V CZ 26/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 26/12

POSTANOWIENIE

Dnia 9 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej

"Zespół Opieki Zdrowotnej" w K.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia Oddziałowi Wojewódzkiemu we W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 sierpnia 2012 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie w przedmiocie kosztów

postępowania apelacyjnego, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 czerwca 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w sprawie o zapłatę z

powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Zespół Opieki

Zdrowotnej” w K. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia Oddziałowi

Wojewódzkiemu we W. sprostował oczywistą omyłkę pisarską (pkt 1); zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 stycznia 2011 r. w ten sposób, że

oddalił powództwo (pkt 2); jak również zasądził od strony powodowej na rzecz

strony pozwanej 92.034 zł tytułem zwrotu kosztów postępowaniu apelacyjnego.

W zażaleniu skarżąca zarzucała naruszenie art. 96 ust. 1 pkt 10 w zw. z art.

103 u.k.s.c. poprzez jego niezastosowanie i obciążenie strony powodowej kosztami

sądowymi pomimo faktu, że powód został zwolniony od kosztów sądowych

w całości, zaś zwolnienie obejmowało zarówno postępowanie pierwszo jak

i drugoinstancyjne. Zarzucono także naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie, jak również naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przez ich zastosowanie. Stwierdzono, że sytuacja majątkowa powoda nie

pozwala na poniesienie kosztów procesu. Wskazano, że powód będący

samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej znajduje się w bardzo

ciężkiej sytuacji finansowej (strata na dzień wydania orzeczenia wyniosła

2.727.497,32 zł) zaś obowiązek zapłaty kosztów postępowania apelacyjnego

i kosztów zastępstwa procesowego spowoduje znaczne pogorszenie jego kondycji

finansowej i poważnie utrudni wykonywanie bieżącej działalności statutowej.

Zarzucono, że Sąd nie wskazał żadnych argumentów na uzasadnienie swojego

rozstrzygnięcia, bowiem nie zweryfikował sytuacji finansowej przedstawionej przez

stronę powodową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca

sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne

do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powołany przepis ustanawia dwie

zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik

procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych.

Wyjątkiem od wskazanej reguły jest orzeczenie o kosztach postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych

sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać

jej w ogóle kosztami. Przepis ten wyraża zasadę słuszności w orzekaniu

o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.

Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy,

przekonujące o tym, że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony

przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne,

czy wręcz niesprawiedliwe. Art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach

szczególnie uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są

każdorazowo oceniane przez sąd orzekający na tle okoliczności konkretnej sprawy.

Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony,

powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami

współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również

brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (por. postanowienie

SN z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 54/11, niepubl.).

Treść art. 102 k.p.c. przemawia za tezą, że jego wykładnia nie może być

rozszerzająca (por. postanowienia SN z dnia 13 października 1976 r., IV PZ 61/76,

LEX nr 7856; z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807; z dnia

12 stycznia 2012 r., IV CZ 117/11, niepubl.), a w konsekwencji zastosowanie art.

102 k.p.c. może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych.

Zastosowanie art. 102 k.p.c. wymaga dokonania oceny ostatecznego

wyniku sprawy,

jak

również podlega

dyskrecjonalnej ocenie

sędziowskiej.

Ustalenie, czy takie szczególne wypadki zachodzą, ustawodawca pozostawił

swobodnej ocenie sądu. Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie okoliczności,

które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Rozstrzygnięcie w tym zakresie

może zostać skutecznie zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie

w razie oczywistego naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. Wymaga jednak

podkreślenia,

że skorzystanie

ze

wskazanego

przepisu

jest

suwerennym

uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego (por. wyrok SN z dnia

22 listopada 2006 r., V CSK 292/06, niepubl.; postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r.,

I CZ 112/09, niepubl.; z dnia 13 lipca 2011 r., III CZ 32/11, niepubl., z dnia

25 stycznia 2012 r., V CZ 103/11, niepubl.). Subiektywne przekonanie strony

o swojej racji nie może stanowić podstawy do żądania zastosowania art. 102 k.p.c.,

ani dowodzić istnienia powinności tego Sądu zastosowania wymienionego przepisu

(postanowienia SN z dnia 13 stycznia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia

27 stycznia 2010 r., II CZ 75/09, niepubl.; z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 87/09,

niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.; z dnia 15 grudnia 2011 r.,

IICZ 139/11, niepubl.).

Zastosowanie art. 102 k.p.c. uzależnione jest zatem od oceny sądu

rozpoznającego

sprawę;

kompetencja

Sądu

Apelacyjnego

ma

charakter

dyskrecjonalny. Sąd Apelacyjny przedstawił wywód odnoszący się do braku

podstaw zastosowania normy wyrażonej w art. 102 k.p.c. Stwierdzono bowiem,

że „orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego (…) wydano w oparciu

o dyspozycję przepisu art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu

Odwoławczego nie zaistniały bowiem żadne szczególne przesłanki umożliwiające

zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z dyspozycji przepisu art. 102 k.p.c.,

o co wnioskowała strona powodowa. W tym zakresie wskazać bowiem trzeba,

iż akcentowane przez nią trudności finansowe oraz obowiązki konstytucyjnie

i ustawowo nałożone na nią w zakresie zapewnienia prawa obywateli do opieki

zdrowotnej, przy uwzględnieniu również sytuacji apelującej, która jest podmiotem

sfery finansów publicznych dysponującym i zarządzającym środkami publicznymi

dla realizacji powyżej wskazanego obowiązku, nie pozwalały na zastosowanie

cytowanej normy w tym zakresie”. Analiza uzasadnienia Sądu Apelacyjnego nie

uzasadnia twierdzenia, by miało miejsce oczywiste naruszenie reguł zastosowania

art. 102 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w zw. z art.

39814 k.p.c. zażalenie oddalił.