V CZ 16/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 16/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości "H." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w K.

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowo-Usługowemu "M. " Spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 maja 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego Sądu Gospodarczego

w G.

z dnia 19 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił powództwo

Syndyka Masy Upadłości H. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości

likwidacyjnej skierowane przeciwko M. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę kwoty 71 975 zł oraz orzekł o kosztach procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że strony łączyła umowa o roboty budowlane.

Rozliczenia za wykonane roboty miały następować odpowiednio do stanu

zaawansowania prac, na podstawie faktur wystawionych przez stronę powodową,

w terminie 7 dni od daty złożenia protokołu częściowego odbioru robót. Według

stanu na dzień 30 stycznia 2010 r. i na dzień 16 lutego 2010 r. prace były

wykonane w 86%, co wynikało z opinii biegłego z zakresu budownictwa, której

powód nie zdołał skutecznie zakwestionować. Pozwana zapłaciła stronie

powodowej łącznie kwotę 9 099 295,17 zł, w tym kwotę 1 009 877,60 zł ponad

kwotę należną w stosunku do stanu zaawansowania prac,

nie była zatem już

zobowiązana do zapłaty dalszej kwoty, dochodzonej pozwem.

Na skutek apelacji powoda, Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia

19 października 2012 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę temu

Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy, powołując

jako podstawę swego rozstrzygnięcia art. 386 § 4 k.p.c. ocenił, że Sąd Rejonowy

nie rozpoznał istoty sprawy.

Wskazał, że Sąd Rejonowy poczynił niewłaściwe

ustalenia w zakresie dokonanej oceny dowodów, jak i wykładni prawa

materialnego. Dopuścił się też obrazy przepisów prawa procesowego w związku

z wnioskami powoda zawartymi w

piśmie z dnia 23 kwietnia 2012 r., w którym

powód, zgłaszając merytoryczne uwagi do opinii biegłego, złożył wniosek

o zobowiązanie biegłego do odniesienia się do tych zarzutów, w toku

uzupełniającego przesłuchania ewentualnie przez wydanie opinii uzupełniającej.

Zdaniem Sądu Okręgowego, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (biegłych)

było konieczne dla wydania prawidłowego orzeczenia; błędne pominięcie

w postępowaniu

dowodowym

wyjaśnień

biegłego

uniemożliwiło

Rejonowemu obiektywne zajęcie stanowiska. Sąd Okręgowy

Sądowi

wskazał też,

że w toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy, w związku z zarzutami

powoda dotyczącymi opinii biegłego, w pierwszej kolejności powinien wysłuchać

biegłego, a następnie rozważyć potrzebę

uzupełnienia opinii i ewentualnie

zadecydować o dopuszczeniu dowodu z opinii uzupełniającej dla dokonania oceny

protokołów z dnia 30 stycznia i

z dnia16 lutego 2012 r. określającymi stopień

zaawansowania prac

W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego pozwana zarzuciła, że wyrok

został wydany z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 130 4 § 1 i 5, art. 286,

art. 382, art. 479¹² k.p.c. Domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia

apelacji

powoda, ewentualnie

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przepis został wprowadzony do

porządku prawnego ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381)

i ma zastosowanie do orzeczeń wydanych po dniu 3 maja 2012 r. (art. 9 ust. 6

powołanej ustawy).

Sąd Najwyższy rozważając w swoich orzeczeniach charakter szczególnego

środka zaskarżenia podkreślał, że kontrola dokonywana w jego ramach powinna

mieć charakter formalny, skupiający się na badaniu wystąpienia w sprawie

przesłanek uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania

w kompetencje sądu in merito. Oznacza to, że w postępowaniu toczącym się na

skutek zażalenia złożonego w tym trybie, Sąd Najwyższy poddaje kontroli, jeżeli

uchylenie orzeczenia nastąpiło na podstawie art. 386 § 2 k.p.c., prawidłowość

stwierdzenia przez sąd drugiej instancji nieważności postępowania. Jeżeli

natomiast u podstaw orzeczenia kasatoryjnego legły przesłanki określone w art.

386 § 4 k.p.c., Sąd Najwyższy bada, czy rzeczywiście sąd pierwszej instancji nie

rozpoznał istoty sprawy albo czy rzeczywiście wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Dokonywana ocena ma

jednak charakter czysto procesowy, co oznacza, że nie wkracza i wkraczać nie

może w merytoryczne kompetencje sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację.

Zażalenie przewidziane w art. 394 1 § 1 1 k.p.c. nie jest bowiem środkiem prawnym

służącym kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia; kontrola taka może być

przeprowadzona wyłącznie w postępowaniu kasacyjnym. Z tej przyczyny odmienne

ujmowanie zakresu kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu toczącym się na

skutek zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. jest niedopuszczalne (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 136/12,

niepubl., z dnia 25 października 2012 r., I CZ 139/12, niepubl., z dnia

25 października 2012 r., I CZ 143/12, niepubl., z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ

147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12,

niepubl., z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54,

i z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, niepubl.).

Uwagi te pozwalają skonkludować, że żaląca błędnie pojmując charakter

wniesionego środka odwoławczego, niesłusznie w zażaleniu domaga się zmiany

zaskarżonego wyroku i oddalenia apelacji. Ponieważ Sąd Najwyższy kontroluje

jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo zakwalifikował określoną sytuację

procesową jako odpowiadającą przyjętej podstawie orzeczenia kasatoryjnego,

w zależności od wyniku tej kontroli Sąd Najwyższy albo oddala zażalenie, albo

uchyla zaskarżony wyrok. Istota omawianego postępowania zażaleniowego z góry

więc wyłącza możliwość przychylenia się do wniosku skarżącej, aby Sąd

Najwyższy, w wypadku uwzględnienia zażalenia, wydał orzeczenie reformatoryjne.

Zasługuje natomiast na uwzględnienie zawarty w zażaleniu wniosek

alternatywny.

Charakter prawny omawianego zażalenia związany jest z obowiązującym

tzw. modelem apelacji pełnej.

W systemie apelacji pełnej sąd odwoławczy

zobowiązany jest rozpoznać sprawę merytorycznie ex novo, z wykorzystaniem

materiału procesowego zgromadzonego w postępowaniu przed sądem pierwszej

i drugiej

instancji.

Postępowanie

apelacyjne

stanowi

bowiem

kontynuację

postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jego przedmiotem jest

rozpoznanie zgłoszonego w pozwie żądania, nie zaś wyłącznie kontrola

zaskarżonego orzeczenia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów z 31 stycznia

2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, że podstawowym

celem postępowania apelacyjnego jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy

i jedynie wyjątkowo sąd odwoławczy może uchylić się od obowiązku wydania

w sprawie orzeczenia kończącego postępowanie, co do jej meritum (art. 386 § 2, 3

i 4 k.p.c.).

Analiza art. 386 § 2 - 4 k.p.c. wskazuje, że możliwość uchylenia wyroku

przez sąd drugiej instancji została ograniczona wyłącznie do sytuacji wyczerpująco

w tych przepisach wymienionych. Wynika stąd jasno, że nie ma podstawy do

dokonywania wykładni rozszerzającej przesłanki „nierozpoznania istoty sprawy”

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12,

niepubl.; z dnia 7 marca 2013 r., II CZ 193/12, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji

nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania

materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97,

niepubl.; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego

z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005

r., III CK 161/05, niepubl.; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2,

poz. 2). Co do zasady zatem przez pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy” należy

rozumieć nierozstrzygnięcie żądań stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu.

Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zachodziła. Wszelkie natomiast inne wady

rozstrzygnięcia, obejmujące naruszenia prawa materialnego, czy też procesowego

(poza

nieważnością

postępowania

i nieprzeprowadzeniem

postępowania

dowodowego w całości), nie uzasadniają uchylenia wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. Tego rodzaju braki w systemie apelacji pełnej powinny

być usuwane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym. Przy częściowym więc

przeprowadzeniu postępowania dowodowego przez sąd pierwszej instancji,

dopuszczalne jest skorygowanie przez sąd apelacyjny uchybień w zakresie

przebiegu i wyników postępowania dowodowego. Niewyjaśnienie okoliczności

faktycznych

istotnych

dla

rozstrzygnięcia

sprawy

nie

jest

równoznaczne

z nierozpoznaniem ich istoty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia

1999, II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, poz. 484.).

W świetle powyższego zaniechanie wezwania biegłego na rozprawę celem

udzielenia wyjaśnień (art. 286 k.p.c.) i tylko ewentualność potrzeby uzyskania opinii

uzupełniającej, nie tylko nie może być kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty

sprawy, ale też nie uzasadnia uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi

pierwszej

instancji

z

powodu

dowodowego, skoro nie jest to

konieczności

prowadzenia

związane z wymogiem

postępowania

przeprowadzenia tego

postępowania w całości. Trafny był zatem zarzut naruszenia art. 386 §4 k.p.c.

Pozostałe zarzuty skarżącej nie wymagają rozważań w ramach zażalenia,

nie dotyczyły bowiem przesłanek uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji.

Uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za uzasadniony Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony

wyrok.

es