V CZ 30/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 30/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego

w U.

przeciwko A. B.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2011 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie i zasądza od pozwanej na rzecz Skarbu

Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2700

(dwa tysiące siedemset) zł tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

pozwanej A. B. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 marca 2010 r. uznając, że

nie została prawidłowo opłacona w wymaganym terminie. W uzasadnieniu wyjaśnił,

że tygodniowy termin do uiszczenia opłaty należało liczyć zgodnie z regułą

określoną w art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, dalej powoływanej

jako „u.k.s.c.”), to znaczy od dnia doręczenia reprezentującemu pozwaną radcy

prawnemu odpisu postanowienia o odmowie zwolnienia pozwanej od opłaty od

apelacji ponad 4 500 zł (19 października 2010 r.). W tak określonym terminie

powódka uiściła jednak tylko kwotę 4 003 zł. Pozostała część opłaty została

wniesiona dopiero po wezwaniu przez przewodniczącego. Wezwanie to Sąd

Apelacyjny uznał za bezzasadne i pozbawione wpływu na bieg terminu.

Pozwana w zażaleniu na powyższe postanowienie domagała się jego

uchylenia, podnosząc zarzuty naruszenia art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. oraz

art. 112 u.k.s.c. przez błędną interpretację i złe zastosowanie, skutkujące

bezpodstawnym odrzuceniem apelacji.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zmiana treści art. 112 u.k.s.c. dokonana ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) i obowiązująca od dnia 19 kwietnia 2010 r., miała na

celu przyspieszenie postępowania w wypadku, kiedy czynności za stronę wykonuje

fachowy pełnomocnik, a charakter tych czynności nie wymaga dodatkowych

wskazówek ze strony sądu. Skoro pełnomocnik taki co do zasady ma – wynikający

z art. 1302 § 1 k.p.c. – obowiązek samodzielnego określenia i wniesienia opłaty

stałej lub stosunkowej, obliczonej od podanej przez stronę wartości przedmiotu

sporu, to nie ma uzasadnionych przyczyn, aby wystąpienie o zwolnienie od kosztów

sądowych powinność tę uchylało. Ponieważ jednak w oparciu o stan prawny

obowiązujący przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c. przyjmowano, że także strony

reprezentowane przez profesjonalistów, które nie uzyskały wnioskowanego

zwolnienia od opłat sądowych, mają obowiązek wniesienia wymaganej opłaty

dopiero na wezwanie przewodniczącego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC 2007/9/131 czy postanowienie tego

Sądu z dnia 23 stycznia 2008 r., II UZ 47/07, OSNP 2009/9-10/129), konieczne było

odrębne uregulowanie tej sytuacji procesowej. Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.k.s.c.

jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od

wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu

zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego i wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem

terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma

biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało

wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Przy tym wyłączona

została zasada uregulowana w art. 112 ust. 2 u.k.s.c., w myśl której jeżeli wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia

pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia

złożonego pisma na podstawie art. 130 k.p.c. Powoływana przez skarżącego

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r. (II UZP 4/10, OSNP 2011/34/38) nie odnosiła się do szczególnej regulacji zawartej w znowelizowanym art. 112

u.k.s.c. lecz poddawała wykładni ogólnie rozumiane skutki uchylenia art. 130 2 § 3

k.p.c. Przyjęty w tej uchwale pogląd, że nieopłacenie środka zaskarżenia (skargi

kasacyjnej)

złożonej

przez

profesjonalnego

pełnomocnika

uruchamia

tryb

postępowania naprawczego przewidziany w art. 130 § 1 k.p.c. nie jest aktualny

w sytuacji, w której możliwość zastosowania art. 130 § 1 k.p.c. została wprost

wykluczona w ustawie. Artykuł 112 ust. 3 u.k.s.c. wyznaczył termin do uiszczenia

opłaty,

a

jednocześnie

wyłączył

obowiązek

wzywania

profesjonalnego

pełnomocnika przez sąd do realizacji tego obowiązku, co oznacza, że powinien on

sam obliczyć i przekazać opłatę

w powyższym

terminie. Konsekwencją

niewniesienia prawidłowej opłaty od apelacji w ciągu tygodnia od otrzymania odpisu

postanowienia o negatywnym załatwieniu wniosku (zażalenia) w sprawie zwolnienia

od kosztów związanych z jej wniesieniem, jest jej odrzucenie jako nieopłaconej.

Sankcja taka wynika z art. 370 k.p.c., który Sąd odwoławczy prawidłowo

zastosował na mocy upoważnienia przewidzianego w art. 373 k.p.c. Przyjęta

wykładnia, wbrew stanowisku skarżącego nie narusza ani art. 45 Konstytucji, ani

też art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przez

pozbawienie

możliwości

sprawiedliwego

rozpatrzenia

sprawy,

ponieważ

wprowadzony obowiązek nie jest dla profesjonalisty skomplikowany, a wcześniej

obowiązujący art. 1302 § 3 k.p.c. przyjmujący tożsame założenia nie został

zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny, którego kontroli został poddany

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 2009 r., P 87/08, OTK-A

2009/5/72 oraz z dnia 14 września 2009 r., SK 47/07, OTK-A 2009/8/122).

Postanowienie o odrzuceniu apelacji było zatem prawidłowe, a zażalenie

pozwanej na to postanowienie podlega oddaleniu na podstawie art. 398 14 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego uzasadnia art. 394 1 § 3

k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c., art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99

k.p.c., a nadto art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej

Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.).