V CZ 16/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 16/12

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. N.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej

"K. " we W. oraz PKO BP S.A. w W. III Oddziału

we W.

o wyodrębnienie z księgi wieczystej […] samodzielnego lokalu mieszkalnego nr 11 i

założenie dla niego nowej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na rzecz A.

N.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 maja 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko- Własnościowej "K. " we W.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 21 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił na podstawie art.

370 k.p.c., jako niedopuszczalną wobec złożenia przez podmiot nieuprawniony,

apelację Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko – Własnościowej K. we W. od

postanowienia Sądu Rejonowego, utrzymującego w mocy wpis hipoteki umownej

łącznej kaucyjnej dokonany przez referendarza sądowego z urzędu, wskutek

wniosku A. N. o wyodrębnienie samodzielnego lokalu mieszkalnego

(w stanie

wolnym od obciążeń) z księgi wieczystej […] i założenie nowej księgi wieczystej na

podstawie umowy przeniesienia własności lokalu. Uznał bowiem, że w sprawie o

dokonanie wpisu hipoteki umownej kaucyjnej, zgodnie z treścią art. 6261 § 2 k.p.c.

uczestnikami

postępowania

wieczystoksięgowego

mogą

być

wyłącznie

wnioskodawca, osoby, których prawa mają zostać wykreślone lub obciążone, oraz

osoby, na rzecz których wpis ma nastąpić, przy czym użycie słowa „ tylko” zawęża

krąg podmiotów jedynie do wskazanych w treści przepisu. Nowo założona księga

wieczysta prowadzona jest dla nieruchomości lokalowej, do której apelującej nie

przysługują żadne prawa. Z tego względu jedynie wnioskodawca, jako dłużnik

rzeczowy, oraz uczestnik postępowania PKO BP SA w W., jako wierzyciel

hipoteczny, mogą wnieść apelację w sprawie wpisu z urzędu hipoteki łącznej

umownej kaucyjnej.

W zażaleniu od powyższego postanowienia Spółdzielnia Mieszkaniowa

Lokatorsko – Własnościowa K. we W. zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj.

art. 6261 § 2 k.p.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż pojęcie

„ obciążenia praw”, o którym mowa w powołanym przepisie, nie obejmuje swym

zakresem tego rodzaju pomniejszenia majątku Spółdzielni, do jakiego dochodzi na

skutek

ustanowienia

odrębnej

własności

lokalu

(wchodzącego

przed

wyodrębnieniem w skład zasobów mieszkaniowych Spółdzielni) na rzecz innego,

niż Spółdzielnia podmiotu. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty zażalenia sprowadzają się do twierdzenia, że wraz z wpisem

odrębnej własności lokalu do nowo założonej księgi wieczystej, ten składnik

majątkowy wyszedł z majątku Spółdzielni i zmianie uległ stan ujawniony

w macierzystej księdze wieczystej, a w konsekwencji wpis ten spowodował

zmniejszenie majątku Spółdzielni, które należy objąć pojęciem „ obciążenia praw”,

o którym mowa w art. 6261 § 2 k.p.c.

Zgodnie

z

wieczystoksięgowego

art.

są

6261

§

oprócz

k.p.c.,

uczestnikami

wnioskodawcy

tylko

te

postępowania

osoby,

których

prawa zostały wykreślone lub obciążone, bądź na rzecz których wpis ma

nastąpić. W świetle ustalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego uzasadniony

jest pogląd, że art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art.

510 k.p.c. Przepis ten wyczerpująco reguluje krąg uczestników postępowania

i w konsekwencji w postępowaniu wieczystoksięgowym legitymację do wystąpienia

z wnioskiem oraz uczestniczenia w postępowaniu mają jedynie podmioty w nim

wymienione. Na taką wykładnię wskazuje użycie słowa „ tylko”, bowiem oznacza to

zawężenie

kręgu

uprawnionych

podmiotów

(patrz

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 4 września 2008 r., IV CZ 72/08, niepubl. i z dnia 14 stycznia

2011 r., II CSK 241/10, niepubl., uchwała z dnia 7 lipca 2010 r., III CZP 45/10,

publ. OSNCP 2010, nr 12, poz. 162).

Z tego punktu widzenia istotne jest dokonanie oceny, czy należy pojęciem

„obciążenie praw” objąć sytuację wskazaną przez skarżącą. Należy zauważyć,

że we wniosku o wpis może być zawartych kilka różnych żądań, jak również

możliwe jest, w związku ze złożonym wnioskiem, dokonanie wpisu z urzędu.

Tak więc możliwa jest sytuacja, że wskutek złożenia wniosku zostanie dokonanych

kilka wpisów i krąg uczestników postępowania będzie inny w odniesieniu

do poszczególnych wpisów w zależności od tego, czy będą to osoby, których

prawa zostały wykreślone lub obciążone, albo na rzecz których wpis ma nastąpić.

Wniosek dotyczył wpisu odrębnej własności lokalu wskutek realizacji przez

wnioskodawcę roszczenia o przekształcenie spółdzielczego prawa lokatorskiego

w prawo do odrębnej własności lokalu. Oczywiste jest, że w świetle art. 626 1 § 2

k.p.c.

Spółdzielnia

była

uczestnikiem

postępowania

wieczystoksięgowego

o wyodrębnienie lokalu z macierzystej księgi wieczystej i założenie nowej jako

podmiot, którego prawa zostają wykreślone. W tej fazie postępowania nastąpił

skutek, który powołuje skarżąca tj. pomniejszenie jej majątku. Natomiast obciążenie

hipoteką łączną nieruchomości, dla której założono nową księgę wieczystą,

dotyczyło majątku nie stanowiącego własności Spółdzielni i wywierało skutek

jedynie pomiędzy wnioskodawcą jako dłużnikiem rzeczowym, a Bankiem PKO jako

wierzycielem rzeczowym. Poprzez wpis hipoteki żadne prawa Spółdzielni

Mieszkaniowej, jako dłużnika osobistego, nie zostały obciążone, jak również nie

zostały wykreślone z macierzystej księgi wieczystej. Apelacja skarżącej została

skierowana wyłącznie przeciwko rozstrzygnięciu w części dotyczącej wpisu

hipoteki. W konsekwencji uznać należało, że uczestnikiem postępowania

o dokonanie wpisu łącznej hipoteki umownej kaucyjnej jest dłużnik rzeczowy

i wierzyciel rzeczowy, natomiast nie jest nim dłużnik osobisty. Mając na uwadze

powyższe należało zarzut naruszenia art. 6261 § 2 k.p.c. uznać za niezasadny

i orzec jak w sentencji na podstawie art. 39814 w. zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.