V CZ 19/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 19/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Cechu Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorczości

w K.

przeciwko Zakładowi Elektroenergetycznemu Spółce Akcyjnej

w G.

o przywrócenie stanu nieruchomości zgodnego z prawem i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2011 r.,

zażalenia strony powodowej na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu

Okręgowego

z dnia 21 grudnia 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Strona powodowa wnosiła o zobowiązanie strony pozwanej do zaprzestania

naruszeń i przywrócenia stanu zgodnego z prawem przez usunięcie podziemnych

kabli elektroenergetycznych należących do strony pozwanej, ułożonych na

nieruchomości strony powodowej oraz o zasądzenie od strony pozwanej kwoty

44 20,03 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości

w zakresie tych urządzeń. Wnosiła też o zasądzenie kosztów procesu.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów

procesu.

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w K. zasądził od strony

pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 33 374,33 zł z ustawowymi odsetkami,

oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.

Rozpoznając apelacje obu stron Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 21 grudnia

2010 r., w wyniku apelacji strony pozwanej, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i

obniżył zasądzoną należność do kwoty 7 227 zł z ustawowymi odsetkami oraz

stosownie do tego rozstrzygnął o kosztach procesu za pierwszą instancję, oddalił

apelację strony pozwanej w pozostałej części a apelację strony powodowej w

całości, zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 2 064 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego oraz nakazał pobrać od strony

powodowej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 240 zł, a od strony pozwanej kwotę

67,44 zł tytułem nie uiszczonych kosztów opinii biegłej.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd

Okręgowy wskazał, że orzeczenie to oparł na art. 100 k.p.c., stosunkowo

rozdzielając koszty, stosownie do stopnie wygrania sprawy przez każdą ze stron

(22% i 78%).

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego strona powodowa zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. przez

pominięcie

względów

słuszności

i

oparcie

się

wyłącznie

na

zasadzie

odpowiedzialności za wynik procesu przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania,

podczas gdy okoliczności faktyczne sprawy nakazywały indywidualną ocenę

przyczyn i podstaw zmiany rozstrzygnięcia w postępowaniu apelacyjnym.

Wskazała, że okoliczność, iż do oddalenia apelacji powoda doszło dlatego,

że dopiero Sąd drugiej instancji na podstawie własnej oceny przyjął większy zakres

korzystania z nieruchomości przez powoda, niż przez pozwanego oraz uznał, iż

żądanie usunięcia urządzeń, aczkolwiek uzasadnione prawnie, jest sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego – uzasadniała zastosowanie w sprawie art.

102 k.p.c., w świetle stanowiska Sądu Najwyższego zajętego w orzeczeniach

z dnia 13 listopada 1973r, II PZ 49/73 i z dnia 19 sierpnia 2010r. IV CZ 50/10, tym

bardziej, że to zachowanie samego pozwanego doprowadziło do wszczęcia

postępowania.

Wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i obciążenie kosztami

postępowania apelacyjnego strony pozwanej ewentualnie wzajemne zniesienie

kosztów tego postępowania oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony

powodowej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od przewodzonej w art. 98 k.p.c.

zasady odpowiedzialności za wynik procesu i dopuszcza, w wypadkach

szczególnie uzasadnionych, nie obciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu albo zasądzenie od niej tylko części tych kosztów. Jako przepis

o charakterze

wyjątkowym

musi

być

wykładany

ściśle,

co

oznacza,

że

dopuszczalne jest tylko odstąpienie od zasądzenie od strony przegrywającej całości

lub części kosztów procesu należnych przeciwnikowi wygrywającemu sprawę,

natomiast nie jest dopuszczalne na jego podstawie zasądzenia od strony

wygrywającej kosztów procesu poniesionych przez stronę przegrywającą, jak żąda

tego strona powodowa w zażaleniu.

Także użyte w art. 102 k.p.c. pojęcie „wypadek szczególny” musi być

rozumiane

ściśle:

jako

rzeczywiście

wyjątkowe,

niecodzienne

okoliczności

podmiotowe lub przedmiotowe sprawy, uzasadniające, ze względów słuszności

i zasad współżycia społecznego, nieobciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu, przy czym, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego,

skorzystanie z tej możliwości jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu

orzekającego i do jego oceny należy stwierdzenie, czy występuje szczególnie

uzasadniony wypadek pozwalający na zastosowanie tego przepisu (porównaj

między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r. III CK 221/05,

z dnia 27 maja 2010 r. II PK 359/ i z dnia 3 lutego 2010 r. II PK 192/09).

Wskazane przez stronę powodową w zażaleniu okoliczności nie mogą być

uznane „wypadek szczególny” w rozumieniu art. 102 k.p.c.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, to nie dopiero Sąd drugiej instancji oddalił

powództwo na podstawie art. 5 k.c. w zakresie żądania usunięcia urządzeń

przesyłowych, lecz uczynił to już Sąd pierwszej instancji, natomiast Sąd

odwoławczy oddalił apelację strony powodowej oceniając to żądanie jako

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dokonanie oceny prawnej

roszczenia, także z punktu widzenia zasad art. 5 k.c. i w wyniku tego oddalenie

apelacji należy do orzeczniczych uprawnień Sądu drugiej instancji i jako takie nie

może być uznane za okoliczność wyjątkową i „wypadek szczególny” w rozumieniu

art. 102 k.p.c. Powołane w zażaleniu postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

13 listopada 1973 r. II PZ 49/73 nie dotyczy sytuacji, jaka miała miejsce

w rozpoznawanej sprawie, odnosi się bowiem do orzeczenia sądu pierwszej

instancji oddalającego powództwo na podstawie art. 5 k.c.

Podobnie należy ocenić oddalenie części roszczeń wobec uznania za

uzasadniony zgłoszonego zarzutu przedawnienia jak również oddalenie części

roszczeń w wyniku dokonania, innej niż Sąd pierwszej instancji, wykładni przepisów

stanowiących podstawę prawną roszczeń i w konsekwencji innej oceny zakresu

uzasadnionych roszczeń strony powodowej. Wykładnia i stosowanie przepisów

prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego jest ustawowym obowiązkiem

Sądu drugiej instancji, który obowiązany jest dokonywać tego z urzędu. Nie może

być zatem uznane za „wypadek szczególny”, uzasadniający zastosowanie art. 102

k.p.c. Nie stanowi także „rozstrzygnięcia sporu wyłącznie na podstawie, którą sąd

uwzględnił z urzędu”, a zatem nie odnosi się do niego stanowisko zajęte przez Sąd

Najwyższy w powołanym w zażaleniu postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2010 r.

IV CZ 50/10.

„Wypadkiem szczególnym” nie jest także podniesiona w zażaleniu

okoliczność, że to zachowanie strony pozwanej doprowadziło do konieczności

wytoczenia powództwa. Z reguły bowiem, to zachowanie pozwanego, naruszające

interes prawny powoda, jest przyczyną wytoczenia powództwa.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły żadne wyjątkowe okoliczności,

uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c., a zatem rozstrzygnięcie przez Sąd

Okręgowy o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 100 k.p.c. było

uzasadnione.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.