V CZ 27/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 27/18 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba (przewodniczący)‎SSN Władysław Pawlak‎SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca) w sprawie ze skargi J.D.‎o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa […]/14‎w sprawie z powództwa J.D.‎przeciwko G.K. i […] Specjalnej Strefie Ekonomicznej S.A. w L.‎o wydanie rzeczy,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 kwietnia 2018 r.,‎zażalenia skarżącego J.D. na postanowienie Sądu Apelacyjnego we W.‎z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt I ACa […]/17, uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w L. oddalił powództwo J.D., w którym domagał się nakazania wydania mu od G.K. - Kuratora […] Szkoły Technicznej w L. w likwidacji oraz […] Specjalnej Strefy Ekonomicznej ([…]SSE) w L. ruchomości stanowiących wyposażenie budynku położonego przy ul. […] w L. Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny we W. oddalił apelację J.D.Skargą z dnia 20 września 2017 r. powód J.D. domagał się wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z 16 kwietnia 2014 r.Jako podstawę prawną skargi powód przytoczył art. 4011 w związku z art. 408 k.p.c. i z powołaniem się na „Rekomendację Ministra Sprawiedliwości” z dnia 23 listopada 2016 r., jako mogącą mieć wpływ na wynik sprawy, wskazał na nieważność poprzedniego postępowania.

Skarżący wniósł też o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu umożliwienia mu złożenia i poprowadzenia postępowania ze skargi o wznowienie postępowania. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. Sąd Apelacyjny we W. odmówił powodowi przyznania pełnomocnika z urzędu, ponieważ przed sądem apelacyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a ocena dopuszczalności wznowienia należy do sądu i nie wymaga udziału strony ani jej pełnomocnika.Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. Sąd Apelacyjny we W. odrzucił skargę powoda, wskazując, że nie została ona oparta na którejkolwiek z ustawowych podstaw wznowienia, a jedynie polemizuje z oceną prawną obu Sądów orzekających w jego sprawie.W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie art. 410 § 1 w związku z art. 410 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania z powodu nieoparcia jej na ustawowej podstawie, pomimo niewezwania skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia.

Ponadto na podstawie art. 380 w związku z art. 397 § 2 zd. pierwsze k.p.c. wniósł o rozpoznanie postanowienia z dnia 11 października 2017 r. o odmówieniu powodowi przyznania pełnomocnika z urzędu. Rozstrzygnięciu temu zarzucił naruszenie art. 117 § 5 k.p.c., które miało istotny wpływ na treść wydanego postanowienia przez uznanie, że udział profesjonalnego pełnomocnika na etapie wniesienia skargi o wznowienie postępowania i jej sprecyzowania przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest potrzebny w sprawie o wznowienie postępowania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew wywodom […] Specjalnej Strefy Ekonomicznej S.A. nie ma podstaw do odrzucenia zażalenia.

Powód po doręczeniu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w terminie otwartym do wniesienia zażalenia złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek został uwzględniony postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 30 października 2017 r., a zaskarżone postanowienie zostało doręczone reprezentującemu powoda pełnomocnikowi w dniu 4 grudnia 2017 r. Pełnomocnik powoda nadał zażalenie w urzędzie pocztowym 11 grudnia 2017 r., zachowując ustawowy termin do jego wniesienia. W zażaleniu skarżący J.D. wniósł o rozpoznanie na podstawie art. 380 w związku z art. 397 § 2 zd. pierwsze k.p.c. postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 11 października 2017 r. o odmówieniu przyznania mu pełnomocnika z urzędu.Rozpatrując tę kwestię, należy zwrócić uwagę, że wniosek o przyznanie powodowi pełnomocnika z urzędu został złożony wraz ze skargą o wznowienie postępowania.W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przy ocenie zasadności wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy badać nie tylko faktyczną zdolność strony do własnego działania w toczącym się postępowaniu, ale i stopień skomplikowania sprawy (postanowienie z dnia 15 maja 2007 r., V CSK 37/07, LEX nr 442585).

Wszelki automatyzm oceny jest zatem wykluczony. Dlatego nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z urzędu - w sytuacji, gdy strona swoim zachowaniem wykazuje nieznajomość reguł postępowania lub nieporadność prowadzącą do tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest w stanie wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia - może być kwalifikowane jako zaniechanie sądu powodujące nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CK 533/04, LEX nr 197647; z dnia 25 maja 2005 r., I CK 773/04, LEX nr 180833 i z dnia 8 grudnia 2009 r., I UK 195/09, OSNP 2011 nr 13-14, poz. 190).Oddalając wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Sąd Apelacyjny w ogóle nie rozważył istotnych z punktu widzenia art. 117 § 5 k.p.c. okoliczności, takich jak rodzaj i charakter sprawy, stopień jej skomplikowania, faktyczna zdolność lub niezdolność strony do samodzielnego działania w sprawie, jej ewentualna nieporadność lub stan zdrowia fizycznego i psychicznego wpływający na zdolność do samodzielnego formułowania żądań i udziału w czynnościach sądowych.

W swoim lakonicznym uzasadnieniu ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że odmówił powodowi przyznania pełnomocnika z urzędu, ponieważ przed sądem apelacyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a ocena dopuszczalności wznowienia należy do sądu i nie wymaga udziału strony ani jej pełnomocnika. Z tych powodów jego ocena o braku potrzeby udziału adwokata lub radcy prawnego w sprawie jest dowolna i niemożliwa do weryfikacji. Dodatkowo należy wskazać, że potrzebę ustanowienia pełnomocnika z urzędu może potwierdzać już sama analiza sporządzonego osobiście przez skarżącego pisma z dnia 20 września 2017 r. inicjującego postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania i zdradzającego trudności w prawidłowym sformułowaniu stanowiska procesowego.

Zarazem nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że zawodowy pełnomocnik nie byłby w stanie prawidłowo, zgodnie z wymaganiami art. 401-403 k.p.c., sformułować podstaw skargi o wznowienie postępowania w oparciu o zarzuty przedstawione mu przez skarżącego. Należy to bowiem do podstawowych obowiązków zawodowego pełnomocnika (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2016 r., II CZ 112/16, nie publ.).W przedmiotowej sprawie zasadne było także rozważenie przez Sąd wdrożenia postępowania naprawczego zmierzającego do uzupełnienia braków skargi.

Zgodnie z art. 410 § 2 k.p.c. na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Jeżeli zachodzą wątpliwości, czy skarżący wykazał zachowanie terminu, dopuszczalność skargi i jej oparcie na ustawowych podstawach, sąd ma obowiązek wątpliwości te wyjaśnić, wzywając skarżącego do uprawdopodobnienia wskazanych w skardze okoliczności. Dopiero wówczas, gdy wyjaśnienie to nie doprowadzi do usunięcia wątpliwości, sąd skargę odrzuca (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV CZ 14/07, nie publ.

I z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt IV CZ 48/07, nie publ.). W niniejszej sprawie wątpliwości budziło zwłaszcza to, jaka jest ustawowa podstawa wznowienia. Z tych względów postanowienie o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu należy uznać za nieuzasadnione, a postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania za przedwczesne, co prowadziło do uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego (art. 39815 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.), po uprzednim prawidłowym rozpoznaniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i w razie jego uwzględnienia - wezwaniu tego pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych skargi. jw ał