V CZ 17/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 17/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa A. G. i K. L.

przeciwko Zakładowi Elektroenergetycznemu Spółce Akcyjnej

w G.

o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2011 r.,

zażalenia powodów na orzeczenie o kosztach,

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 8 grudnia 2010 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej

kwotę

zł

(trzysta)

postępowania zażaleniowego.

tytułem

zwrotu

kosztów

Uzasadnienie

Powodowie wnieśli o zobowiązanie strony pozwanej do usunięcia z ich

nieruchomości słupa elektrycznego oraz trakcji służącej do przesyłu energii

elektrycznej, ewentualnie o zasądzenie odszkodowania w wysokości 23 467 zł

za obniżenie wartości nieruchomości oraz o zasądzenie wynagrodzenia w kwocie

13 449,87 zł za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez okres 61 i pół

miesiąca.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 14 października 2009 r. Sąd Rejonowy w M. zasądził od

strony pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 13 129,63 zł tytułem

wynagrodzenia

za

korzystanie

z

nieruchomości

oraz

kwotę

zł

odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości, obie kwoty z określonymi

ustawowymi odsetkami, oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach

procesu.

Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 8

grudnia 2010 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zasądził od

strony pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 3 059,32 zł z ustawowymi

odsetkami a w pozostałej części oddalił powództwo. Stosownie do zmiany

rozstrzygnięcia merytorycznego, zmienił też orzeczenie o kosztach procesu za

pierwszą instancję. Oddalił apelację w pozostałej części i zasądził od powodów

solidarnie na rzecz strony pozwanej kwotę 2 691,60 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego.

Sąd drugiej instancji uwzględnił zarzut braku legitymacji biernej strony

pozwanej w zakresie roszczenia o odszkodowanie za obniżenie wartości

nieruchomości oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości po

dniu 30 czerwca 2007 r., podniesiony już w postępowaniu przez Sądem pierwszej

instancji w odpowiedzi na pismo powodów rozszerzające powództwo w tym

zakresie i wynikający z faktu, że strona pozwana w dniu 1 lipca 2007 r. zbyła część

przedsiębiorstwa związaną z korzystaniem z przedmiotowego słupa i linii

przesyłowej.

Sąd

Okręgowy

wynagrodzenie

za

zasądził

korzystanie

od

strony

jedynie

z

pozwanej

70,85

m.

na

rzecz

kw.

powodów

nieruchomości

powodów zajętej pod słup i obszar ochronny dookoła niego, po 98,98 zł miesięcznie

za okres od 1 września 2004 r. do 30 czerwca 2007 r. - łącznie 3059,32 zł.

Stwierdził bowiem, że w świetle art. 224 i art. 225 k.c., stanowiących podstawę

roszczenia, wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powinno

uwzględniać stopień ingerencji strony pozwanej w nieruchomość powodów

i dlatego nie ma podstaw do zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie przez

stronę pozwaną z nieruchomości pod linią napowietrzną, gdyż powodowie mogą

z obszaru tego korzystać zgodnie z jego dotychczasowym przeznaczeniem.

Uzasadniając orzeczenie o kosztach procesu przed Sądem I i II instancji Sąd

Okręgowy powołał się na art. 100 k.p.c. i rozdzielił te koszty stosownie do stopnia

wygrania sprawy przez każdą ze stron, wskazując, że powodowie ostatecznie

wygrali sprawę w 8% i w takim stosunku rozdzielił koszty postępowania oraz koszty

sądowe za I i za II instancję.

W zażaleniu na zawarte w powyższym wyroku postanowienie o kosztach

postępowania apelacyjnego powodowie zarzucili naruszenie art. 102 k.p.c. przez

jego niezastosowanie. Stwierdzili, że zmiana wyroku przez Sąd II instancji nastąpiła

z uwagi na zmianę stanowiska biegłego, a ściślej jego oświadczenie, że w opinii

wydanej przed Sądem I instancji nie wziął pod uwagę pewnych elementów, a także

dlatego, że Sąd II instancji przyjął brak legitymacji biernej strony pozwanej co do

roszczeń dotyczących okresu po 1 lipca 2007 r., jak również z powodu zmiany linii

orzecznictwa i sposobu postrzegania poruszonego w sprawie problemu, która

nastąpiła w 2008 r. Okoliczności te były niezależne od powodów i nie mogli oni ich

przewidzieć, co, zdaniem skarżących, uzasadniało zastosowanie w sprawie art. 102

k.p.c., tym bardziej, że to zachowanie strony pozwanej doprowadziło do

konieczności wytoczenia powództwa.

Wnosili o zmianę zaskarżonego postanowienia i obciążenie strony

powodowej

kosztami

postępowania

apelacyjnego,

ewentualnie

wzajemne

zniesienie tych kosztów oraz obciążenie strony pozwanej kosztami postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 98 k.p.c. zasady

odpowiedzialności za wynik procesu i jako przepis wyjątkowy musi być wykładany

ściśle. Dopuszcza on, w wypadkach szczególnie uzasadnionych, nie obciążanie

strony przegrywającej kosztami procesu albo zasądzenie od niej tylko części tych

kosztów. Nie uzasadnia natomiast, w żadnych okolicznościach, zasądzenia od

strony wygrywającej kosztów procesu na rzecz strony przegrywającej, jak żądają

tego w zażaleniu skarżący.

W świetle utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego, skorzystanie

z przewidzianej w art. 102 k.p.c. możliwości nie obciążenia strony przegrywającej

kosztami

procesu

jest

dyskrecjonalnym

i

suwerennym

uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy stwierdzenie, czy

występuje szczególnie uzasadniony wypadek pozwalający na zastosowanie tego

przepisu (porównaj między innymi orzeczenia z dnia 19 maja 2006 r. III CK 221/05,

z dnia 27 maja 2010 r. II PK 359/09 i z dnia 3 lutego 2010 r. II PK 192/09).

Zgodnie z zasadą ścisłej wykładni

przepisów o charakterze wyjątkowym, użyte

w art. 102 k.p.c. pojęcie „wypadek szczególny” musi być rozumiane ściśle: jako

rzeczywiście wyjątkowe, niecodzienne okoliczności przedmiotowe lub podmiotowe

sprawy, uzasadniające, ze względów słuszności i zasad współżycia społecznego,

nie obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu.

Wskazane przez powodów w zażaleniu okoliczności nie należą do

wyjątkowych.

Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom skarżących, zmiana wyroku

w Sądzie drugiej instancji nie nastąpiła na skutek zmiany stanowiska

biegłego

sądowego, lecz dlatego, że Sąd Okręgowy dokonał innej, niż Sąd pierwszej

instancji, wykładni art. 224 i art. 225 k.c. i uznał, że w świetle tych przepisów

powodom należy się wynagrodzenie jedynie za rzeczywiście zajętą część gruntu

bezpośrednio pod słupem trakcyjnym, a nie za korzystanie z gruntu pod linią

przewodów. Dokonanie przez Sąd drugiej instancji innej wykładni przepisów

i zmiana w wyniku tego wyroku Sądu pierwszej instancji należy do zakresu

orzeczniczych uprawnień sądu drugiej instancji i jako taka z pewnością nie może

być uznana za okoliczność wyjątkową i „wypadek szczególny”, w rozumieniu art.

102 k.p.c.

Tak samo należy ocenić pozostałe, wskazane w zażaleniu, przyczyny

zmiany przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu pierwszej instancji. Oddalenie części

roszczeń z powodu braku legitymacji biernej strony pozwanej jest rozstrzygnięciem

oczywistym i możliwym do przewidzenia dla zawodowego pełnomocnika,

szczególnie w sytuacji, gdy przyczyny braku legitymacji biernej ujawnione zostały

już przed Sądem pierwszej instancji. Nie jest to zatem „wypadek szczególny”

w rozumieniu art. 102 k.p.c. Natomiast powołana przez skarżących, jako

okoliczność uzasadniająca zastosowanie art. 102 k.p.c., „zmiana linii orzecznictwa”

co do odszkodowań za bezumowne korzystanie z nieruchomości zajętej pod

urządzenia energetyczne nie została w żaden sposób wykazana. Powodowie nie

przedstawili żadnych orzeczeń Sądu Najwyższego wskazujących na taką zmianę,

brak jest też jakichkolwiek podstaw, w świetle wskazanych w uzasadnieniu wyroku

Sądu drugiej instancji przyczyn częściowego oddalenia powództwa, do uznania że

zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji nastąpiła na skutek zmiany linii

orzecznictwa w tego rodzaju sprawach.

Także okoliczność, że to zachowanie strony pozwanej doprowadziło do

konieczności wytoczenia powództwa, nie może być uznana za „wypadek

szczególny”, gdyż niewątpliwie z reguły, to zachowanie pozwanego naruszające

interes prawny powoda jest przyczyną wszczęcia procesu.

Należy zatem stwierdzić, że żadna z okoliczności powołanych przez

skarżących w zażaleniu nie może być uznana za „wypadek szczególny”

w rozumieniu art. 102 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie nie było więc podstaw do

zastosowania tego przepisu i nie obciążenia powodów kosztami procesu od

oddalonej części powództwa.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. oddalił zażalenie.