V CZ 33/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 33/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa E.W. i M.W.

przeciwko „K.” sp. z o.o.

o upoważnienie do wykonania czynności na koszt dłużnika,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 września 2009 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

powodów od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Gospodarczego w Ś. z dnia 19

grudnia 2008 r., przyjmując za podstawę orzeczenia następujące ustalenia

faktyczne.

Powodowie, w pozwie skierowanym przeciwko spółce „K.” sp. z o.o., wnosili

o upoważnienie ich do wykonania na koszt pozwanej czynności polegającej na

zakupieniu i zamontowaniu stacji transformatorowej na działce położonej przy ul. R.

w Ś. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2008 r. zmodyfikowali swoje żądanie w ten

sposób, że – obok pierwotnego żądania – na wypadek jego nie uwzględnienia,

zgłosili jako ewentualne żądanie zasądzenia od pozwanej kwoty 162 375 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 26 marca 2008 r. tytułem odszkodowania za

zdemontowanie sieci transformatorowej. W kolejnym piśmie z dnia 29 września

2008 r. oświadczyli, że roszczenie o upoważnienie do zakupu i montażu stacji

transformatorowej stało się bezcelowe, gdyż – w dążeniu do ograniczenia

ponoszonych

szkód

–

wykonali

te

czynności

bez

upoważnienia

sądu.

Równocześnie zmodyfikowali dochodzone żądania w ten sposób, że zamiast

pierwotnego żądania domagali się jego wartości, tj. kwoty 162 375 zł z odsetkami.

Na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. Sąd Okręgowy, powołując się na

art. 4794 § 2 k.p.c., wyłączył roszczenie o zapłatę kwoty 162 375 zł do oddzielnego

postępowania.

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo

o upoważnienie do wykonania na koszt pozwanej czynności, polegającej na

zakupieniu i zamontowaniu stacji transformatorowej na działce przy ul. R. w Ś.

Stwierdził, że zmiana powództwa, polegająca na wystąpieniu z żądaniem

ewentualnym o zasądzenie kwoty 162 375 zł, była niedopuszczalna, gdyż nie

doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 4794 § 2 k.p.c. Powodowie bowiem

zgłosili to żądanie po zakupieniu i zamontowaniu w lipcu 2008 r. spornej stacji

transformatorowej. W konsekwencji, żądanie ewentualne zgłoszone w piśmie z dnia

18 sierpnia 2008 r. nie mogło być rozpoznane w niniejszym procesie, a pierwotne

żądanie w chwili zamknięcia rozprawy było bezzasadne.

W apelacji od powyższego wyroku powodowie – zarzucając naruszenie

art. 4794 § 2, art. 233 § 1 i art. 232 k.p.c. oraz art. 676, art. 191, art. 47 § 2 i 3,

art. 49 i art. 6 k.c. – wnosili o jego zmianę i zasądzenie od pozwanej solidarnie

kwoty 162 375 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 marca 2008 r. Przytoczone

zarzuty sprowadzały się zakwestionowania błędnego – ich zdaniem – nie

uwzględnienia roszczenia odszkodowawczego.

Sąd Apelacyjny uznał, że wniesiona apelacja ulega odrzuceniu z braku

przedmiotu zaskarżenia. Podkreślił, że przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia

było wyłącznie roszczenie o upoważnienie do wykonania na koszt pozwanej

czynności polegającej na zakupieniu i zamontowaniu stacji transformatorowej.

Roszczenie o zapłatę kwoty 162 375 zł nie podlegało natomiast rozpoznaniu ze

względu na wynikający z art. 4794 § 2 k.p.c. zakaz występowania w toku

postępowania z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Nie

zaistniały określone w zdaniu drugim art. 4794 § 2 k.p.c. przesłanki umożliwiające

zmianę powództwa, gdyż przewidziana w tym przepisie zmiana okoliczności musi

mieć charakter obiektywny. Nie może więc polegać na stworzeniu przez powoda

nowych

okoliczności,

mających

uzasadniać

zmianę

żądania.

Żądanie

zmodyfikowane przez powodów zostało wyłączone do odrębnego rozpoznania,

a więc tym bardziej nie mogło być i nie było przedmiotem rozstrzygnięcia. Skoro

zaś apelacja

nie

zawierała

zarzutów

przeciwko

rozstrzygnięciu

objętemu

zaskarżonym wyrokiem, ulegała odrzuceniu na podstawie art. 370 w związku

z art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powodowie zarzucili, że Sąd

Apelacyjny wyszedł z błędnego założenia, jakoby przedmiotem rozpoznania Sądu

pierwszej instancji było wyłącznie wywiedzione z art. 480 § 1 k.c. roszczenie

o upoważnienie do zastępczego wykonania czynności. Już bowiem w apelacji

podnosili, że – wbrew odmiennej ocenie Sądu pierwszej instancji – zmiana

powództwa była dopuszczalna ze względu na obiektywną zmianę okoliczności.

Zdaniem powodów, prawidłowość wyłączenia roszczenia o zapłatę do rozpoznania

w odrębnym postępowaniu powinna być zweryfikowana merytorycznie przez Sąd

Apelacyjny w toku rozpoznania apelacji, niedopuszczalne jest bowiem dokonywanie

oceny zasadności zarzutów apelacyjnych w postanowieniu o odrzuceniu apelacji.

W konkluzji żalący wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W piśmie procesowym z dnia 18 sierpnia 2008 r. powodowie zgłosili żądanie

ewentualne na wypadek nie uwzględnienia postawionego na pierwszym miejscu

żądania upoważnienia ich do wykonania na koszt pozwanej czynności, polegającej

na zakupieniu i zamontowaniu stacji transformatorowej na działce położonej przy

ul. R. w Ś. Zgłoszenie żądania ewentualnego stanowi szczególny wypadek

kumulacji roszczeń w procesie, sąd bowiem nie rozstrzyga o obu roszczeniach

jednocześnie. O żądaniu ewentualnym orzeknie tylko wtedy, gdy oddali żądanie

zgłoszone na pierwszym miejscu.

W toku postępowania w sprawach gospodarczych nie można występować

z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Jednakże w razie

zmiany okoliczności powód może żądać, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu,

jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się

może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenie za dalsze okresy ( art. 479 4

§ 2 k.p.c.). Sądy obu instancji zatem trafnie uzależniły dopuszczalność zmiany

pierwotnego żądania pozwu od spełnienia przesłanek określonych w art. 479 4 § 2

k.p.c. Trzeba jedynie zauważyć, że ze względu na imperatywny charakter

powołanego przepisu nie ma podstaw do przekazywania zmienionego powództwa

do rozpoznania w oddzielnej sprawie.

Uszło jednak uwagi Sądu Apelacyjnego, że w niniejszej sprawie nie może

być mowy o braku przedmiotu zaskarżenia. Przedstawiając dalszy przebieg

postępowania Sąd Apelacyjny pominął pismo procesowe pełnomocnika powodów

z dnia 17 listopada 2008 r., w którym oświadczył, że żąda zamiast pierwotnego

przedmiotu sporu jego wartości i w okolicznościach sprawy domaga się zasądzenia

od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwoty 162 375 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 1 marca 2008 r. do dnia zapłaty, a w uzasadnieniu wywodził, że

nastąpiła zmiana okoliczności w rozumieniu art. 4794 k.p.c. Wyrokiem z dnia 19

grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo w całości, nie precyzując w

sentencji – jak mogłoby to wynikać z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia –

że oddala powództwo o upoważnienie do wykonania na koszt pozwanej czynności

polegającej na zakupieniu i zamontowaniu stacji transformatorowej na działce przy

ul.

R. Zakres

rozstrzyganych

roszczeń

został

przedstawiony

jedynie

w

uzasadnieniu wyroku.

W apelacji powodowie wnosili o zmianę wyroku oddalającego powództwo

i uwzględnienie żądania ewentualnego, zarzucając Sądowi pierwszej instancji

między innymi naruszenie art. 4794 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię, a w jej

wyniku wadliwe ustalenie, że nie uległy zmianie okoliczności faktyczne,

uzasadniające zmianę pierwotnego żądania pozwu.

Rację mają zatem żalący podnosząc, że Sąd Apelacyjny powinien rozpoznać

wniesioną apelację i dokonać merytorycznej oceny podniesionych w niej zarzutów,

w tym w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia art. 479 4 § 2 k.p.c., jako

przesądzającego

o

dopuszczalności

dokonanej

zmiany

powództwa.

Niedopuszczalne było bowiem dokonywanie merytorycznej oceny zarzutów

apelacyjnych w postanowieniu odrzucającym apelację.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zdanie

pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.