V CZ 171/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 171/04

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

w sprawie ze skargi H. Ś. i J. Ś.

o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa J. Ś. i H. Ś.

przeciwko J. Z.

o wydanie,

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 lutego 2004

r., sygn. akt III Ca (…),

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 stycznia 2005 r.,

zażalenia skarżącej H. Ś. na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 września

2004 r., sygn. akt III Ca (…),

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 października 2003 r. Sąd Rejonowy w D. oddalił wytoczone w

dniu 2 września 2002 r. powództwo windykacyjne, stwierdzając, że przedmiot sporu to

część działki stanowiącej własność pozwanej, a sporne nieruchomości zostały

rozgraniczone

w

sprawie

zakończanej

prawomocnym

postanowieniem

Sądu

Wojewódzkiego w K. z dnia 13 września 1990 r.

W apelacji powodowie oznaczyli wartość przedmiotu zaskarżenia - pokrywającą

się z wartością przedmiotu sporu - na kwotę 5 580 zł.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy w K. apelację oddalił ,

podzielając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, oraz jego argumentację prawną.

W dniu 9 czerwca 2004 r. powodowie wnieśli skargę o wznowienie postępowania,

oznaczając w niej wartość przedmiotu sporu na kwotę 11 160 zł, którą Sąd Okręgowy

odrzucił postanowieniem z dnia 13 lipca 2004 r. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie

powodowie formalnie powołali się na przesłanki wznowienia określone w art. 401 pkt 1

k.p.c. i art. 403 § 3 k.p.c., to jednak skarga nie została oparta na ustawowych

podstawach wznowienia.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucili, że w piśmie z dnia 9 czerwca

2004 r powódka powołała się na wykrycie nowych okoliczności faktycznych i środków

dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zażalenie to Sąd Okręgowy,

jako niedopuszczalne, odrzucił postanowieniem z dnia 20 września 2004 r. W zażaleniu

na to z kolei postanowienie skarżący zarzucając naruszenie art. 25 § 1 k.p.c., art. 26

k.p.c. i art. 406 k.p.c. wnieśli o jego uchylenie i nadanie sprawie dalszego biegu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Charakter skargi o wznowienie postępowania był już w okresie przedwojennym i

jest nadal sporny, zarówno w doktrynie jak i judykaturze.

Z jednej strony prezentowany jest pogląd, że skarga o wznowienie postępowania

nie stanowi środka odwoławczego, gdyż rozpoznanie dopuszczalności i zasadności

wznowienia nie jest dalszym ciągiem ukończonej już prawomocnie sprawy, lecz jest

pismem procesowym porównywanym do pozwu, rozpoczynającym nowy specjalnie

unormowany proces. (por. np. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

lutego 1937 r., C III 1301/35, OSP 1937, poz. 335, postanowienie Sadu Najwyższego z

dnia 16 marca 1967 r., III CZP 1/67, OSNCP 1967, nr 7-8, poz. 148, uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 22 stycznia 1998 r., III CZP 69/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz. 111, i

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2002 r., SK 32/01, OTK-A 2002, nr 3,

poz. 31 wraz z postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2004 r. , SK 32/01, OTK-A 2004, nr 4,

poz. 35).

Drugi nurt zapatrywań kwalifikuje skargę o wznowienie jako środek zaskarżenia,

albo środek do niego zbliżony, a postępowanie nią wywołane ujmuje jako dalszy ciąg

sporu zapoczątkowanego wniesieniem pozwu w sprawie prawomocnie zakończonej

(por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1937 r., C II 3278/36, PPC

1938, nr 1-2, s. 56, uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 13 września 1967 r., III CZP

60/67, OSNCP 1968, nr 3, poz. 37, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia

1998 r., III CKN 739/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 102, z dnia 8 maja 1981 r., I PZ 17/81

nie publ. i z dnia 5 grudnia 2001 r., I CZ 163/01, OSNC 2002, nr 9, poz. 115).

Nie rozważając bliżej istoty skargi o wznowienie postępowania, ze względu na to,

że kwestia ta nie ma zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia zażalenia, należy

zauważyć, ze de lege lata nie jest ona ani środkiem odwoławczym ani pozwem. Jest to

wyjątkowy środek służący do wzruszania prawomocnych orzeczeń merytorycznych o

cechach

odrębnych

wywołujący

postępowanie

w

przedmiocie

dopuszczalności

wznowienia (stadium iudicium rescindens) i w razie jego pozytywnego wyniku inicjujący

ponowne rozpoznane sprawy prawomocnie osądzonej (stadium iudicium rescissorium).

Z treści art. 409 k.p.c. można wywieść wniosek, że skarga o wznowienie

postępowania zawiera zarówno elementy pozwu jak i środka odwoławczego. Z

zawartego

w

zaskarżonego

tym

przepisie

wyroku,

stwierdzenia,

podstawę

że

wznowienia

powinna

i

jej

zawierać

oznaczenie

uzasadnienie,

okoliczności

stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi i wniosek o zmianę lub

uchylenie zaskarżonego wyroku wynika, iż postępowanie o wznowienie dotyczyć może

tylko przedmiotu objętego zaskarżonym tą skargą orzeczenia. Wprawdzie powinna

czynić zadość warunkom pozwu, ale ten przepis nie może być wykładany dosłownie,

skoro podstawowym wymaganiem pozwu jest określenie żądania (świadczenia,

ustalenia bądź ukształtowania stosunku prawnego) oraz wskazanie okoliczności

faktycznych je uzasadniających, a tych elementów nie może zawierać skarga o

wznowienie postępowania. Poza tym ponieważ w wypadku dopuszczenia do

wznowienia sprawa jest rozpoznawana na nowo (art. 411 k.p.c. i art. 412 k.p.c.),

należało dojść do wniosku, że przedmiot sprawy o wznowienie jest ten sam jak sprawy,

która została prawomocnie osądzona.

Z tych względów wartość przedmiotu zaskarżenia skargą o wznowienie

postępowania, nie może być wyższa od wartości przedmiotu sporu w sprawie, której

dotyczy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego C II 208/36, powołane w komentarzu J. J.

Litauer i W. Święcicki, Kodeks postępowania cywilnego, Warszawa 1947, s. 353). Teza

ta jest zgodna z § 7 ust. 1 pkt 1 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U.

Nr 154, poz. 753 ze zm.), z którego wynika, że cały wpis, taki jak od pozwu głównego,

bądź wzajemnego, pobiera się od skargi o wznowienie postępowania.

Sąd drugiej instancji jak i Sąd Najwyższy, w uzasadnionych wypadkach są

uprawnione do skontrolowania, czy wskazana w skardze o wznowienie postępowania

wartość przedmiotu sporu jest oznaczona prawidłowo (por. odpowiednio postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2000 r., II UZ 124/00 OSNAP 2002, nr,12,

poz. 294, i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1997 r., I CKN 46/97, OSNC

1997, nr 11, poz. 180). Oznaczenie więc przez skarżących, wartości przedmiotu skargi

na kwotę 11 160 zł po to, aby uzyskać prawo do zaskarżania orzeczeń do Sądu

Najwyższego w postępowaniu o wznowienie efektu przynieść nie mogło. Powołane w

zażaleniu przepisy art. 25 § 1 k.p.c. i 26 k.p.c. w zw. z art. 406 k.p.c. miałyby w sprawie

zastosowanie gdyby powodowie oznaczyli wartość przedmiotu skargi na kwotę niższą

niż wartość przedmiotu sporu w sprawie prawomocnie zakończonej.

O dopuszczalności środków odwoławczych w postępowaniu ze skargi o

wznowienie postępowania decyduje zatem przedmiot sprawy w postępowaniu

prawomocnie zakończonym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia

2000 r., III CZ 173/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 144). Należało więc uwzględnić, ze

sprawa ta ze względu na wartość przedmiotu sporu nie była sprawą, w której

przysługiwałaby kasacja (art. 3921 k.p.c.). Na postanowienie odrzucające skargę o

wznowienie postępowania wydane przez sąd, który orzekał w sprawie prawomocnie

zakończonej w drugiej instancji przysługuje zażalenie do sądu Najwyższego jeżeli od

orzeczenia merytorycznego wydanego na skutek wznowienia przysługiwałaby kasacja

(art. 39318 § 2 k.p.c.).

Ponieważ jednak, jak wynika z powyższych uwag, kasacja nie przysługiwałaby,

zażalenie na odrzucenie skargi jako niedopuszczalne trafnie Sąd Okręgowy odrzucił. Z

tego samego względu niedopuszczalne jest zażalenie na to ostatnie postanowienie.

Środek ten do Sądu Najwyższego dotyczyć może bowiem spraw, w których strona jest

uprawniona do wniesienia kasacji (art. 39318 § 2 k.p.c.). Zażalenie podlegało więc

odrzuceniu (art. 373 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 39318 § 3 k.p.c.)