V CZ 2/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 2/07

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa A. D.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego

w […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2007 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 września 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 września 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w z dnia 26 stycznia 2006 r.

W uzasadnieniu wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2006 r.

doręczonym w dniu 1 września 2006 r. powód został zobowiązany do uiszczenia

w terminie tygodniowym opłaty podstawowej od apelacji pod rygorem jej

odrzucenia. Zarządzenia tego w terminie nie wykonał i w dniu 21 września 2006 r.

nadał na poczcie pismo, w którym wskazał, że nie stać go na jej uiszczenie.

Sąd Apelacyjny podniósł, że opłata podstawowa jest tą minimalną opłatą,

którą jest obowiązana uiścić strona zwolniona od kosztów sądowych i nie jest

możliwe zwolnienie strony od tego obowiązku przez sąd. Wobec więc

bezskutecznego upływu terminu do jej uiszczenia apelacja podlegała odrzuceniu

(art. 373 k.p.c.).

W zażaleniu pełnomocnik powoda wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Regulacja zawarta w art. 149 u.k.s.c. jest wyjątkiem od zasady

bezpośredniego działania ustawy nowej. Za tezą, że chwila wydania orzeczenia

powinna być postrzegana jako zakończenie postępowania w instancji przemawia

to, że jest to jedyny termin, który pozwala w sposób nie budzący wątpliwości

rozgraniczyć czasowe zakresy stosowania starej i nowej ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych. Środek odwoławczy może bowiem być wniesiony

przez strony w różnych terminach, gdyż otwarcie tego terminu dla każdej ze stron

następuje w sposób indywidualny. Poza tym tylko łączenie zakończenia

postępowania

w

instancji

z

chwilą

wydania

orzeczenia

może

stanowić

zadawalające rozwiązanie dla sytuacji, w której wydane zostało orzeczenie

uchylające i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania, a więc nie

podlegające zaskarżeniu. Z tych względów należy przyjąć, że zakończenie

postępowania w danej instancji w rozumieniu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r., o kosztach sadowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze

zm., dalej „u.k.s.c.”) następuje z chwilą wydania orzeczenia merytorycznego bądź

formalnego kończącego postępowanie w sprawie w instancji (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, OSNC 2007, nr 1, poz.

19). Nietrafny był zatem zarzut pozwanego, że powinny mieć zastosowanie

w sprawie przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).

Nie można natomiast odeprzeć pozostałych zarzutów skarżącego.

Opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w których przepisy nie

przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej (art. 14 ust 1 u.k.s.c.).

Pobiera się także od podlegających opłacie pism, wnoszonych przez stronę

zwolnioną przez sąd w całości od kosztów sądowych chyba, że ustawa stanowi

inaczej (por. np. co do postępowania rejestrowego i wieczystoksięgowego art. 14

ust. 2 u.k.s.c. w zw. z art. 14 ust 5 u.k.s.c). Pogląd ten znajduje uzasadnienie

w brzmieniu art. 100 ust. 2 u.k.s.c., który jednoznacznie stanowi, że strona, której

sąd przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić

opłatę podstawową od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis

szczególny stanowi inaczej. Przepisy o kosztach sądowych – głównie ze względu

na fiskalny i restrykcyjny charakter – wymagają ścisłej wykładni, która gwarantuje

jednolitość praktyki oraz stabilność i pewność prawną (por. uzasadnienie uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP109/06, dotychczas

niepublikowanej). Dlatego też niewątpliwie przy wykładni obowiązującej ustawy

o kosztach sadowych w sprawach cywilnych należy dać priorytet nie budzącej

wątpliwości wykładni językowej.

Skoro powodowi zostało przyznane częściowe zwolnienie od kosztów

sądowych polegające na zwolnieniu od całej opłaty od apelacji, to powód nie miał

obowiązku uiszczenia od niej opłaty podstawowej. W takim wypadku zwolnienie

rozciąga się także na opłatę podstawową. Przypomnieć należy, że częściowe

zwolnienie przez sąd od kosztów sądowych polega między innymi na całkowitym

zwolnieniu od danej opłaty (art. 101 ust. 2 u.k.s.c.). Strona częściowo zwolniona od

kosztów sądowych obowiązana jest uiścić tylko opłaty oraz ponieść wydatki w takiej

wysokości jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd (art. 96 ust 1 pkt.

10 u.k.s.c.).

W konkluzji należy stwierdzić, że jeżeli Sąd przyznaje stronie częściowe

zwolnienie od kosztów sadowych polegające na zwolnieniu w całości od opłaty od

pisma podlegającego opłacie, to przestaje ono podlegać jakiejkolwiek opłacie w tym

opłacie podstawowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca

2006 r., IV CZ 50/06 niepublikowane). Wprawdzie w niektórych orzeczeniach

zostało

zaprezentowane

odmienne

stanowisko

dające

priorytet

wykładni

funkcjonalnej (por. np. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r.,

I CZ 92/06 i uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r.

dotychczas niepublikowanej) niemniej należało od niego odstąpić wobec wyrażenia

odnośnie regulacji dotyczącej opłaty podstawowej zastrzeżeń natury konstytucyjnej,

które doprowadziły do nowelizacji ustawy o kosztach sadowych w sprawach

cywilnych.

Ustawą z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123) uchylono przepisy

dotyczące opłaty podstawowej i ustawa ta będzie obowiązywać od dnia 10 marca

2007 r. (art. 3). Taka szybka reakcja ustawodawcy, jak należy sądzić, wynikała

z zasygnalizowanych przez judykaturę zastrzeżeń do unormowania dotyczącego

opłaty podstawowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada

2006 r., IV CZ 89/06, z dnia 4 stycznia 2007 r., V CZ 107/06 i z dnia 12 kwietnia

2006 r, III CZ 20/06 niepublikowane).

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 3941 § 2 i 3 k.p.c. w zw.

z art. 39815 k.p.c.).

jc