V CZ 166/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 166/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział

w C.

przeciwko D. P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Spółce Komandytowej w

C. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 czerwca 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 lipca 2012 r.,

uchyla

zaskarżony

o kosztach

wyrok

postępowania

i

pozostawia

zażaleniowego

kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

rozstrzygnięcie

w

orzeczeniu

Powód

domagał

się

zasądzenia

od

pozwanej,

po

ostatecznym

sprecyzowaniu żądania, kwoty 244392,34 zł wraz z odsetkami od wskazanych

kwot.

W sprzeciwie od wyroku zaocznego z dnia 9 lutego 2011 r. pozwana

zarzuciła, że zadłużenie nie zostało udowodnione, doszło do przedawnienia części

dochodzonych wierzytelności, a ponadto nieprawidłowo określona została suma

żądanych należności za poszczególne okresy, która przekroczyła zakres

zabezpieczenia hipotecznego.

Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. uchylił wyrok zaoczny

w zakresie kwoty 175834,33 zł wraz z odsetkami od dnia 2 listopada 2010 r. oraz

odsetek od kwoty 6380,45 zł za okres od 2 listopada 2010 r. i w tym zakresie

oddalił

powództwo,

umorzył

postępowanie

w

zakresie

kwoty

3319

zł,

a w pozostałej części utrzymał ten wyrok w mocy, zastrzegając pozwanej prawo

do

powoływania

wierzytelności

się

na

ograniczenie

zabezpieczonych

wpisami

odpowiedzialności

hipotek

do

wysokości

przymusowych

łącznych

zwykłych, a także co do odsetek za ostatnie dwa lata przed przysądzeniem

własności nieruchomości.

W wyniku apelacji powoda Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego

w odniesieniu do orzeczenia o uchyleniu wyroku zaocznego i oddaleniu

powództwa, zastrzeżenia pozwanej prawa do powoływania się na ograniczenie

odpowiedzialności oraz co do kosztów procesu i w tym zakresie przekazał sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wskazane zostało w motywach,

że pozwana

kupiła

w

2008

r.

nieruchomość

obciążoną

hipotekami

zabezpieczającymi wierzytelności powoda względem zbywcy. Sąd pierwszej

instancji uznał, że przedstawione przez powoda dowody w postaci dokumentów nie

były wystarczające do wykazania wysokości jego wierzytelności względem dłużnika

osobistego, ze względu na to, że były nieczytelne, a wyjaśnienia powoda niejasne.

Uwzględnione zostały wierzytelności zabezpieczone hipotekami przymusowymi

zwykłymi, wobec domniemania ustanowionego art. 71 k.w.h., a odsetki tylko za

nieprzedawniony okres, co łączy się z art. 1025 § 3 k.p.c. Odsetki od kwoty

6380,45 zł przedawniły się, stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Nie doszło do wskazania stopy procentowej odsetek

naliczonych od kwoty 56415,06 zł, objętej hipoteką przymusową zwykłą w łącznej

kwocie 65496,56 zł, ani podstawy naliczania odsetek od dnia 31 lipca 2003 r. do

wniesienia pozwu. Sąd Apelacyjny stwierdził, że uzasadniony był zarzut powoda

o braku wnikliwości Sądu Okręgowego przy ocenie zgromadzonego materiału

dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionego wniosku o niewykazaniu

szeregu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Dotyczy to nieczytelności

dokumentów w sensie ich niejasności. Jeśli Sąd pierwszej instancji miał trudności

w należytym

ich

zrozumieniu,

to

powinien

powołać

biegłego

właściwej

specjalności, podobnie w odniesieniu do wyliczenia odsetek. Uchylając się od

przedstawienia

motywów

swej

oceny

dowodów,

deprecjonującej

dowody

przedstawione przez powoda, Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy

w zaskarżonym zakresie. Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok na podstawie

art. 386 § 4 k.p.c.

Pozwana w zażaleniu zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 386 § 4 k.p.c.

polegające na przyjęciu, że nie doszło do rozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty

sprawy, podczas gdy były przesłanki do wydania merytorycznego orzeczenia.

Podniosła także, że Sąd drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów

postępowania: art. 278 § 1 w związku z art. 232 zdanie drugie i art. 233 § 1 k.p.c.,

art. 6 w związku z art. 232 zdanie drugie k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c., które mogło

mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto doszło do naruszenia art. 69 k.w.h.

w związku z art. 1025 § 3 k.p.c. Domagała się zmiany wyroku i oddalenia apelacji

powoda, ewentualnie uchylenia go i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie należało uznać za uzasadnione, chociaż nie wszystkie zarzuty

były prawidłowo podniesione. Z dniem 3 maja 2012 r. wprowadzony został, ustawą

z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz.1381), przepis art. 3941 § 11

k.p.c., który daje możliwość poddania kontroli instancyjnej prawidłowości uchylenia

przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. Celem tego zażalenia jest zbadanie przez Sąd

Najwyższy, czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia wyroku

sądu pierwszej instancji, połączona z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania, odpowiada ustawowej podstawie przewidzianej w art. 386 § 2 lub § 4

k.p.c. Mimo skierowania zażalenia do wyroku sądu drugiej instancji, nie traci ono

swoistej dla niego funkcji środka odwoławczego, którego celem jest rozstrzygnięcie

kwestii

procesowych,

a

nie

materialnoprawnych.

Zakres

kognicji

Sądu

Najwyższego, zdeterminowany charakterem tego zażalenia, umiejscowionego w

systemie środków odwoławczych, jest ograniczony do formalnych podstaw

uchylenia wyroku (por. przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25

października 2012 r., I CZ 135/12, niepubl.; z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ

147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z dnia 23 listopada 2012 r., I CZ 177/12,

niepubl.; z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, niepubl.; z dnia 17 stycznia

2013 r., III CZ 1/13, niepubl.). Oznacza to, że w ramach przeprowadzanej kontroli

wyłączona

jest

możliwość

oceny

zasadności

pozwu

i

apelacji,

jak

też

merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. Takie badanie

orzeczenia

sądu

drugiej

instancji

dokonywane

być

może

jedynie

przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,

który spełniać musi szczególne wymogi formalne oraz przesłanki decydujące o jego

przyjęciu. Zażalenie zatem powinno się skupiać na zarzutach naruszenia art. 386

§ 4 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. Z tej przyczyny nie podlegały rozpoznaniu, wytknięte

przez

żalącą

się,

nieprawidłowości

zastosowania

przepisów

regulujących

postępowanie dowodowe oraz kwestionowanie wykładni art. 69 k.w.h.

Jeżeli do uchylenia wyroku doszło z powodu nierozpoznania istoty sprawy,

to zachodzi konieczność ustalenia, czy przyjęte przez sąd drugiej instancji

rozumienie tego pojęcia odpowiada znaczeniu przyjmowanemu w doktrynie

i orzecznictwie oraz czy dokonana przez ten sąd ocena uzasadniała wydanie

orzeczenia

kasatoryjnego.

Ugruntowane

zostało

w

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego zapatrywanie, podzielane także w rozpoznawanej sprawie, że pojęcie

„nierozpoznanie istoty sprawy”, interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia

polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi

się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania

materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony z powodu

bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia

1936 r., C 1939/36, Zb.Orz. 1936, poz. 315; z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN

642/00, OSNP 2002, nr 17, poz. 409; z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00,

niepubl.; z dnia 24 marca 2004 r., I CK 505/03, niepubl.; z dnia 21 października

2005 r., III CZ 161/05, niepubl.; z dnia 12 listopada 2007r., I PK 140/07, OSNP

2009, nr 1-2, poz. 2 oraz postanowienia: z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999, nr 1, poz.22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, niepubl.; z dnia 3

lutego 1999 r., III CKN 151/98, niepubl., z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12,

OSNC 2013, nr 3 poz.41; z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.).

Przykładowo wskazać można, że do takiej sytuacji dochodzi wówczas, gdy sąd

pierwszej instancji przyjmuje, że zachodzi brak legitymacji procesowej strony,

przedwczesność powództwa, wygaśnięcie roszczenia lub jego przedawnienie,

upływ

terminu

zawitego

-

bez

przeprowadzenia

pełnego

postępowania

dowodowego, a sąd drugiej instancji nie podzieli stanowiska o wystąpieniu tych

podstaw oddalenia powództwa. Ma to miejsce również wówczas, gdy sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał wszystkich twierdzeń i zarzutów pozwanego, bezpodstawnie

uznając, że nie zostały zgłoszone albo były zgłoszone, ale są objęte prekluzją

dowodową.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny nie wskazał na taką wadliwość

wyroku

Sądu

pierwszej

instancji.

Nierozpoznanie

istoty

sprawy

połączył

z uchyleniem się przez Sąd Okręgowy od przedstawienia motywów swej oceny

materiału dowodowego, deprecjonującej dowody przedstawione przez powoda.

Zastrzeżenia Sądu Apelacyjnego co do stanowiska Sądu Okręgowego, że złożona

przez powoda dokumentacja jest nieczytelna, w sensie niemożliwości stwierdzenia

na jej podstawie wysokości wierzytelności powoda względem jego dłużnika

osobistego, tak co do pretensji głównej i odsetek, jak też oceny zarzutu ich

przedawnienia, nie odnoszą się do całokształtu okoliczności sprawy i nie stanowią

o nierozpoznaniu istoty sprawy, nie zostały również w tym kontekście bliżej

sprecyzowane. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił w miarodajnym zakresie kognicji

sądu drugiej instancji, obejmującej obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy

i wydania orzeczenia kończącego sprawę (por. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6,

poz. 55) oraz tego, że wydanie wyroku kasatoryjnego stanowi wyjątek od zasady

przewidzianej w art. 386 § 1 k.p.c. Dopuszczalność uchylenia wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji z powodu

nierozpoznania istoty sprawy obejmuje jedynie omówione wadliwości związane

z nierozstrzygnięciem żądań stron. Wszelkie inne nieprawidłowości rozstrzygnięcia

dotyczące naruszeń prawa materialnego i procesowego (poza nieważnością

postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości)

powinny być załatwiane w postępowaniu apelacyjnym.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na

podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 k.p.c., pozostawiając

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi drugiej instancji,

stosownie do art. 108 § 2 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.