V CZ 28/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 28/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSA Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. M.

przeciwko A. B. POLAND Spółce z o.o. w W.

oraz z powództwa wzajemnego A. B. POLAND Spółki z o.o.

w W.

przeciwko E. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 kwietnia 2007 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 6 grudnia 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

E. M. - powódka w sprawie przeciwko A. B. POLAND Sp. z o.o. o zapłatę i

pozwana wzajemnie w złożonej 23 marca 2005 r. skardze o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 24

lutego 2004 r. powołała się na przesłankę przewidzianą w art. 403 § 2 k.p.c. i

wskazała, że wykrytym przez nią nowym dowodem, który mógłby mieć wpływ na

wynik postępowania są zeznania świadka S. H., byłego prezesa zarządu A. B.

POLAND Sp. z o.o. Powódka utrzymywała, że w toku postępowania w sprawie nie

mogła skorzystać z tego środka dowodowego, bowiem była przekonana, iż S. H.

nie żyje. Trzy tygodnie po zakończeniu postępowania jej znajoma zdementowała

tę pogłoskę. Oddalenie powództwa przez Sąd Apelacyjny było konsekwencją

uznania, że łącząca strony umowa o współpracę była nieważna z powodu rażącego

naruszenia zasady ekwiwalentności świadczeń. W uzasadnieniu skargi powódka

wyjaśniła, że S. H. mógłby wskazać, jaki był zgodny zamiar i wola stron przy

zawieraniu umowy o współpracę, a przede wszystkim to, że strony jako

profesjonaliści, ukształtowały swobodnie swoje prawa i obowiązki, w ramach

zasady autonomii oraz swobody zawierania umów.

Skarga powódki i pozwanej wzajemnie o wznowienie postępowania została

dwukrotnie odrzucona, po raz pierwszy postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 12

maja 2005 r., z uwagi na niezachowanie terminu z art. 407 § 1 k.p.c., a po raz drugi

postanowieniem tego Sądu z 30 grudnia 2005 r., przy przyjęciu, że zaoferowany

przez powódkę i pozwaną wzajemnie środek dowodowy nie ma cech nowości w

rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Oba postanowienia uchylone zostały przez Sąd

Najwyższy.

Postanowieniem z 6 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny po raz kolejny odrzucił

skargę powódki i pozwanej wzajemnie o wznowienie postępowania. Sąd

Apelacyjny wskazał, że warunkiem oparcia skargi o wznowienie postępowania na

wykryciu nowych środków dowodowych, z których strona nie mogła skorzystać w

poprzednim postępowaniu jest stwierdzenie, że środki te mogły mieć wpływ na

wynik sprawy. Nie chodzi zatem o każdy środek dowodowy, który w ocenie strony

jest istotny, ale o taki, który miałby znaczenie dla rozstrzygnięcia prowadzonego

sporu. W przedmiotowej sprawie Sąd Apelacyjny zmieniając zaskarżony wyrok

przez oddalenie powództwa głównego ocenił zawartą przez strony umowę z punktu

widzenia ograniczeń wynikających z art. 3531 k.c. Zdaniem tego Sądu,

przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka S. H. nie mogłoby mieć wpływu na

wynik sprawy i skutkować odmienną oceną ważności umowy pod kątem naruszenia

zasady ekwiwalentności świadczeń, bowiem nawet zgoda stron na przyjęcie

dysproporcji świadczeń nie może prowadzić do uznania umowy za ważną z tej tylko

przyczyny, iż strony dobrowolnie rażąco naruszyły zasadę przewidzianą w art. 3531

k.c. W tych warunkach Sąd Apelacyjny uznał, że skarga nie jest oparta na

ustawowej podstawie, co prowadzi do jej odrzucenia.

W zażaleniu na postanowienie z 6 grudnia 2006 r. powódka i pozwana

wzajemnie zarzuciła, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa, to jest:

- art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. poprzez wydanie zaskarżonego

postanowienia w trybie badania wstępnego skargi, podczas gdy w tym trybie i na tej

podstawie skarga była już dwukrotnie badana, a zapadłe na tej podstawie

orzeczenia zostały uchylone w wyniku ich kontroli instancyjnej przez Sąd

Najwyższy, brak jest zatem podstaw do wydania po raz kolejny na podstawie art.

410 § 1 k.p.c. postanowienia o odrzuceniu skargi; - art. 403 § 2 k.p.c. w zw. z art.

233 k.p.c. i art. 410 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że skarga powódki nie została oparta

na ustawowej podstawie wznowienia, tym razem dlatego, iż nowy środek

dowodowy w postaci zeznań świadka S. H. nie miałby wpływu na wynik sprawy,

nawet gdyby powódka skorzystała z niego w toku postępowania.

Powódka utrzymywała, że uchybienia powyższe doprowadziły też do

naruszenia zasad tożsamości konstytucyjnej sądu, a nadto art. 45 Konstytucji oraz

art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wniosła

o uchylenie zaskarżonego postanowienia przy zasądzeniu na jej rzecz kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie zauważa skarżąca, że przesłanki odrzucenia skargi na posiedzeniu

niejawnym wskazane zostały w art. 410 k.p.c., a są to uchybienie terminowi, brak

oparcia skargi na ustawowej podstawie i niedopuszczalność skargi z innych

przyczyn. Zaistnienie którejś z tych okoliczności lub wszystkich łącznie powoduje

odrzucenie skargi. Ma także rację skarżąca, że każdą z przyczyn wznowienia Sąd

winien dostrzec i przeanalizować przy prowadzonym po raz pierwszy badaniu

dopuszczalności skargi. Nie oznacza to jednak, żeby sąd nie mógł odrzucić skargi

po nadaniu sprawie biegu i dokładniejszym wyjaśnieniu okoliczności decydujących

o istnieniu przesłanek dopuszczalności tego środka zaskarżenia. Znamiennym

jednak jest, że w przedmiotowej sprawie kolejne rozstrzygnięcia o odrzuceniu

złożonego przez powódkę środka zaskarżenia zapadają na podstawie treści skargi,

bez podjęcia próby uzupełnienia jej braków i wyjaśnienia okoliczności leżących

u podstaw skargi.

Można żądać wznowienia postępowania w razie wykrycia takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy,

a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 403 § 2

k.p.c.). Przepis ten ma na względzie tylko takie fakty lub dowody, które dotyczą

podstawy faktycznej pozwu i wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Oznaczenie tych

okoliczności poprzez zredagowanie tezy dowodowej jest obowiązkiem strony

wnoszącej skargę o wznowienie postępowania i było też obowiązkiem powódki.

Tymczasem w skardze powódki o wznowienie postępowania zgłoszony został

wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań S. H., ale bez tezy dowodowej, czyli bez

sprecyzowania okoliczności, które powódka za pomocą tego środka dowodowego

zamierzała wykazywać. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania

powódka tłumaczy wprawdzie rolę S. H. przy zawieraniu umowy z 28 lipca 1997 r.,

ale na podstawie treści tej wypowiedzi równie uprawniony jest wniosek, że

zeznania świadka miały prowadzić do wykazania okoliczności przytoczonych przez

Sąd Apelacyjny w motywach zaskarżonego postanowienia, jak i tych, na które

powołuje się powódka w zażaleniu.

Skarżąca w zażaleniu kwestionuje sposób zrekonstruowania przez Sąd

Apelacyjny

okoliczności,

które

zamierzała

wykazać

za

pomocą

środka

dowodowego w postaci zeznań S. H. i argumentuje, że ten środek dowodowy miał

prowadzić do wykazania, iż wzajemne świadczenia stron zastrzeżone w umowie

były całkowicie ekwiwalentne, o ile uwzględni się realia ekonomiczne i kalkulacje

biznesowe spółki z roku zawarcia umowy, a nie późniejsze. W motywach

postanowienia odrzucającego skargę Sąd Apelacyjny kładzie natomiast nacisk na

dobrowolność ułożenia stosunku umownego przez strony, w warunkach, gdy wokół

tej okoliczności nie było w sprawie sporu. Okolicznościami istotnymi z punktu

widzenia treści art. 3531 k.c. są natomiast te, które odnoszą się do realiów

rynkowych zawarcia umowy istniejących w 1997 r.

Skoro powódka i pozwana wzajemnie nie była wzywana o uzupełnienie

braku skargi w postaci oznaczenia okoliczności faktycznych, które zamierzała

wykazywać zeznaniami świadka, to sprecyzowanie tych okoliczności dopiero

w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi uznać trzeba za skuteczne.

Wadliwe zrekonstruowanie przez Sąd Apelacyjny zakresu okoliczności faktycznych,

których wykazaniu służyć ma przeprowadzenie dowodu wnioskowanego w skardze

o wznowienie postępowania musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonego

postanowienia (art. 304 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39815 k.p.c.).

jz