V CZ 151/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 151/04

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa S.(...) S.A. w B.

przy uczestnictwie" E.(...)" S.A. w K.

o zatwierdzenie układu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 stycznia 2005 r.,

zażalenia wierzyciela na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 lipca 2004 r.,

sygn. akt XIX Gz (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2004 r. Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w K.

odrzucił kasację wierzyciela („E.(...)” S.A. w K.) od postanowienia tego Sądu z dnia 30

kwietnia 2004 r., którym oddalono zażalenie tegoż wierzyciela na postanowienie Sądu

Rejonowego

zgromadzeniu

–

Sądu

Gospodarczego

wierzycieli

w

dniu

w K.

zatwierdzające

19 stycznia

2004

r.

układ

miedzy

zawarty

na

dłużnikiem

Przedsiębiorstwem S.(...) S.A. w B. a jego wierzycielami o treści bliżej określonej w

sentencji (art. 3935 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Sąd Okręgowy uznał kasację za

niedopuszczalną, podkreślając, że, zgodnie z art. 66 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym

(Dz. U. Nr 93, poz. 836 ze zm. – dalej: „Pr. ukł.”), kasacja służy na postanowienie sądu

drugiej instancji zatwierdzające układ i odmawiające jego zatwierdzenia, co oznacza, że

kasacja przysługuje tylko od reformatoryjnego orzeczenia sądu odwoławczego,

a takiego charakteru nie ma postanowienie oddalające zażalenie. Sąd ten dodał, że za

przedstawioną wykładnią przepisu art. 66 Pr. ukł. opowiedział się także Sąd Najwyższy

w orzeczeniach: z dnia 20 czerwca 2002 r., I CK 118/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 87), z

dnia 16 kwietnia 2003 r., III CZ 21/03 (nie publ.) oraz z dnia 28 czerwca 2004 r., V CK

387/04 (nie publ.).

W zażaleniu na to postanowienie spółka „E.(...)” zarzuciła Sądowi Okręgowemu

naruszenie art. 66 Pr. ukł. przez przyjęcie, że od postanowienia sądu drugiej instancji

oddalającego zażalenie wierzyciela na postanowienie sądu pierwszej instancji

zatwierdzające układ nie przysługuje kasacja. Analiza powołanego przepisu –

podkreśliła żaląca – prowadzi do wniosku, że możliwa jest zarówno sytuacja, w której

sąd drugiej instancji utrzyma w mocy postanowienie sądu pierwszej instancji

zatwierdzające układ, jak i sytuacja, w której sąd drugiej instancji zmieni postanowienie

sądu pierwszej instancji odmawiające zatwierdzenia układu. Zawartość merytoryczna

każdego z wymienionych postanowień oraz jego skutki są takie same, bowiem

prowadzą do zatwierdzenia układu, dlatego brak merytorycznego uzasadnienia dla

odmiennego potraktowania sytuacji, w której wydane przez sąd drugiej instancji

postanowienie ma charakter reformatoryjny i uzależnienia dopuszczalności kasacji od

takiego tylko charakteru postanowienia. Zasada racjonalnego działania ustawodawcy w

sposób czytelny wskazuje, że dyspozycją art. 66 Pr. ukł. objęte są wszystkie sytuacje, w

których sąd drugiej instancji wydał postanowienie w sprawie zatwierdzenia układu, tzn.

zatwierdził układ lub odmówił jego zatwierdzenia, kasacja przysługuje przecież zawsze

w przedmiocie jakiegoś orzeczenia bez względu na sposób rozstrzygnięcia sądu

w danej sprawie. Żaląca powołała się wreszcie na pogląd wyrażony w doktrynie, według

którego zaskarżeniu w drodze kasacji podlegają postanowienia wydane przez sąd

drugiej instancji „w sprawie zatwierdzenia układu lub odmowy jego zatwierdzenia”. W

konkluzji żaląca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienie o otwarciu postępowania układowego wydane zostało w niniejszej

sprawie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), wobec czego, zgodnie z art.

538 ust. 2 tej ustawy, kwestia dopuszczalności kasacji podlega ocenie w świetle

przepisów dotychczasowych, tj. przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej

z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym. Pod rządem tych

przepisów w orzecznictwie jednolicie przyjmowano, że o dopuszczalności kasacji w

postępowaniu układowym rozstrzygają wyłącznie przepisy art. 24 ust. 3 i 4 oraz art. 66

Pr. ukł. (zob. postanowienia SN: z dnia 25 lutego 1999 r., II CZ 178/98, nie publ. czy z

dnia 27 kwietnia 2001 r., III CZ 4/01, OSNC 2001, nr 12, poz. 184).

Jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle

art. 24 ust. 3 („Na postanowienie uwzględniające podanie o otwarcie postępowania

układowego nie ma zażalenia. Na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające takie

podanie oraz umarzające postępowanie służy kasacja”) oraz art. 66 Pr. ukł. („Na

postanowienie sądu drugiej instancji zatwierdzające układ i odmawiające jego

zatwierdzenia służy kasacja”) wyrażone zostało zapatrywanie, że kasacja przysługuje

tylko od postanowień sądu drugiej instancji oddalających podanie o otwarcie

postępowania układowego oraz od postanowień tego sądu umarzających postępowanie,

a ponadto tylko od postanowień sądu drugiej instancji zatwierdzających układ i

odmawiających jego zatwierdzenia. Innymi słowy, przysługuje tylko od reformatoryjnych

orzeczeń sądu odwoławczego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11

stycznia 2001 r., V CKN 1703/00, nie publ., z dnia 20 czerwca 2002 r., I CK 118/02,

OSNC 2003, nr 6, poz. 87, z dnia 16 kwietnia 2003 r., III CZ 21/03, nie publ., z dnia 5

listopada 2003 r., IV CK 271/03, nie publ., z dnia 12 grudnia 2003 r., V CK 633/03, nie

publ., z dnia 20 stycznia 2004 r., V CK 22/04, nie publ., z dnia 3 lutego 2004 r., V CK

44/04, nie publ., czy z dnia 28 czerwca 2004 r., V CK 378/04, nie publ.). Uzasadniając to

stanowisko Sąd Najwyższy odwołał się do dyrektyw wykładni językowej oraz do celu

regulacji, jakim jest – jak stwierdził – zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania

układowego

przy

respektowaniu

konstytucyjnego

wymagania

dwuinstancyjnego

postępowania sądowego.

Jednakże, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane było również odmienne

zapatrywanie, przyjmowano mianowicie, że art. 24 § 3 zdanie drugie in fine Pr. ukł.

dopuszcza kasację na wszystkie wydane przez sąd drugiej instancji postanowienia co

do umorzenia postępowania – także na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające

zażalenie na umorzenie postępowania przez sąd pierwszej instancji z powodu

niedojścia układu do skutku. Z tych samych względów przyjmowano, że kasacja

przysługuje również na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na

postanowienie sądu pierwszej instancji oddalające podanie o otwarcie postępowania

układowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2001 r., II CKN

1348/00, OSNC 2001, nr 9, poz. 130, z dnia 18 kwietnia 2002 r., II CZ 24/02, nie publ., z

dnia 21 maja 2004 r., V CZ 40/04, nie publ., czy z dnia 29 września 2004 r., II CZ 98/04,

nie publ.). Uzasadniając to stanowisko Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 24 § 3

Pr.

ukł.

traktuje

w przedmiocie

w

istocie

odmowy

o

zaskarżalności

otwarcia

postępowania

postanowień

drugoinstancyjnych

układowego

lub

umorzenia

postępowania, ponieważ tylko takie rozumienie nadaje mu właściwy sens. Sąd drugiej

instancji, orzekając merytorycznie, nie ma przecież w ogóle możliwości oddalenia

podania o otwarcie postępowania układowego, bowiem w sytuacji, w której zaskarżeniu

podlega postanowienie sądu pierwszej instancji oddalające podanie o otwarcie

postępowania układowego, sąd drugiej instancji poddaje kontroli tylko zasadność

oddalenia podania i jeżeli podziela stanowisko sądu pierwszej instancji – wydaje

postanowienie o oddaleniu zażalenia, a nie – postanowienie oddalające podanie o

otwarcie postępowania układowego.

Skład orzekający Sądu Najwyższego podziela to stanowisko oraz dodatkowe

argumenty przytoczone przez żalącą, które przemawiają na rzecz przyjętego poglądu.

Przepis art. 66, stanowiący, że na postanowienie sądu drugiej instancji zatwierdzające

układ i odmawiające jego zatwierdzenia służy kasacja, wyrażony został za pomocą

takich samych zwrotów językowych jak art. 24 § 3 Pr. ukł. i właściwy sens nadaje mu

tylko takie rozumienie, że jest w nim w istocie mowa o zaskarżalności postanowień sądu

drugiej instancji w przedmiocie zatwierdzenia układu lub odmowy jego zatwierdzenia.

Nie sposób przecież pogodzić z zasadą racjonalnego działania ustawodawcy regulacji

uzależniającej dopuszczalność kasacji w danej sprawie od sposobu jej rozstrzygnięcia i

przyjąć, że od postanowienia sądu drugiej instancji zmieniającego postanowienie sądu

pierwszej instancji i zatwierdzającego układ przysługuje kasacja, natomiast od

postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie sądu

pierwszej instancji zatwierdzające układ kasacja jest niedopuszczalna. Zatem dyrektywy

wykładni funkcjonalnej prowadzą do wniosku, że od postanowienia sądu drugiej instancji

oddalającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji zatwierdzające układ

także przysługuje kasacja.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 4 w związku z

art. 397 § 2 oraz art. 393 18 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.