V CZ 33/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 33/07

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Technicznego "U."

Sp. z o.o.

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Handlu i Usług "M.-SERWIS"

Sp. z o.o.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2007 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 grudnia 2006 r.,

oddala zażalenie i zasądza od pozwanego na rzecz powoda 1800

(jeden

tysiąc

osiemset)

złotych

postępowania zażaleniowego.

tytułem

zwrotu

kosztów

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 27 kwietnia 2005 r., zaskarżony apelacją przez powoda

Przedsiębiorstwo

Zaopatrzenia

Technicznego

„U.”

Spółkę

z

ograniczoną

odpowiedzialnością i odrzucił sprzeciw pozwanego Przedsiębiorstwa Produkcji,

Handlu i Usług „M.-Serwis” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od wyroku

zaocznego Sądu Okręgowego z dnia 22 lipca 2005 r., a nadto zasądził od strony

pozwanej na rzecz powoda koszty postępowania apelacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia, wyrok Sądu

Okręgowego, którym tenże Sąd oddalił powództwo, został wydany na skutek

przywrócenia pozwanemu terminu do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego.

Doręczenie zastępcze wyroku zaocznego stronie pozwanej w trybie przepisanym

art. 139 § 1 k.p.c. nastąpiło w dniu 12 sierpnia 2005 r. po dwukrotnym awizowaniu

przesyłki w dniach 28 lipca 2005 r. i 5 sierpnia 2005 r. Pozwany złożył sprzeciw od

wyroku zaocznego dnia 13 września 2005 r., złożony wraz z nim wniosek o

przywrócenie terminu uzasadniając chorobą prezesa zarządu pozwanego w okresie

od 28 kwietnia do 3 września 2005 r., niezatrudnianiem w spółce żadnych

pracowników oraz wyłącznym upoważnieniem prezesa do odbioru korespondencji.

Na tej podstawie postanowieniem z dnia 11 października 2005 r. Sąd Okręgowy

przywrócił pozwanej termin do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego, po

rozpoznaniu zaś tego sprzeciwu wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. uchylił wyrok

zaoczny i oddalił powództwo.

Rozpoznając apelację powoda od tego wyroku Sąd Apelacyjny poddał

kontroli prawidłowość postanowienia w przedmiocie przywrócenia pozwanemu

terminu do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego na podstawie art. 380

k.p.c., wobec podniesienia przez powoda zarzutu w tym zakresie. Sąd zwrócił

uwagę, że art. 168 § 1 k.p.c. dopuszcza przywrócenie terminu jedynie w takim

przypadku, gdy strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy.

Co prawda fakt choroby prezesa zarządu strony pozwanej został wykazany

zaświadczeniami lekarskimi, jednak zgodnie z treścią tych zaświadczeń „chory

mógł chodzić”. Niedyspozycja prezesa nie umożliwiała mu zatem odbioru awiza

z siedziby spółki oraz odebrania przesyłki z urzędu pocztowego.

Nadto Sąd Apelacyjny wskazał na charakter prawny strony pozwanej, którą

jest spółka prawa handlowego i uznał, że nie może ona być utożsamiana z osobą

uprawnioną do jej reprezentowania. W sytuacji choroby prezesa zarządu

obowiązkiem spółki było ustanowienie pełnomocnika do prowadzenia jej spraw,

a przynajmniej do odbioru korespondencji, tym bardziej, że nie zatrudniała ona

żadnych pracowników. Od przedsiębiorcy należy, zdaniem Sądu drugiej instancji,

wymagać więcej niż od „osób faktycznych”. Postępowanie strony pozwanej

świadczy zatem o jej niedbalstwie, co prowadzi do wniosku, że przywrócenie

terminu było niezasadne. W konsekwencji wyrok zaoczny Sądu Okręgowego

w Gliwicach jest prawomocny. Późniejszy wyrok tegoż Sądu, wydany na skutek

wniesienia sprzeciwu pozwanego od wyroku zaocznego, zapadł w warunkach

nieważności i podlega uchyleniu na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zaś spóźniony

sprzeciw od wyroku zaocznego — odrzuceniu w oparciu o art. 344 § 3 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwana spółka podniosła zarzut

naruszenia art. 168 § 1 k.p.c., poprzez przyjęcie, że pozwana ponosi winę za

naruszenie terminu do dokonania czynności procesowej w postaci wniesienia

sprzeciwu od wyroku zaocznego Sądu Okręgowego z dnia 22 lipca 2005 r. W

uzasadnieniu strona pozwana wywodziła między innymi, że prezes zarządu spółki

przebywa poza jej siedzibą, co faktycznie uniemożliwia mu pełnienie obowiązków;

spółka nie mogła także ustanowić w prosty sposób pełnomocnika, gdyż podczas

choroby prezesa zwołanie zgromadzenia wspólników lub odbycie posiedzenia

zarządu nie byłoby wykonalne. Wskazując na powyższy zarzut, pozwana wnosiła o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów, względnie o

uchylenie

postanowienia

i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu

do

ponownego rozpoznania.

Nadto pozwana, powołując się na przepis art. 380 k.p.c. w zw. z art. 398 21

k.p.c. wnosiła o poddanie kontroli przez Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 8 sierpnia 2006 r., którym ten Sąd oddalił

dwa zażalenia na postanowienia Sądu Okręgowego wydane dnia 20 czerwca 2006

r.: w przedmiocie odrzucenia apelacji powoda od wyroku tegoż Sądu z dnia 27

kwietnia 2006 r., a także postanowienia w przedmiocie odrzucenia zażalenia

powoda na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 12 maja 2006 r. Skarżąca

wywodziła w uzasadnieniu, że rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji rażąco

narusza art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn.

zm.).

W odpowiedzi na zażalenie powód wnosił o odrzucenie zażalenia,

a ewentualnie o jego oddalenie i o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu

powyższego wniosku podał między innymi, że skarżone postanowienie nie jest

„postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie”, a zatem nie przysługuje na

nie zażalenie do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu. Trafnie wywiódł Sąd Apelacyjny, że choroba

prezesa zarządu obiektywnie nie uniemożliwiała mu odbioru przesyłki, którą

prawidłowo

dwukrotnie

awizowano

(k.

125),

z

zachowaniem

wymagań

wynikających z przepisu § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych

przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62, poz. 697 z późn. zm.).

Bezpośrednio odnosząc się do wywodów pełnomocnika strony pozwanej

w uzasadnieniu zażalenia, należy zauważyć, że zgodnie z jednolitą linią

orzecznictwa Sądu Najwyższego w przedmiocie przywrócenia terminu, brak winy

strony w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich

okoliczności, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej

można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (tak m.in.

w postanowieniach SN: z dnia 16 czerwca 2004 r., III CZ 38/04, niepubl.; z dnia

29 kwietnia 2005 r., V CZ 26/05, niepubl.; z dnia 10 stycznia 2007 r., I CZ 108/06,

niepubl.). Jakkolwiek wyklucza to automatyzm oceny, nie ulega także wątpliwości,

że obowiązkiem sądu rozstrzygającego o zasadności przywrócenia terminu jest

uwzględnienie profesjonalnego charakteru działalności strony. Jest oczywiste,

że stopień zorganizowania osób prawnych, zwłaszcza będących przedsiębiorcami,

uzasadnia postawienie przed nimi wyższych, aniżeli w przypadku stron będących

osobami fizycznymi, wymagań odnośnie do zorganizowania obiegu pism i trybu

odbioru korespondencji. Brak osób zatrudnionych w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością nie mógł zatem stanowić dostatecznego usprawiedliwienia dla

uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej.

Argument, że choroba uniemożliwiała prezesowi zarządu strony pozwanej

wykonywanie obowiązków, nie mógł odnieść zamierzonego skutku również z tego

powodu, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, choroba

strony lub jej pełnomocnika – co odpowiednio należy odnosić także do osoby

działającej w charakterze organu osoby prawnej – nie zawsze stanowi zdarzenie

uniemożliwiające stronie zachowanie terminu procesowego (postanowienie SN

z 7 marca 2000 r., III CKN 80/02, niepubl.). Okoliczność, że chory może się

poruszać, ze wszech miar uzasadnia przyjęcie wniosku, że jest on zdolny do

działania w procesie (por. postanowienie SN z dnia 23 sierpnia 2000 r., II CKN

1039/00, niepubl.). Wystarczające do oddalenia wniosku o przywrócenie terminu

jest nawet stwierdzenie przez sąd, że strona mimo choroby mogła skorzystać

z pomocy innych osób (postanowienie SN z dnia 12 lipca 2005 r., I CZ 35/05,

niepubl.).

Z

powyższych

względów

wniosek

o

wzruszenie

zaskarżonego

postanowienia, jako oczywiście bezzasadny, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Gdy natomiast chodzi o żądanie poddania kontroli Sądu Najwyższego

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 8 sierpnia 2006 r., należy zwrócić uwagę,

że poza postanowieniami w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej lub skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, w sprawach,

w których przysługuje skarga kasacyjna, przepis art. 394 1 § 2 k.p.c. dopuszcza

wnoszenie zażaleń do Sądu Najwyższego wyłącznie na postanowienia sądu drugiej

instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem jednak postanowień,

o których mowa w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku

rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Ustawa

procesowa wyraźnie zatem statuuje dwuinstancyjne postępowanie zażaleniowe.

Sąd Najwyższy nie działa w tym przypadku jako sąd kasacyjny. Jak zatem

zasadnie wywodzi strona powodowa w odpowiedzi na zażalenie, wniesienie środka

zaskarżenia do Sądu Apelacyjnego jako sądu drugiej instancji wyczerpało w tym

zakresie tok instancji, zaś wniosek pozwanego o „kontrolę” postanowienia jest

niedopuszczalny.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.

jz