V CZ 36/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 36/08

POSTANOWIENIE

Dnia 19 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Banku (…) S.A. w W.

przeciwko W. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 czerwca 2008 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lutego 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…),

1)

uchyla zaskarżone postanowienie

2)

nie obciąża powoda kosztami postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił na podstawie

art. 373 k.p.c. apelację pozwanego W. M., wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w

W. z dnia 20 grudnia 2006 r.

Pozwany ubiegał się już przed Sądem pierwszej instancji o zwolnienie od kosztów

sądowych. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

wniosek pozwanego a Sąd drugiej instancji oddalił zażalenie pozwanego na to

postanowienie. Pozwany wnosząc apelację, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia

wpisu, ponownie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów, który – według oceny Sądu

Apelacyjnego – był identyczny w swej argumentacji z poprzednim wnioskiem. Pomimo to,

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r. uwzględnił wniosek

pozwanego i zwolnił go od opłaty od apelacji.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ponowny wniosek pozwanego o zwolnienie od

opłaty nie mógł uchylić prawomocności wydanych wcześniej rozstrzygnięć i tym samym

nie mógł mieć wpływu na bieg tygodniowego terminu do uiszczenia opłaty od apelacji

zwłaszcza, że nie opierał się na żadnych nowych okolicznościach w odniesieniu do

poprzedniego wniosku, który prawomocnie oddalono. Tych faktów nie zmienia wydane

przez Sąd pierwszej instancji postanowienie zwalniające pozwanego od opłaty od

apelacji.

Postanowienie z dnia 13 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny wydał na rozprawie pod

nieobecność pozwanego, który wnosił o odroczenie rozprawy z powodu choroby

wykazanej zaświadczeniem lekarskim. Jednocześnie pozwany deklarował złożenie w

późniejszym terminie zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego.

Pozwany złożył zażalenie na wymienione postanowienie. Zarzucił w nim

nieważność postępowania ze względu na pozbawienie możności obrony swych praw

przez uniemożliwienie mu udziału w rozprawie apelacyjnej oraz niewłaściwe

zastosowanie art. 373 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z zmianą, wprowadzoną do procedury cywilnej ustawą z dnia 15 czerwca

2007 r. o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123, poz. 849 ze zm. – art. 29) poczynając od

dnia 1 lutego 2008 r. usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron

wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na

zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego (art. 214 1 § 1 k.p.c.).

Według projektu wymienionej ustawy, zapewnienie wiarygodności przedstawianym

zaświadczeniom usprawiedliwiającym niestawiennictwo z powodu choroby zmierza do

przyspieszenia postępowania a zarazem służy wyeliminowaniu nadużyciom uprawnień

przez uczestników postępowania, przez przedstawianie dokumentów pochodzących od

lekarzy, którzy nie spełniają wysokich wymogów stawianych lekarzom sądowym.

Dlatego nie stanowiło naruszenia art. 214 k.p.c. przeprowadzenie rozprawy dnia 13

lutego 2008 r. pod nieobecność pozwanego legitymującego się zaświadczeniem, które

nie zostało wystawione przez lekarza sądowego.

Słusznie natomiast zarzuca się w zażaleniu naruszenie art. 373 k.p.c. Jego

zastosowanie przez Sąd drugiej instancji jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy apelacja

podlegała odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji. Przyczyną odrzucenia apelacji było

nieopłacenie należnego wpisu sądowego w sytuacji, kiedy strona obowiązana do

wniesienia opłaty złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych,

oceniony jako oparty na tych samych okolicznościach. Sąd drugiej instancji uznał zatem,

że tak powinien postąpić Sąd pierwszej instancji bez podejmowania żadnych innych

czynności. Wniosek ten jest błędny albowiem zgodnie z treścią art. 107 ust. 2 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz.

1398 ze zm.) ponowny wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli

miał być oparty na tych samych okolicznościach podlegał odrzuceniu przez Sąd

pierwszej instancji, które nie podlegało zaskarżeniu. Jeśli Sąd pierwszej instancji takiej

decyzji nie podjął a nawet zwolnił pozwanego od kosztów sądowych w zakresie

wniesionej apelacji - co uchyliło prawomocność wydanego wcześniej negatywnego

rozstrzygnięcia, nie można obecnie przypisywać stronie niedopełnienie obowiązku

uiszczenia opłaty od apelacji i wyciągać z tego negatywnych konsekwencji

procesowych. Gdyby nawet przyjąć, że ocena Sądu drugiej instancji była właściwa, to

legitymowanie się przez stronę prawomocnym postanowieniem o zwolnieniu od opłaty

od środka odwoławczego wymagało przynajmniej skierowania do strony ponownego

wezwania do wniesienia opłaty.

Poza wskazaną przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia zważyć

należy, że według utrwalonego w judykaturze poglądu, kontrola zachowania

ustawowych wymagań, co do środka odwoławczego, podejmowana przez sąd drugiej

instancji na podstawie art. 373 k.p.c., powinna sprowadzać się do sytuacji, gdy w

okolicznościach sprawy zachodzi ku temu pewna podstawa (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2006 r., sygn. akt I UZ 13/06, OSNC 2007/15-16/238;

postanowienie z dnia 19 sierpnia 2004 r. V CZ 82/04 niepubl.). Z uzasadnień orzeczeń

odmawiających pozwanemu zwolnienia od kosztów sądowych, wydanych w obu

instancjach wynika, że przyczyną odmowy zwolnienia od kosztów sądowych było

nieprzedłożenie

wymaganych

przez

Sądy

dokumentów

obrazujących

sytuację

majątkową i rodzinną pozwanego. Natomiast w ostatnio prowadzonym postępowaniu

wpadkowym, zakończonym uwzględnieniem wniosku pozwanego o zwolnienie od

kosztów sądowych, zostały przedłożone wszystkie dokumenty wskazanego w

zarządzeniu przewodniczącego z dnia 16 listopada 2007 r. W tej sytuacji zachodzi

uzasadniona wątpliwość, co do tożsamości okoliczności, na których pozwany opierał

swoje poprzednie wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych.

Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie

art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c.

Ze względu na szczególne okoliczności, które doprowadziły do odrzucenia

apelacji, Sąd Najwyższy na podstawie art. 102 k.p.c. w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c.

oraz art. 39821 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania

zażaleniowego.