V CZ 163/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 163/04

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Gminy S.

przeciwko H. G. i S. G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 stycznia 2005 r.,

zażalenia pozwanych na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 5 lipca 2004 r., sygn.

akt I ACa (…),

odrzuca zażalenie w części dotyczącej odrzucenia zażalenia, w pozostałej części

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny:

1/ odrzucił kasację pozwanych H. i S. G.,

2/ odrzucił zażalenie pozwanych na zarządzenie przewodniczącego z dnia 5 maja 2004

r. w przedmiocie obowiązku uiszczenia wpisu od kasacji,

3/ oddalił wnioski pozwanych o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od

kasacji.

W sprawie tej postanowieniem z dnia 14 maja 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił

pierwszy wniosek pozwanych o zwolnienie ich od kosztów sądowych w zakresie wpisu

od kasacji, a następnie w dniu 20 maja 2004 r. ponownie wezwał ich do uiszczenia w

terminie tygodniowym wpisu od kasacji. Pozwani nie uiścili wpisu, a w ostaniem dniu

terminu do jego opłacenia złożyli kolejny wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych

w zakresie tego wpisu. Ponadto zaskarżyli zażaleniem zarządzenie przewodniczącego z

dnia 14 maja 2004 r. w przedmiocie obowiązku uiszczenia wpisu.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że ponowne złożenie

przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie

określonym

w ponownym

wezwaniu

do ich

uiszczenia,

nie

uchyla

skutków

prawomocności wydanego wcześniej postanowienia oddalającego wniosek w tym

przedmiocie i nie wpływa na bieg tego terminu. Dopiero uprawomocnienie się

postanowienia o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie

wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści ponownego zarządzenia.

Stwierdził nadto, że pozwani w ponownie złożonych wnioskach o zwolnienie od kosztów

sadowych nie powołali żadnych nowych okoliczności, które miałyby uzasadniać

odmienna oceną możliwości ich poniesienia. W tym stanie rzeczy w ocenie tego Sądu

uzasadnione było, po upływie tygodniowego terminu do uiszczenia wpisu od kasacji,

określonego zarządzeniem przewodniczącego, wydanym po oddaleniu pierwszego

wniosku o zwolnienie, odrzucenie kasacji na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych.

W zakresie dalszych rozstrzygnięć Sąd Apelacyjny stwierdził, że na zarządzenie

przewodniczącego Sądu drugiej instancji w przedmiocie obowiązku uiszczenia wpisu nie

przysługuje zażalenie (art. 39318 § 3 k.p.c.) i na tej podstawie orzekł o jego odrzuceniu.

Natomiast ponowne wnioski pozwanych o zwolnienie od opłaty od kasacji oddalił, wobec

braku ustawowych przesłanek dla uzyskania takiego zwolnienia. Stwierdził, że wzywanie

pozwanych kolejny raz o uzupełnienie braków wniosku przez złożenie oświadczenia

zawierającego dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach (§ 127 regulaminu

czynności sądowych) było zbędne, gdyż sytuacja pozwanych była Sądowi znana z

urzędu, w szczególności z okoliczności przedmiotowej sprawy, z których wynika, że

dokonali oni sprzedaży działek Jastrzębskiej Spółce Węglowej za kwotę 606.057,12 zł, a

w tej sytuacji są w stanie uiścić wpis od kasacji wynoszący 31.902, 90 zł.

Powyższe postanowienie pozwani zaskarżyli w pkt 1 i 2 zarzucając naruszenie

art. 22 ust. 3 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych oraz art. 113 k.p.c. i §

127 pkt 1 regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych. Wnieśli o jego

uchylenie w zaskarżonej części, ponowne rozpoznanie wniosku o zwolnienie od wpisu

od kasacji, po uprzednim wezwaniu o złożenie oświadczenia w trybie art. 113 k.p.c. oraz

nadanie biegu kasacji po ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu solidarnie od obojga

pozwanych, w przypadku ponownego oddalenia wniosku o zwolnienie od tego wpisu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Za utrwalony w judykaturze uznać należy pogląd, który wraz z uzasadniającą go

argumentacją podziela Sąd Najwyższy w składzie orzekającym, wyłączający możliwość

zaskarżenia zażaleniem zarządzenia przewodniczącego sądu drugiej instancji o

wezwanie do uiszczenia opłaty od kasacji, w tym o wyznaczenie wysokości tego wpisu

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1999 r., I CKN 120/99, „Przegląd

Sądowy” , nr 11-12, s.189 oraz z dnia 3 października 2000 r. I CZ 97/00, OSNC 2001, nr

3, poz. 45). Konsekwencją jego przyjęcia było trafne odrzucenie przez Sąd Apelacyjny

zażalenia pozwanych na zarządzenie przewodniczącego z dnia 5 maja 2004 r. Jako

niedopuszczalne nie wywołało ono żadnych skutków prawnych, w szczególności nie

uchyliło skutków zaskarżonego nim zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu od

kasacji. Niedopuszczalne jest więc także wniesione obecnie zażalenie na to

postanowienie, które w tej części podlega odrzuceniu stosownie do art. 373 k.p.c. w zw.

z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 39318 § 3 k.p.c.

Zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia opłaty od kasacji

może być natomiast, na wniosek strony, przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego

rozpoznającego zażalenie na postanowienie o odrzuceniu kasacji, na podstawie art. 380

k.p.c.. Wniesione przez pozwanych zażalenie nie zawiera jednak takiego wniosku, ani

też powołania się na wymieniony przepis.

Niewątpliwie intencją zażalenia, co wynika z jego uzasadnienia jest natomiast,

mimo nie powołania się i w tym zakresie na przepis art. 380 k.p.c., poddanie kontroli

Sądu Najwyższego postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie pozwanych od

wpisu od kasacji. W tym względzie skarżący zarzucają naruszenie art. 113 k.p.c. na

skutek poniechania, przed rozpoznaniem wniosku, wezwania ich o oświadczenie o

sytuacji majątkowej i poprzestaniu na znanych sądowi z urzędu faktach jej dotyczących.

Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.c. zwolnienia od kosztów sądowych domagać się może

osoba fizyczna, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez

uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów

sądowych stanowi pomoc państwa dla osób ubogich, i przyznaje im ochronę na

wypadek, gdy ich poniesienie musiałoby wywołać uszczerbek w koniecznych kosztach

utrzymania. Jak wynika z dołączonych do akt sprawy na wezwanie sądu, już po wydaniu

zaskarżonego postanowienia, oświadczeń pozwanych o ich sytuacji majątkowej,

wyjaśnień pozwanej oraz dokumentów finansowych, pozwana H. G. posiada

zgromadzone środki finansowe w kwocie przekraczającej należny wpis od kasacji, jest

właścicielką nieruchomości o pow. ok. 42 ha, prowadzi działalność gospodarczą na

bazie własnego majątku, a nadto wraz z pozwanym S. G. jest współwłaścicielka

nieruchomości o pow. 5,6 ha i nieruchomości zabudowanej w Ż. o bliżej nieokreślonej

powierzchni. Ten stan rzeczy, przy uwzględnieniu faktu uzyskania w nieodległym czasie

z tytułu sprzedaży działek przez pozwanych kwoty ponad 600.000 zł i nie

udokumentowania twierdzeń o jej wydatkowaniu, potwierdza ocenę Sądu Apelacyjnego,

iż uiszczenie przez pozwanych należnego od kasacji wpisu nie spowoduje uszczerbku

dla ich koniecznego utrzymania. Okoliczność, że pozwani muszą czynić oszczędności

we własnych wydatkach, ponad granice zabezpieczenia koniecznych kosztów

utrzymania, na cele związane ze spłatą innych ich zobowiązań nie może być decydująca

dla uwzględnienia wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie ma

podstaw do przyznania tym zobowiązaniom preferencji w stosunku do należności z

tytułu kosztów sądowych.

W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 113 k.p.c. nie może odnieść skutku,

jako pozostający bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W konsekwencji nieusprawiedliwiony jest także zarzut dotyczący bezzasadnego

odrzucenia kasacji od której nie został uiszczony należny wpis, co prowadzi do

oddalenia zażalenia w pozostałym zakresie (art. 385 k.p.c. w zw. art. 397 § 2 k.p.c. i art.

39318 § 3 k.p.c.).