144 k.c.) ma charakter majątkowy.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego pozwany zarzucił

naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z art. 222 § 2 k.c. przez błędną wykładnię

oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania

zaskarżonego wyroku. W uzasadnieniu powołał się na postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2002 r. r., IV CZ 29/02 (niepubl.), według którego

sprawa z powództwa opartego na art. 144 k.c., zmierzającego do ochrony dóbr

osobistych powoda, ma charakter niemajątkowy w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c.,

a kasacja jest dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiot

sporu dotyczy actio negatoria, powód mianowicie wystąpił o zakazanie korzystania

przez pozwanego (prowadzącego ośrodek wypoczynkowy) i jego pracowników oraz

gości z pasa gruntu należącej do powoda nieruchomości w celu dojazdu do

nieruchomości pozwanego. Zgodzić się trzeba, że ustawodawca nie rozgranicza

wyraźnie spraw o prawa majątkowe i niemajątkowe mimo, że podział ten ma

doniosłe skutki prawne (np. właśnie co do przesłanek dopuszczalności skargi

kasacyjnej). Co do zasady zatem należy każdą sprawę oceniać indywidualnie

i ustalać,

o

ochronę

jakiego

interesu

w

niej

chodzi:

majątkowego

czy

niemajątkowego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że taka ocena powinna mieć

charakter obiektywny, a zatem na pewno nie będzie decydujące kwalifikowanie

sprawy przez jedną ze stron sporu według jej odczuć (według tego, na ochronie

jakiego aspektu: majątkowego czy niemajątkowego, bardziej jej zależy). Odmienna

od

wskazanej

interpretacja

łatwo

prowadziłaby

bowiem

do

dowolności

kwalifikowania spraw o prawa majątkowe i niemajątkowe i w konsekwencji

umożliwiałaby obchodzenie prawa, m. in. właśnie przesłanki wartości przedmiotu

zaskarżenia

jako

przesłanki

dopuszczalności

skargi

kasacyjnej.

Wychodząc z przedstawionych założeń, trzeba stwierdzić, że sprawa ze skargi

negatoryjnej jest co do zasady sprawą o prawa majątkowe (tak m.in. Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2002 r., V CZ 162/02, OSNC 2004,

nr 2, poz. 31). Jej przedmiotem jest ochrona przed naruszeniem prawa własności,

które, jako prawo rzeczowe, ma za przedmiot rzecz, która ma określoną wartość

majątkową. W konsekwencji zatem naruszenie prawa własności jest w pierwszej

kolejności naruszeniem prawa majątkowego, choć oczywiście nie można wyłączyć,

że z takim naruszeniem będą też łączyły się negatywne doznania psychiczne

o charakterze niemajątkowym. Co do zasady jednak, odwrotnie niż chce tego

pozwany, przy naruszeniu własności decydujące są czynniki majątkowe, a nie

niemajątkowe. Oczywiście dominacja czynników majątkowych doznaje wyjątków,

np. w razie naruszenia prawa własności wyjątkowo cennej pamiątki rodzinnej

o znikomej wartości gospodarczej. Wyjątek taki dostrzeżono też w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2002 r., V CZ 162/02 (niepubl.), kwalifikując

sprawę dotyczącą immisji jako sprawę o prawo niemajątkowe. Zdecydowanie

jednak trzeba stwierdzić, że na tle badanej sprawy bez wątpienia decydujący jest

aspekt ekonomiczny. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, dla której ma

znaczenie możliwość dotarcia do jego nieruchomości przez sporny pas gruntu.

Ma to dla niego określoną wartość majątkową, korzystając z tego pasa nie musi

bowiem ponosić kosztów związanych ze zorganizowaniem i utrzymywaniem wjazdu

na swoją nieruchomość, co w rezultacie powiększa odnoszone przez niego korzyści

z działalności gospodarczej. W konsekwencji należy stwierdzić, że sprawa ma

charakter

majątkowy,

zatem

ze

względu

na

wartość

przedmiotu

sporu

(zaskarżenia) skarga kasacyjna nie przysługuje.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 1 i 3 k.p.c.).