V CZ 19/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 19/12

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa J. G.

przeciwko Gminie S. i Skarbowi Państwa – Samorządowemu Kolegium

Odwoławczemu w K. oraz Wojewodzie X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 czerwca 2012 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 grudnia 2011 r.,

1.

2.

3. odrzuca zażalenie w części dotyczącej odrzucenia

wniosku o przywrócenie terminu,

oddala zażalenie w pozostałej części,

nie

obciąża

powódki

kosztami

postępowania

zażaleniowego poniesionymi przez Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek

powódki o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku tego Sądu z dnia 2 listopada 2011 r. oraz wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wymienionego wyroku. Stwierdził, że wyrokiem z dnia 2 listopada

2011 r. została oddalona apelacja powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji w

sprawie przeciwko Gminie S. oraz

Skarbowi Państwa – Wojewodzie X. i

Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K., a w dniu 23 listopada 2011 r.

powódka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do zażądania uzasadnienia tego

wyroku i doręczenia go wraz z uzasadnieniem. Równocześnie złożyła wniosek o

sporządzenie

uzasadnienia

wymienionego

wyroku

i

doręczenie

go

z

uzasadnieniem. We wniosku o przywrócenie terminu przytoczyła, że po ogłoszeniu

wyroku, w trakcie rozmów ze swoim pełnomocnikiem, nie wyraziła woli

kontynuowania postępowania, w związku z czym pełnomocnik nie złożył w

przepisanym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku z

uzasadnieniem. W dniu 17 listopada 2011 r. złożyła jednak w kancelarii

pełnomocnika pismo z wnioskiem o sporządzenie skargi kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że, zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c., wniosek

o przywrócenie terminu przysługuje stronie tylko wtedy, gdy istniała obiektywna

przyczyna

uchybienia

terminowi

do

dokonania

czynności

procesowej.

Z uzasadnienia wniosku powódki wynika natomiast, że uchybiła określonemu

w art. 387 § 3 k.p.c. terminowi do zażądania doręczenia wyroku z dnia 2 listopada

2011 r. z uzasadnieniem, ponieważ początkowo nie zamierzała wnosić skargi

kasacyjnej, a następnie zmieniła zdanie i w dniu 17 listopada 2011 r. zwróciła się

do swojego pełnomocnika o sporządzenie skargi. We wniosku o przywrócenie

terminu powódka nie wskazała też żadnej obiektywnej przyczyny, dla której

uchybiła przewidzianemu w art. 169 § 1 k.p.c. tygodniowemu terminowi do złożenia

wniosku. Wszystko to skutkuje uznaniem wniosku o przywrócenie terminu za

niedopuszczalny z powodu braku ustawowej przyczyny przywrócenia terminu, co –

zgodnie z art. 171 k.p.c. – uzasadnia odrzucenie wniosku. W konsekwencji

odrzuceniu ulega także – jako spóźniony – wniosek o doręczenie wyroku

z uzasadnieniem ( art. 328 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.).

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego powódka wniosła

o rozpoznanie również postanowienia odrzucającego wniosek o przywrócenie

terminu. Zarzuciła Sądowi naruszenie art. 171 k.p.c. przez przyjęcie, że dotknięte

wadą co do treści czynności prawnej oświadczenie o braku woli składania skargi

kasacyjnej skutkuje niedopuszczalnością wniosku o przywrócenie terminu, art. 168

§ 1 k.p.c. przez przyjęcie, że nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku z uzasadnieniem bez swojej winy, art. 231 i 233 § 1 k.p.c. przez przyjęcie,

że niezłożenie wniosku w terminie wskazanym w art. 387 § 3 k.p.c. było zgodne

z jej wolą, i art. 231 i 233 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie wynikającego z pisma

z dnia 17 listopada 2011 r. zamiaru złożenia skargi kasacyjnej, uzasadniającego

potraktowanie

jej

wcześniejszego,

domniemanego

stanowiska

jako

wady

oświadczenia woli polegającej na błędzie co do treści czynności prawnej

uzgodnionej z pełnomocnikiem. W

konkluzji żaląca wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zażaleniu powódka zgłosiła dwa wzajemnie sprzeczne wnioski, z jednej

bowiem strony sprecyzowała, że zaskarża postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 grudnia 2011 r. w całości i wnosi o jego uchylenie w całości, z drugiej

natomiast – z powołaniem się na art. 380 w związku z art. 39821 i 3941 § 3 k.p.c. –

wniosła

o

rozpoznanie

również

postanowienia

o

odrzuceniu

wniosku

o przywrócenie terminu. Uszło uwagi skarżącej, że art. 380 k.p.c., który – na

podstawie art. 39821 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. – znajduje odpowiednie

zastosowanie

w

postępowaniu

zażaleniowym,

dotyczy

postanowień

niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia. Skoro jednak – niezależnie od

wspomnianej sprzeczności

–

powódka wyraźnie

stwierdziła,

że

zaskarża

postanowienie Sądu Apelacyjnego w całości i wnosi o jego uchylenie w całości,

należało

przyjąć,

że

zażalenie

zostało

skierowane

przeciwko

całemu

postanowieniu, w tym postanowieniu o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu.

Trzeba w związku z tym przypomnieć, że postanowienie sądu drugiej instancji

o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji oraz o doręczenie tego wyroku

z uzasadnieniem nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie

w rozumieniu art. 394

§ 2 k.p.c., wobec czego nie podlega zaskarżeniu

zażaleniem do Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 48, uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC

2001, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2,

poz. 22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2002 r.,

II CZ 109/02, nie publ. i z dnia 4 marca 2005 r., II UZ 72/04, OSNP 2005, nr 20,

poz. 325).

Postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 394 1

§ 2 k.p.c. jest natomiast postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek

strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu i doręczenie go wraz

z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c., na takie postanowienie –

w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna – służy zażalenie do Sądu

Najwyższego. Rozpoznając to zażalenie Sąd Najwyższy – na podstawie art. 380

w związku z art. 39821 i 3941 § 3 k.p.c. – na wniosek strony rozpoznaje również te

postanowienia, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ

na rozstrzygnięcie sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

15 grudnia 2005 r., I PZ 22/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 330).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w związku z art. 370,

39821 i 3941 § 3 k.p.c. odrzucił zażalenie w części dotyczącej odrzucenia wniosku

o przywrócenie terminu. Obejmując tę część zaskarżonego postanowienia kontrolą

w trybie art. 380 w związku z art. 39821 i 3941 § 3 k.p.c., trzeba stwierdzić, że Sąd

Apelacyjny niewadliwie przyjął, iż żaląca nie wskazała żadnej obiektywnej

przyczyny, dla której nie złożyła w przepisanym terminie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku z dnia 2 listopada 2011 r. i doręczenie go wraz

z uzasadnieniem. Okoliczności wskazywane w zażaleniu nie mogą być uznane za

obiektywne

przyczyny

uchybienia

terminowi,

nie

wyłączają

bowiem

winy

w rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c. zdarzenia o charakterze wewnętrznym, polegające

na wadliwej komunikacji strony z jej pełnomocnikiem procesowym. Trzeba dodać,

że stroną w rozumieniu przepisów o przywróceniu terminu do dokonania czynności

procesowej jest także jej pełnomocnik (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 52/11, nie publ., z dnia 28 września 2011 r., I CZ

81/11, nie publ. i z dnia 4 listopada 2011 r., I CZ 119/11, nie publ.).

Skoro Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że żaląca nie wskazała żadnej

obiektywnej przyczyny, dla której uchybiła terminowi przewidzianemu w art. 387 § 3

k.p.c., postanowienie tego Sądu w części odrzucającej wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku z dnia 2 listopada 2011 r. i doręczenie go z uzasadnieniem

trzeba uznać za prawidłowe. Dlatego też Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. w pozostałej części zażalenie oddalił jako

pozbawione uzasadnionych podstaw.

Ze względu na trudną sytuację życiową i materialną żalącej Sąd Najwyższy

na podstawie art. 102 w związku z art. 391 § 1, 39821 i 3941 § 3 k.p.c. odstąpił od

obciążenia jej kosztami postępowania zażaleniowego poniesionymi przez Skarb

Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Wypada przypomnieć, że

w orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

do

okoliczności

uzasadniających

zastosowanie art. 102 k.p.c. zalicza się także szczególnie trudną sytuację życiową

i materialną strony przegrywającej, która uniemożliwia jej pokrycie kosztów

należnych przeciwnikowi.

md