V CZ 32/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 32/07

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa J.B. i R.J.

przeciwko J.J. i J.N.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2007 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19.12.2006 r. odrzucił apelację

powodów z tego względu, że wniesiono ją po upływie ustawowego terminu. W

szczególności Sąd ten podniósł, że wniosek o sporządzenie i doręczenie

uzasadnienia Sądu I instancji wniósł w imieniu powodów R.G., któremu powodowie

zlecili reprezentowanie ich interesów majątkowych przed sądami i organami

administracji. Z umowy tej nie wynika, że przedmiot niniejszej sprawy wchodzi w

zakres tego zlecenia, ani też, że zleceniobiorca zarządza całym majątkiem lub

interesami powodów. Uznano więc, że R.G. nie może być pełnomocnikiem

procesowym powodów, a w konsekwencji bezskuteczny był jego wniosek

o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu I instancji. Tym samym

termin do wniesienia apelacji nie rozpoczął biegu od dnia doręczenia powodom

odpisu wyroku z uzasadnieniem (art. 369 § 1 k.p.c.), lecz od dnia ogłoszenia wyroku

(art. 369 § 2 k.p.c.). Tak liczony termin nie został zachowany.

W zażaleniu powodowie zarzucili błędne zastosowanie przez sąd art. 92 k.p.c.

w związku z art. 58 § 1 k.c. oraz niezastosowanie art. 373 k.p.c. i domagali się

uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Począwszy od dnia 5.02.2005 r. tj. od wejścia w życie ustawy z dnia

2.07.2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) pełnomocnikiem procesowym może być

także osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba

pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi

w jego zakres. W niniejszej sprawie powodowie powołują się na drugą z podstaw

pełnomocnictwa procesowego R.G. podnosząc, że łączy ich ze wskazanym

pełnomocnikiem stały stosunek zlecenia. Jest bezsporne, że obecna treść art. 87 § 1

k.p.c. wskazuje, że materialnoprawną podstawą pełnomocnictwa procesowego może

być stały stosunek zlecenia, przy czym chodzi tu o zlecenie w rozumieniu kodeksu

cywilnego (art. 734 i n. k.c.), a także o stosunek obligacyjny, do którego stosuje się

odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Treść art. 87 § 1 k.p.c. nie

pozostawia też wątpliwości, że stosunek zlecenia musi mieć charakter stały, czyli

chodzi o stosunek prawny ugruntowany, trwający dłuższy czas, wiążący strony

ściśle, a nie przypadkowo, okazjonalnie. Z reguły umowa zlecenia zawarta jest na czas

nieokreślony, aczkolwiek cechy stałości stosunku zlecenia może mieć także umowa

zawarta na czas określony, jeżeli zaprojektowana jest na przyszłość i ma cechy

ciągłości. Dopuszczalność udzielenia pełnomocnictwa osobie pozostającej ze stroną

w stałym stosunku zlecenia jest ograniczona tylko do spraw, których przedmiot

wchodzi w zakres tego zlecenia. Inaczej rzecz ujmując, sprawa, w której

zleceniobiorca ma być umocowany, musi mieścić się w przedmiotowym zasięgu

stosunku zlecenia. Pełnomocnik będący zleceniobiorcą – zgłaszając swój udział

w sprawie – musi wykazać istnienie stosunku podstawowego, łączącego go ze stroną.

Oznacza to, że pełnomocnik zobowiązany jest przedstawić odpowiedni dokument,

z którego wynika nie tylko istnienie stosunku będącego podłożem pełnomocnictwa, ale

także fakt, że przedmiot sprawy mieści się w ramach tego stosunku. Jeżeli sąd

poweźmie w tym zakresie wątpliwości, to winien wezwać tę osobę do przedstawienia

stosownych dokumentów. Nie przedstawienie – na wezwanie sądu – w wyznaczonym

terminie dokumentów legitymujących udział pełnomocnika w sprawie jest wadą

pełnomocnictwa, uniemożliwiającą udział pełnomocnika w sprawie.

Na tle stanu prawnego obowiązującego przed 1.03.1996 r., który to stan

prawny przywrócono obecnie, wypowiedziano pogląd, że wykładnia przepisów

o pełnomocnictwie – zwłaszcza w zakresie oceny przesłanek zarządu oraz stałego

zlecenia – nie może prowadzić do obejścia przepisów korporacyjnych (por. np.

uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21.02.1992 r. III CZP 4/92,

Wokanda 1992, nr 6). Pogląd ten stracił na aktualności z chwilą wejścia w życie

ustawy z dnia 30.06.2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1631 ze zm.). W ustawie tej dodano art. 4 ust. 1a

do ustawy z dnia 26.05.1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123,

poz. 1058 ze zm.) oraz art. 6 ust. 2 do ustawy z dnia 6.07.1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), zgodnie z którymi

zastrzeżenie dla zawodu adwokata i radcy prawnego świadczenia pomocy prawnej

– w tym udzielania porad prawnych oraz występowania przed sądami i urzędami –

nie stoi na przeszkodzie świadczeniu takiej pomocy prawnej przez osoby mające

wyższe wykształcenie prawnicze, nie wyłączając zastępstwa procesowego, jeżeli

osoby te działają w charakterze pełnomocnika pozostającego w stałym stosunku

zlecenia, gdy przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, bądź też

sprawującego zarząd majątkiem lub interesami strony. Jest prawdą, że Trybunał

Konstytucyjny zakwestionował zgodność tych przepisów z Konstytucją RP. Uczynił

to wyrokiem z dnia 19.04.2006 r. K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529) w odniesieniu do

art. 4 ust. 1a – Prawo o adwokaturze oraz wyrokiem z dnia 8.11.2006 r. K 30/06

(Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w odniesieniu do art. 6 ust. 2 ustawy o radcach

prawnych. Mogłoby to uzasadniać pogląd o aktualności zastrzeżenia przyjętego

poprzednio w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że wykładnia art. 87 § 1 k.p.c. nie

może

prowadzić do

obejścia

przepisów korporacyjnych,

tj.

przepisów o

adwokaturze i ustawy o radcach prawnych. Taki pogląd zajął też Sąd Apelacyjny w

zaskarżonym postanowieniu. Stanowiska tego nie można jednak podzielić, jeśli

zważyć na powody, które legły u podstaw orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Wskazał on bowiem w uzasadnieniu, że ujęcie art. 4 ust. 1 a ustawy – Prawo o

adwokaturze, jak i art. 6 ust. 2 ustawy o radcach prawnych budzi zastrzeżenie

konstytucyjne nie z tego powodu, że przewiduje możliwość świadczenia pomocy

prawnej przez osoby nie wykonujące zawodu adwokata, bądź radcy prawnego, ale

z uwagi na sposób, w jaki ustawodawca określił zakres i warunki świadczenia tej

pomocy (w szczególności uznano za nieadekwatne umieszczenie tych przepisów

odpowiednio w ustawie – Prawo o adwokaturze i w ustawie o radcach prawnych).

Jeśli więc jedynie w drodze wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy przyjęto, że

interpretacja art. 87 § 1 k.p.c. nie może prowadzić do obejścia przepisów

wskazanych ustaw korporacyjnych, to – w świetle stanowiska Trybunału

Konstytucyjnego – to zastrzeżenie nie może być uznane za aktualne. Z tego też

względu nie można podzielić zarzutów Sądu Apelacyjnego pod adresem umowy

zlecenia zawartej przez powodów z R.G., a w szczególności twierdzić, że umowa ta

nie może stanowić materialnoprawnej podstawy pełnomocnictwa, gdyż jej treść

wskazuje na możliwość obejścia przepisów ustaw korporacyjnych. Jeżeli zaś Sąd

Apelacyjny uznał, że z treści przedstawionych umów nie wynika czy zlecenie ma

charakter stały oraz, czy przedmiotowa sprawa mieści się w zakresie umowy

zlecenia, to winien był uprzednio wezwać pełnomocnika do uzupełnienia tych

braków pełnomocnictwa pod rygorem odrzucenia apelacji.

Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu (art. 394 1 §

3 w związku z art. 39815 k.p.c.).