V CZ 17/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 17/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa D. Bank Polska S.A. w W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 maja 2013 r.,

zażalenia pozwanego Skarbu Państwa na orzeczenie, zawarte w punkcie 1 wyroku

Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 30 listopada 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (1).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 1 czerwca 2012 r. oddalił powództwo D.

Bank Polska S.A., w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu

Okręgowego, o zapłatę. Powód żądał zasądzenia określonej kwoty na podstawie

art. 4171 § 2 k.c. Twierdził, że poniósł szkodę na skutek niezgodnego z prawem w

rozumieniu art. 4241b k.p.c. postanowienia sędziego komisarza z dnia 3 grudnia

2010 r., którym odrzucono jego zarzuty na plan podziału sumy uzyskanej ze

sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz postanowienia

Sądu Rejonowego z dnia 2 marca 2011 r., oddalającego zażalenie na to

postanowienie. Podnosił, że w toku postępowania upadłościowego zabezpieczona

hipoteką wierzytelność nie została zaspokojona w należytej wysokości, z uwagi na

nieuprawnione uwzględnienie w ramach kosztów bliżej określonych kwot.

Sąd Okręgowy uznał, że powództwo podlega oddaleniu, gdyż wskazane

w pozwie orzeczenia nie są niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171§2 k.c.

i art. 4241b k.p.c. Podkreślił, że sformułowanie „koszty związane ze sprzedażą"

w ówczesnym brzmieniu art. 345 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2003r. „Prawo

upadłościowe i naprawcze" (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) może

być interpretowane szeroko, biorąc pod uwagę fakt, że sprzedaż nieruchomości to

nie tylko konkretna czynność ale często rozłożony w czasie proces generujący

znaczne koszty. Stanowisko sędziego komisarza i Sądu Rejonowego wyrażone

w kwestionowanych

orzeczeniach

zostało

szczegółowo

uzasadnione,

uwzględniało zasadę optymalizacji wyrażoną w art. 2 ustawy prawo upadłościowe

i naprawcze.

Na skutek apelacji powoda Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 listopada

2012 r. uchylił zaskarżony wyrok w części, w jakiej zostało oddalone powództwo co

do kwoty 700.572,46 zł. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania. Sąd przyjął, że ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego

były prawidłowe, trafna również okazała się wykładnia art. 417 1 § 2 k.c. i art. 4241b

k.p.c. oraz art. 345 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Podkreślił

jednak, że ocena dokonana przez Sąd Okręgowy nie objęła wszystkich pozycji,

które zostały uwzględnione w ramach podziału funduszy masy upadłości. Pominęła

kwotę 700.572,46 zł odliczoną od ceny sprzedaży w ramach „kosztów związanych

ze sprzedażą" (50% straty za 2008 r., 100% straty za 2009r. oraz cena nabycia

nieruchomości).

Zasadność

tego

odliczenia

nie

została

wyjaśniona

w

kwestionowanych orzeczeniach zapadłych w toku postępowania upadłościowego,

mimo podniesienia zarzutów przez powoda. Brak rozważenia podstawy faktycznej i

prawnej powództwa co do tej kwoty oznacza, że w tym zakresie nie została

rozpoznana istota sprawy.

Orzeczenie to zaskarżył pozwany zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.

Pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu projektu nowelizacji

wskazano, że instytucja uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji wraz

z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania jest nadużywana, zaś obecny

model postępowania cywilnego zakłada, że druga instancja stanowi instancję

merytoryczną, w ramach której rozpoznanie sprawy powinno nastąpić ex novo

i zakończyć się wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia kończącego spór

pomiędzy stronami.

W myśl art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd

drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty

sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości. Treść omawianych przepisów wskazuje, że możliwość

uchylenia wyroku przez sąd drugiej instancji została ograniczona wyłącznie do

sytuacji wyczerpująco w tych przepisach wymienionych. Oznacza to, że nie ma

podstawy do dokonywania wykładni rozszerzającej przesłanki „nierozpoznania

istoty sprawy" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r.,

II CZ 141/12, niepubl.). Powyższy wniosek wynika również z właściwości

postępowania apelacyjnego, które obejmuje merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Sąd odwoławczy, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji,

rozpoznaje sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony (por. uchwała

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,

OSNC 2008/6/55).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny uzasadnił uchylenie wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania tym,

że Sąd Okręgowy nie rozważył jednego z zarzutów podnoszonych przez powoda

i uznał, że w tym zakresie nie została rozpoznana istota sprawy. Takie stanowisko

nie jest trafne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy

zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie

przyjmując,

że

istnieje

przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936 poz. 315;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999 nr 1, poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750;

z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z dnia

21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.; z dnia 12 listopada

2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, odniósł się do

szeregu

zagadnień

w podstawowym

prawnych

zakresie

podlegających

zostało

rozważeniu

zaakceptowane

przez

w

Sąd

sprawie,

co

Apelacyjny.

Zaniechał wprawdzie szczegółowej oceny, czy w ramach „kosztów związanych ze

sprzedażą" w rozumieniu art. 345 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze

mieszczą się koszty stanowiące łącznie kwotę 700.572,46 zł, jednak jest to kwestia

cząstkowa, stanowiąca jedynie fragment rozpoznawanej sprawy. Jej pominięcie nie

stanowi nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy w rozumieniu

art. 386 § 4 k.p.c., a jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, który powinien

zostać rozpoznany samodzielnie przez Sąd II instancji.

Uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za uzasadniony Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawił, zgodnie z 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., Sądowi

Apelacyjnemu.

es