V CZ 37/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 37/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości "J.-T." Spółki

z o.o. w C.

przeciwko Zakładom Przemysłu Dziewiarskiego "J." Spółce z o.o.

w C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na pkt 2 postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 grudnia 2010 r.,

.

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek

pozwanych Zakładów Przemysłu Dziewiarskiego „J.” Sp. z o.o. w C. o przywrócenie

terminu do wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 maja 2010 r.

oraz odrzucił ich apelację od tego wyroku uznając, że nie została prawidłowo

opłacona w wymaganym terminie. Sąd wskazał, że tygodniowy termin do

uiszczenia opłaty należało liczyć zgodnie z regułą określoną w art. 112 ust. 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst

jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, dalej powoływanej jako „u.k.s.c.”), to znaczy

od dnia doręczenia fachowemu pełnomocnikowi reprezentującemu pozwanego

odpisu postanowienia o oddaleniu jego zażalenia na postanowienie oddalające

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, co nastąpiło 30 sierpnia 2010 r.

Pozwany jednak opłacił apelację dopiero w dniu 24 września 2010 r., po otrzymaniu

wezwania

wysłanego

przez

Sąd

Okręgowy

w

wykonaniu

zarządzenia

przewodniczącego. Spóźnienie tłumaczył we wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia apelacji błędną informacją udzieloną w sekretariacie Sądu prezesowi

zarządu pozwanego, który udał się tam w celu uzyskania informacji o numerze

rachunku, na który powinien dokonać wpłaty. Prezes został poinformowany, że

należy oczekiwać na wezwanie, które też rzeczywiście zostało doręczone. W

ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest to jednak okoliczność pozwalająca na przyjęcie

braku zawinienia w sytuacji, kiedy stronę reprezentuje fachowy pełnomocnik,

któremu powinien być znany art. 112 ust. 2 u.k.s.c. (zapewne chodziło o art. 112

ust. 3 u.k.s.c.). Spóźnionej wpłaty nie konwalidowało bezzasadne wezwanie do

uiszczenia opłaty. Jako podstawę odrzucenia apelacji Sąd Apelacyjny wskazał art.

373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c.

Pozwany wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji i domagał

się jego uchylenia i przekazania wniosku do ponownego rozpoznania, podnosząc

zarzuty naruszenia art. 233 § 2 k.p.c., art. 227 k.p.c., a ponadto – z ostrożności

procesowej – także naruszenia art. 91 k.p.c. w zw. z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. oraz art.

112 ust. 3 u.k.s.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu apelacji podniósł

zarzuty przeciwko prawidłowości postanowienia odmawiającego mu przywrócenia

terminu do jej prawidłowego złożenia (wraz z opłatą). Jego zarzuty odczytać należy

jako żądanie przeprowadzenia przez Sąd Najwyższy kontroli prawidłowości

niezaskarżalnego odrębnie postanowienia oddalającego wniosek o przywrócenie

terminu, dopuszczalne w świetle treści art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.

i art. 380 k.p.c.

Przyczyną odmownego załatwienia wniosku skarżącego było stanowisko

Sądu Apelacyjnego, że skoro pozwana była reprezentowana przez fachowca,

to powinien on działać zgodnie z treścią art. 112 ust. 3 u.k.s.c. niezależnie od

informacji przekazanych przez sekretariat sądowy. Myśl ta jest słuszna, jednak

odbiega

od

podkreślanej

w

zażaleniu

chronologii

zdarzeń

i

kwalifikacji

uczestniczących w nich osób. Pełnomocnik, po otrzymaniu postanowienia

o oddaleniu zażalenia na postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów,

poinformował pozwanego, że należy dokonać wpłaty, a zatem zalecił klientowi

postępowanie zgodne z treścią art. 112 ust. 3 u.k.s.c. Chcąc się wywiązać z tego

obowiązku prezes zarządu pozwanego udał się do sądu po dane o koncie, na które

ma dokonać wpłaty i wówczas został błędnie pouczony, że należy oczekiwać na

wezwanie, które prześle sąd. Udzielanie jakiejkolwiek nieprawidłowej informacji

przez pracowników sądu, zwłaszcza informacji, której konsekwencje są negatywne

i dolegliwe dla strony, jest poważnym uchybieniem tej instytucji i powinno być

interpretowane jako przyczyna usprawiedliwiająca nieprawidłowe postępowanie,

jeśli to postępowanie odpowiadało nierzetelnym pouczeniom czy informacjom.

W wypadku, kiedy błędna wiadomość przekazana jest pełnomocnikowi będącemu

fachowcem i zdolnemu poddać ją krytycznej ocenie – można wymagać od niego

zignorowania informacji i wykonania obowiązków przewidzianych w przepisach.

Jeżeli jednak pouczenie skierowano do osoby niefachowej, to nawet jeśli korzysta

ona w sprawie z profesjonalnej pomocy, lecz wskazówki są jej udzielane przez

pracowników sądu pod nieobecność pełnomocnika, nie można jej postawić zarzutu

nieprawidłowości postępowania, jeśli działanie jej wynika z przyjęcia za

wiarygodne, pełne i kompetentne pouczeń o podejmowaniu czynności w sprawie

udzielonych

w

sekretariacie

sądowym.

Zaufanie

do

organów

wymiaru

sprawiedliwości jest wartością cenną dla porządku życia społecznego i powinno być

chronione. Ponieważ Sąd Apelacyjny rozstrzygając sprawę przyjął odmienne,

nadmiernie rygorystyczne stanowisko, zaskarżone postanowienie należało uchylić

na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.

Pozostałe zarzuty, dotyczące nieprawidłowości umocowania pełnomocnika,

nie

są

przekonujące.

Adwokat

J.

P. dysponował

pełnomocnictwem

do

reprezentowania pozwanego w sprawie z powództwa podmiotu, którego upadłość

ogłoszona została w toku sprawy. Wejście do sprawy syndyka w miejsce upadłego

jest szczególnym podstawieniem procesowym uregulowanym w art. 144 p.u.n.

Z dniem

ogłoszenia

w sprawach

upadłości

dotyczących

masy,

upadły

traci

pozostaje

legitymację

natomiast

do

występowania

stroną w

znaczeniu

materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór.

Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego

stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków,

a syndyk prowadzi postępowanie sądowe na rzecz upadłego; świadczenia

stanowiące przedmiot postępowania zasądzane są na rzecz lub od upadłego

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., III CSK 244/08, Lex nr

523687). Artykuł 91 ust. 1 k.p.c. wyjaśnia, że pełnomocnictwo procesowe obejmuje

z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich czynności procesowych

łączących się ze sprawą, rozumianych szeroko, skoro dotyczy także powództwa

wzajemnego, wznowienia postępowania czy interwencji głównej. Wstąpienie do

sprawy syndyka w miejsce upadłego nie spowodowało zmiany przedmiotowej ani

podmiotowej sprawy w zakresie rozstrzyganej sprawy cywilnej, nie ma więc

podstaw aby uznać, że podstawienie syndyka, który obecnie działa na rzecz

upadłego

stanowiło

przekształcenie

procesu

umocowania przewidziane w art. 91 k.p.c.

wykraczające

poza

granice