V CZ 30/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 30/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie ze skargi K. H. i in. ,

o wznowienie postępowania

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Rolnictwa "C." […]

przeciwko K. H. i in. ,

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 maja 2006 r.,

zażalenia strony powodowej - skarżącej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lutego 2006 r.,

odrzuca zażalenie i oddala wniosek pozwanych o zasądzenie

kosztów w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 9 lutego 2006 r. odrzucił apelację

strony powodowej, mającej status spółki jawnej, od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 13 października 2005 r. Sąd ten stwierdził, że już w dacie wnoszenia skargi

o wznowienie postępowania (w grudniu 2004 r.) powodowa spółka nie miała

zdolności prawnej, ponieważ wcześniej została wykreślona z rejestru w dniu 29

października 2002 r.). Brak zdolności sądowej oznacza niemożność występowania

w sprawie w charakterze strony, a także – niemożność wnoszenia apelacji i

popierania jej przed sądem apelacyjnym.

W zażaleniu pełnomocnika strony powodowej na postanowienie z dnia

9 lutego 2006 r. domagano się

jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazywał na naruszenia

następujących przepisów prawa procesowego i prawa materialnego: art. 96 k.p.c.

w zw. z art. 370 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 2 k.p.c., art. 195 § 1

k.p.c. w zw. z art. 192 pkt 3 k.p.c. i art. 174 pkt 1 k.p.c. oraz art. 22 § 2 k.s.h.

W odpowiedzi na zażalenie pozwani domagali się oddalenia go w całości

i zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 96 k.p.c., w razie śmierci strony lub utraty przez nią zdolności

sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do

czasu zawieszenia postępowania. Niewątpliwie strona powodowa (spółka jawna)

utraciła zdolność sądową jeszcze przed wydaniem wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 23 stycznia 2003 r., tj. w dniu 29 października 2002 r. Wykreślenie spółki

jawnej z rejestru powoduje jej rozwiązanie, a tym samym - ustanie jej bytu

prawnego (art. 84 § 2 k.s.h.).

Należy podzielić trafne stanowisko Sądu Apelacyjnego, że w chwili wnoszenia

apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 13 października 2005 r. - wydanego

w wyniku wznowienia postępowania - powstał stan niemożności prawnej

wniesienia środka odwoławczego w postaci apelacji, ponieważ pojawiła się sytuacja

trwałej utraty zdolności sądowej po stronie powodowej. Doszło także w tym czasie

do wygaśnięcia pełnomocnictwa procesowego, udzielonego przez powodową

spółkę w maju 2002 r. w związku z wytoczeniem powództwa. Wbrew sugestiom

wnoszącego zażalenie, nie powstała przewidziana w art. 96 zd. II sytuacja,

iż pełnomocnik procesowy – ustanowiony przez spółkę w maju 2002 r. – mógł

działać jeszcze (w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o wznowieniu

postępowania) do czasu zawieszenia postępowania, a skoro zawieszenie

postępowania nie nastąpiło, to ustanowiony wcześniej pełnomocnik mógłby być

aktywny w postępowaniu i skutecznie wnosić środek odwoławczy w postaci

apelacji. Niezależnie od określenia sytuacji procesowej pełnomocnika procesowego

po utracie zdolności prawnej przez stronę będącą mocodawcą (formuła

„szczególnego umocowania” o ograniczonym zakresie w stosunku do zakresu

umocowania określonego w art. 91 k.p.c., formuła „reprezentacji procesowej

ex lege”, formuła wyłączenia w ogóle reprezentacji i przyznanie „pełnomocnikowi”

tylko

„uprawnienie

do

wykonywania

pewnych

niezbędnych

czynności

procesowych”, tak np. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

9 lipca

1007

r.,

II

CKN

287/97,

nieopubl.),

należałoby

stwierdzić,

że w rozpatrywanym przypadku w ogóle nawet nie mogło dojść do zawieszenia

postępowania, skoro nie sposób było określić ewentualnego następstwa prawnego

po stronie powodowej spółki jawnej. Nie można zatem twierdzić, że ustanowiony

wcześniej pełnomocnik był uprawniony – właśnie z mocy przepisu art. 96 zd.

II k.p.c. - m. in. do wniesienia apelacji do czasu zawieszenia postępowania

w sprawie. Jeżeli więc po utracie przez spółkę jawną zdolności procesowej

w wyniku jej wykreślenia z rejestru (art. 84 § 2 k.s.h) nie pojawia się kwestia

następstwa prawnego takiej spółki i tym samym – potrzeba zawieszenia

postępowania, to

z chwilą utraty zdolności procesowej przez tę spółkę gaśnie

ustanowione przez nią wcześniej pełnomocnictwo procesowe i nie ma podstaw do

stosowania art. 96 zd. II k.p.c.

Nie doszło zatem do naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 96 i art. 370

k.p. c., jeżeli Sąd ten trafnie zanegował istnienie uprawnienia pełnomocnika do

wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 13 października 2005 r.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w. z art. 379 pkt 2

k.p.c., motywowanego tym, że Sąd drugiej instancji nie rozpoznał z urzędu zarzutu

nieważności postępowania (toczącego się przed sądem pierwszej instancji),

należało stwierdzić, iż skoro u podstaw zaskarżonego postanowienia leżało

prawidłowe stanowisko tego Sądu o niemożności prawnej wniesienia apelacji,

to nie istniała w ogóle potrzeba rozważania takiej nieważności. Jednocześnie

należałoby zauważyć to, że dotknięte nieważnością było postępowania zakończone

wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 21 stycznia 2003 r. W przepisie art. 401 pkt 2

k.p.c.

wyraźnie

przewidziano

możliwość

toczenia

się

postępowania

spowodowanego wniesieniem skargi o wznowienie z powodu właśnie m.in. braku

zdolności sądowej jednej ze stron i z udziałem obu stron postępowania dotkniętego

nieważnością. Z możliwości wniesienia takiej skargi z powodzeniem skorzystała

strona pozwana. Nie powstała tu zatem sytuacja opisana w powołanym w zażaleniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2001 r., II UKN 657/00, (OSNP 2003,

nr 18, poz. 448), ponieważ w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazywano na

nieważność postępowania apelacyjnego i zaskarżonego kasacją wyroku Sądu

Apelacyjnego z racji braku umocowania działającego pełnomocnika procesowego

po śmierci powoda – mocodawcy.

Pozostałe,

podniesione

w

zażaleniu

zarzuty

należy

uznać

za

bezprzedmiotowe przy uznaniu, że istniały uzasadnione podstawy do odrzucenia

apelacji wniesionej przez osobę nie będącą już pełnomocnikiem powodowej spółki

jawnej w chwili wniesienia tego środka odwoławczego. W związku z tym,

że zażalenie wniesione zostało przez osobę nie będącą już pełnomocnikiem

wspomnianej spółki, należało je odrzucić (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821

i w zw. z art. 370 k.p.c.). Oddalenie wniosku strony pozwanej o zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego nastąpiło z racji braku zdolności procesowej

po stronie powodowej, a więc z powodu braku strony, którą można by skutecznie

obciążyć takimi kosztami.

jz