V CZ 3/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 3/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku […] Bank S.A. w Warszawie

przy uczestnictwie A. S.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 maja 2013 r.,

zażalenia uczestnika postępowania A. S.

na postanowienie Sądu Okręgowego w C.

z dnia 11 października 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 11 października 2012 r. Sąd Okręgowy w C. odrzucił

zażalenie A. S. s. Z. na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia 2012 r., którym

oddalono jego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w C. odrzucające

wniosek żalącego się o dopuszczenie go do udziału w sprawie z wniosku […] Bank

z udziałem A. S. o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd Okręgowy wskazał, że

zaskarżone postanowienie częściowo kończy postępowanie, ale skoro zostało

wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej

instancji, to nie przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego.

Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art. 394 1 § 2 i 3 oraz

art. 3986 § 2 k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie z 11 października 2012 r. A. S. s. Z. zarzucił,

że zapadło ono z naruszeniem przepisów art. 3941 § 2 i 3, art. 397 § 2 k.p.c.

poprzez błędną wykładnię oraz art. 3986 § 2 k.p.c. przez błędne zastosowanie.

Skarżący utrzymywał nadto, że odrzucenie jego zażalenia prowadzi do naruszenia

przepisów art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji oraz art.

2, art. 21 ust. 1, art. 45, art. 64 ust. 1, art. 183 ust. 1 Konstytucji oraz Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w tym w szczególności art. 8 i 6

tej Konwencji.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i - w wyniku

uwzględnienia zażalenia - dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze

uczestnika względnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zażalenie zostało wniesione na podstawie art. 394 1 k.p.c. Przepis ten,

w brzmieniu obowiązującym do 2 maja 2012 r., w § 1 stanowił, że zażalenie

do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji

odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia i na postanowienie co do kosztów procesu, które nie

były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Od 3 maja 2012 r.

art. 3941 § 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym mu ustawą z 16 września 2011 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 233, poz. 1381) przewiduje zażalenie do Sądu Najwyższego wyłącznie

na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na

postanowienie

sądu

drugiej

lub

pierwszej

instancji

odrzucające

skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Według § 2

powołanego artykułu, w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna,

zażalenie

przysługuje

także

na

postanowienie

sądu

drugiej

instancji

kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa

w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia

na postanowienie sądu pierwszej instancji.

Treść

powołanych

przepisów

oraz

ich

umiejscowienie

w

kodeksie

postępowania cywilnego wskazuje na zamiar ustawodawcy umożliwienia stronie

zwrócenia się do Sądu Najwyższego poprzez zażalenie o zbadanie prawidłowości

konkretnych rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, zapadłych w procesie, jako

postępowaniu rozpoznawczym (część pierwsza, księga pierwsza, tytuł VI, dział

V, rozdział 2). Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się

odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie, chyba że

przepisy szczególne stanowią inaczej.

W rozpoznawanej sprawie zażalenie nie zostało złożone na postanowienie

sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia czy też na postanowienie

sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie lecz na postanowienie

sądu drugiej

instancji

wydane

w

wyniku

rozpoznania

zażalenia

na

postanowienie sądu pierwszej instancji mającego cechy postanowienia częściowo

(w aspekcie podmiotowym) kończącego postępowanie w sprawie. Rozstrzygnięcie

sądu pierwszej instancji, w którym skarżący upatruje naruszenia swoich praw

podlegało już kontroli instancyjnej, a postępowanie cywilne - niezależnie już nawet

od tego, z którymi rodzajami orzeczeń należy w nim wiązać wymóg zapewnienia

dostępności kontroli instancyjnej - nie jest postępowaniem trójinstancyjnym

lecz dwuinstancyjnym.

2. Z prawa do sądu zagwarantowanego w art. 6 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie wynika,

że każda osoba jest uprawiona do zgłoszenia swego udziału w każdej sprawie

toczącej się przed sądem. Prawo do sądu realizowane ma być według reguł

ustalonych w procedurach stworzonych dla rozpoznawania spraw poszczególnych

rodzajów, a przepisy stosowanej w niniejszej sprawie procedury cywilnej nie tylko

zezwalają sądowi, ale wręcz wymagają, by zbadał on przesłanki decydujące

o legitymacji

osoby

zgłaszającej

swój

udział

w

sprawie

rozpoznawanej

w postępowaniu nieprocesowym. Wykonanie tej kompetencji przez sąd nie może

być uznane za działanie godzące w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności oraz w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art.

176 Konstytucji. Z powierzenia Sądowi Najwyższemu w art. 183 ust. 1 Konstytucji

wykonywania nadzoru na działalnością sądów powszechnych i wojskowych

w zakresie orzekania nie wynika, że nadzór ten może być uruchomiony

w dowolnym

momencie,

przez

każdą

osobę

niezadowoloną

z

wydanego

w stosunku do niej rozstrzygnięcia. Odrzucenie przez sąd drugiej instancji

niedopuszczalnego zażalenia adresowanego do Sądu Najwyższego nie prowadzi

do i naruszenia art. 183 ust. 1 Konstytucji.

Wymaganie, by sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku ustalił, czy

osoba zgłaszająca swój udział w takiej sprawie ma interes prawny warunkujący

możliwość uzyskania statusu uczestnika postępowania nie godzi też w prawa

i wolności zadeklarowane w art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz w art. 8 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

3. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art.

394 § 2 i 3 oraz art. 3986 § 2 k.p.c. Stosownie do art. 3941 § 3 k.p.c.

w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r., do postępowania przed Sądem

Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394

§ 2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze,

art. 39816, art. 39817, art. 39821 k.p.c. W przepisie tym, w brzmieniu nadanym

mu ustawą z 16 września 2011 r. wymieniony został nadto art. 3986 § 3 k.p.c., jako

mający odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym, którego dotyczy

art. 3941 k.p.c. Z art. 9 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. wynika wprawdzie,

że jej przepisy mają zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia

w życie, ale ust. 6 tego przepisu wprowadza od tej reguły wyjątek i stanowi, że art.

3941 k.p.c. w brzmieniu nią nadanym stosuje się do zaskarżania orzeczeń

wydanych po dniu jej wejścia w życie. Art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 3 maja 2012 r. miał zatem zastosowanie do

zaskarżenia postanowienia wydanego 16 sierpnia 2012 r.

Trafnie zatem Sąd Okręgowy, z powołaniem się na wskazaną wyżej

podstawę, odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia

2012 r.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

jw