V CZ 31/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 31/20 POSTANOWIENIE Dnia 24 czerwca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)‎SSN Marian Kocon‎SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji‎przeciwko M.J. i E.P.‎o ustalenie nieważności umowy sprzedaży,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 czerwca 2020 r.,‎zażalenia pozwanego M.J. na postanowienie Sądu Apelacyjnego we [...]‎z dnia 9 marca 2020 r., sygn. akt I ACa […], 1. oddala zażalenie, 2. zasądza od pozwanego M.J. (M.J.) na rzecz powoda kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny we [...] postanowieniem z dnia 9 marca 2020 r. odrzucił na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. - jako nieopłaconą - skargę kasacyjną pozwanego M.J. od wydanego przez ten Sąd wyroku z dnia 29 października 2019 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że pozwany wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym, jednak jego wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r. Odpis postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów doręczono pełnomocnikowi pozwanego w dniu 27 lutego 2020 r., wobec czego termin do opłacenia skargi minął w dniu 5 marca 2020 r., co wynika z mającego charakter wyjątku art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2020 r., poz. 755, dalej „u.k.s.c.”), znoszącego przewidziany w art. 112 ust. 2 u.k.s.c. obowiązek wezwania strony, której wniosek o zwolnienie od kosztów został prawomocnie oddalony, do opłacenia złożonego przez nią pisma, w wypadku, gdy pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej, obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.k.s.c., jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że pozwany nie opłacił wniesionej skargi kasacyjnej. Ze względu na to, że postanowienie oddalające wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych - jako niezaskarżalne - nie zostało uzasadnione, Sąd Apelacyjny przedstawił także okoliczności, które przesądziły o nieuwzględnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów. Wskazał, że z akt sprawy wynikało, iż pozwany dysponuje oszczędnościami w kwocie 170 000 zł i razem z żoną uzyskuje stałe dochody w kwocie 12 500 zł miesięcznie. Sprawa dotyczyła ważności zawartej między pozwanymi umowy sprzedaży nieruchomości, za którą pozwany zapłacił gotówką w 2016 r. kwotę 900 000 zł.

Sąd stwierdził, że położenie materialne pozwanego nie uzasadniało przyznania mu zwolnienia, która to instytucja może być stosowana wyjątkowo, przy czym szczególnie rygorystycznie w postępowaniu kasacyjnym, realizującym głównie interes publiczny polegający na zapewnieniu jednolitość orzecznictwa sądów powszechnych i kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych z punktu widzenia ich zgodności z prawem.W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 102 ust. 1 u.k.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz - z ostrożności procesowej - naruszenie art. 101 § 1 u.k.s.c. przez jego niezastosowanie.

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania zażaleniowego. Jednocześnie złożył wniosek o objęcie kontrolą- na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821, 391 § 1,397 § 3 i art. 3941 k.p.c. prawidłowości postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2020 r. oddalającego jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego zachodziły przesłanki do udzielenia mu takiego zwolnienia, zważywszy że jest mikroprzedsiębiorcą prowadzącym usługi gastronomiczne, w ostatnim czasie poniósł znaczne wydatki na zakup nieruchomości i jej przystosowanie do prowadzenia tam drugiej restauracji, a ponadto dotknęły go skutki ograniczeń związanych z pandemią COVID-19, zmuszające do przekształcenia działalności ze stacjonarnej restauracji na sprzedaż dań na wynos i pozbawiające dochodów z prowadzenia usług restauracyjnych na miejscu, w lokalu.

Jednocześnie pozwany nadal ponosić obciążenia związane z prowadzeniem restauracji. Ponadto skarżący podkreślił nierówność stron w zakresie obciążenia ich obowiązkiem ponoszenia kosztów, od którego powód jest ustawowo zwolniony.W odpowiedzi na zażalenie powód domagał się jego oddalenia w całości i zasądzenia od powodów kosztów postępowania zażaleniowego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sposób rozstrzygnięcia o zażaleniu w rozpatrywanej sprawie zależy od wyniku oceny prawidłowości rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia pozwanego od opłaty od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną wyjaśnił motywy, które skłoniły go do nieuwzględnienia wniosku pozwanego o zwolnienie go z obowiązku opłacenia skargi. Szczegółowo przedstawił dochody deklarowane przez pozwanego, posiadane przez niego oszczędności i okoliczności świadczące o obiektywnie dobrym zabezpieczeniu majątkowym, do których zaliczyć należy zakup nieruchomości w celu rozwinięcia działalności gastronomicznej w drugiej restauracji. Z treści zażalenia wynika, że pozwany wyremontował i dostosował nabyty budynek do wymagań, jakie musi spełniać obiekt restauracyjny.

Dodać należy, że o dobrej sytuacji pozwanego świadczy i to, że nie wykazuje jakiegokolwiek zadłużenia, przeciwnie - ma 170 000 zł oszczędności, jego dziecko uczy się w płatnej szkole z wysokim czesnym. Dane o skutkach ograniczeń pandemicznych także wskazują na elastyczność pozwanego, który przerzucił się' na sprzedaż posiłków na wynos. Ograniczenia w zakresie działalności gastronomicznej zostają stopniowo znoszone, nie mogą więc być traktowane jako stabilny czynnik wpływający na ocenę skutków odmowy zwolnienia od kosztów sądowych na przyszłość, o której mowa w art. 102 ust. 1 u.k.s.c.

Proporcja wykazanych oszczędności do wysokości należnej opłaty od skargi kasacyjnej nie pozwala na uwzględnienie zażalenia, gdyż pochłonie niewiele ponad 1/4 tej kwoty, przy niewątpliwym prowadzeniu przez pozwanego nadal dotychczasowej działalności. Przyjmując, że poprzednio restauracje zapewniały dochody pozwalające na zachowanie bądź zgromadzenie oszczędności w czasie wzmożonych wydatków, to zmniejszenie obrotów nie oznacza, że bieżące wpływy nie wystarczą na konieczne utrzymanie jego i rodziny. Natomiast pozostałe okoliczności podnoszone w zażaleniu, dotyczące nierówności stron w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, z których powód jest zwolniony, nie nawiązują do przesłanek przewidzianych w art. 102 ust. 1 u.k.s.c. i nie mogą wpłynąć na ocenę zasadności wniosku pozwanego.Bezsporne jest, że skarga kasacyjna nie została opłacona przez pozwanego, który był zobowiązany do uiszczenia opłaty, gdyż jego wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sadowych został prawidłowo oddalony, wobec czego jej odrzucenie na podstawie prawnej wskazanej przez Sąd Apelacyjny było uzasadnione.Z przytoczonych względów zażalenie pozwanego podlegało oddaleniu na podstawie art. 3941§ 2 i 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.Rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego wynika z treści art. 3941§ 3 w zw. z art. 39821, art. 391 § 1 i art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c., a wysokość zasądzonej kwoty precyzuje § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). jw