V CZ 21/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 21/12

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa G. K.

przeciwko A. Ż. i in. ,

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 czerwca 2012 r.,

zażalenia powódki na orzeczenie o kosztach, zawarte w punkcie 1 wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 22 listopada 2011 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie

obciąża powódki poniesionymi przez pozwanego A. Ż.

kosztami postępowania apelacyjnego,

2. zasądza od pozwanego A. Ż. na rzecz powódki 600

(sześćset)

zł

tytułem

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

W zawartym w punkcie 1 sentencji wyroku z dnia 22 listopada 2011 r.

postanowieniu, Sąd Apelacyjny– po rozpoznaniu apelacji powódki – zasądził od

powódki na rzecz pozwanego A. Ż. 5 400 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. Sąd odwoławczy w przeciwieństwie do Sądu Okręgowego, który

oddalił powództwo i nie obciążył powódki kosztami procesu, nie znalazł podstaw do

orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c.

Rzeczą strony jest – jak stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia –

ocena zasadności orzeczenia, które zamierza zaskarżyć. Ponosi bowiem ryzyko, że

z wniesieniem nieuzasadnionego środka odwoławczego wiążą się konsekwencje co

do kosztów procesu, zwłaszcza gdy oderwana od realiów, jak w rozpoznawanej

sprawie, wartość przedmiotu zaskarżenia ma wpływ na wysokość kosztów procesu.

W zażaleniu pełnomocnik powódki zarzucił, że zaskarżone postanowienie

zostało wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c., albowiem powódka ze względu na

sytuację życiową i majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążyć jej

w ogóle kosztami. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że przepis

ten – stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98

k.p.c.) – urzeczywistnia zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach procesu. Nie

konkretyzuje on pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawiając ich

kwalifikację, opartą na ocenie całokształtu okoliczności sprawy, sądowi (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73 i z dnia

14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, niepubl.). Podstawę do jego zastosowania – jak

wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lutego 2011 r., V CZ 98/10

(niepubl.) – stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że

w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz

przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty

związane z samym procesem jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej,

stanu majątkowego strony, które powinny być oceniane przede wszystkim

z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Zatem przepis art. 102 k.p.c.

powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy

obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby niezgodne

z zasadami słuszności.

Z okoliczności sprawy, zwłaszcza dotyczących sytuacji życiowej i majątkowej

skarżącej, wynika, że powódka, która ma 73 lata, jest inwalidką drugiej grupy

i sprawuje opiekę na ubezwłasnowolnioną córką K., utrzymuje się z emerytury

wynoszącej 1042,08 zł. Rację ma skarżąca, że z względu na sytuację życiową i

majątkową nie jest w stanie w ogóle ponieść należnych pozwanemu A.Ż. kosztów

postępowania apelacyjnego. Zaskarżone postanowienie należało zatem uznać za

wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c. w wyżej przedstawionym rozumieniu. Tej

oceny nie zmieniają argumenty Sądu dotyczące sposobu zaskarżenia wyroku,

ponieważ pomijają one okoliczność, że powódka działała w sprawie z adwokatem

ustanowionym z urzędu. Nie ma podstaw prawnych do swoistego karania strony za

działania profesjonalnego pełnomocnika procesowego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39816 k.p.c. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego jest oparte na art. 98

w związku z art. 3941 § 3, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). Koszty adwokata

ustanowionego dla powodów z urzędu należało w zaistniałej sytuacji procesowej

zasądzić na rzecz strony reprezentowanej przez niego, a nie bezpośrednio na

rzecz adwokata. Pełnomocnik procesowy ustanowiony z urzędu może natomiast

dochodzić realizacji swoich praw na podstawie art. 122 k.p.c.

md